為什麼阮文紹總統要離開？
——寫給「故人」的幾句話
2021年10月22日 阮進興博士
1976年冬天，我們飛往英國倫敦，探望阮文紹前總統夫婦。出發前，我們寫信告訴他抵達希斯洛機場的日期、時間和班次。他回信說會有人來接機。
到了機場，我們剛走出閘門，就看見他已經站在那裡向我們揮手。經過一年多以及那麼多驚心動魄的變故之後，能再次見到他，實在令人感動。
我們緊緊握手，互相問候幾句後，他親自開車送我們回家。這是一棟位於倫敦郊區薩里郡的小巧精緻的房子。大門上掛著一塊相當大的牌子，上面寫著「The White House」（白宮）。我們問他這塊牌子是本來就有的，還是他掛上去的？他說這邊的別墅通常都會取名字以方便辨識，這塊牌子是前屋主留下的。
他親自幫我們提行李，帶我們上到二樓的房間，打開電暖器讓房間暖和起來，還叮囑我們如果還覺得冷，可以再開另一台暖器。
當天下午他建議我們早點休息，以恢復從華盛頓飛來的長途疲勞，並說第二天早上想睡到幾點就幾點，不用急。
第二天早上，我們從二樓下來，看見他正在看報紙，夫人則在廚房忙碌。沒多久，桌上就擺好了兩碗正宗南越風味的牛肉粿條和香氣四溢的咖啡。阮文紹夫人是美荻人，而美荻粿條是出了名的好吃。
夫人請我們趁熱吃。我們問她為什麼不一起吃，她說：「我已經吃過了，讓你們兩位先生好說話。」這句簡單的話，卻清楚反映了她在阮文紹擔任越南共和國領導人十年期間的生活態度。我們雖然知道得不多，但感覺她一直保持距離，從不干涉政治或丈夫的公務，只 quietly 在後面照顧家庭，並參與社會工作。在我們於獨立宮工作的期間，很少看到她公開露面，即使總統接見外國賓客時也是如此。
那天早上坐在餐桌前，我們發現他已不像去年三、四月那樣神情緊繃。才一年多沒見，他看起來稍微蒼老了一些，但風度依然沉穩如昔，仍保有當總統時的氣勢。而夫人則幾乎沒有改變，依然年輕、溫柔而親切。
我們在他們家中住了整整一個星期。起初，我們聊了一些輕鬆話題，談到英國和美國的食物，有時實在不合越南人的口味。
「總統還記得『象鞭燉藥材』那道菜嗎？」我問。他反問我什麼時候吃過。我說是在1974年底，他在西貢河邊慶祝生日的宴會上。他立刻想起來，哈哈大笑：「他們說是象鞭，其實我也不知道是什麼鞭。」
晚餐時，夫人準備了酸湯和陶鍋燜魚。1976年的倫敦還沒有越南市場，她必須費很大功夫才能找到調味料，好像還得請人從法國寄來。她說總統最喜歡吃用嫩酸葉煮的酸湯，就像他母親在潘郎時常做的那樣，但「在英國哪裡找得到嫩酸葉呢」。
為了讓他開心，我主動提起他非常喜歡的話題——越南的海產、漁村和漁業。他回憶起在西貢河釣魚的往事，有時還會到崑崙島外海釣到鯖魚。
「為民醫院」
夫人則常提起「為民醫院」。對她來說，這是一大喜悅，也在她心中留下深刻印記。這更是她留給越南人民——尤其是貧困民眾——的一份珍貴遺產。我們曾有機會參觀這家醫院，看到它按照國際標準興建，設備非常現代化，共有400張病床。病人看病和治療完全免費，醫師、醫士、護士都經過嚴格挑選。此外還有醫藥科學生自願前來從事慈善服務。
夫人說，她之所以想興建一所醫院，是因為她常到芹苴醫院探望病患，經常看到兩個病人擠在一張小床上，讓她非常心疼。因此她花了很多心力四處奔走，推動興建這所醫院，作為改善越南醫療體系的第一步。
這家醫院的經費完全沒有動用國家預算，而是來自國內外慈善機構和好心人士的捐助，尤其是台灣、南韓、日本和荷蘭四國大使館的特別貢獻。她推動建院純粹出於對社會工作的熱忱，絕無任何政治目的，儘管外界有些人曾經如此傳言。
轟炸獨立宮
談到政治，有一件事情讓夫人至今仍心有餘悸。那就是1975年4月8日，一名叛變的越南共和國飛行員轟炸獨立宮的事件。其中一枚大型炸彈擊穿直升機停機坪，穿透屋頂後爆炸。當時總統剛坐下來，在走廊小桌前吃早餐，剛用筷子夾起第一口熱河粉，侍衛就急忙把他推進電梯，送往地下室。
夫人回憶說，就在電梯附近，一枚「長長的」炸彈落在旁邊，卻沒有爆炸。4月初正是各方反對聲浪最高、要求總統辭職的時候。他依然保持冷靜，只是聽到國會中一些「親政府」的民主黨人士轉而反對他時，顯得有些惱火。
關於那天的情形，夫人說炸彈正好落在停機坪最脆弱的位置，厚厚的地毯劇烈燃燒，焦味瀰漫整個宮殿。當時她被困在家庭起居室裡，「因為幫傭的小孩正在整理衣服，嚇得手發抖，怎麼也打不開通往樓梯的鎖」。過了一會兒，才有軍官來幫她下到地下室避難。濃煙滾滾，讓她幾乎喘不過氣。
「老頭子想留下來」
轟炸事件發生不到兩週，1975年4月20日，美國大使葛拉罕·馬丁奉國務卿亨利·季辛吉之命，來到獨立宮勸說阮文紹總統辭職（計畫由楊文明大將接任），並說：「如果您不辭職，您手下的將領們將會強迫您這麼做。」
阮文紹問馬丁：「如果我辭職，援助會來嗎？」
馬丁回答：「我不敢保證，但有可能。」
阮文紹總統回憶說，第二天他召集將領們到獨立宮開會，把馬丁大使的話告訴大家。他說，如果將領們認為他是國家和平的障礙，他願意辭職。沒有人發言。「這樣就很清楚了，他們不希望我繼續擔任總統，所以我宣布辭職，由副總統陳文香依法接任。」
1975年4月22日下午，阮文紹總統發表電視講話宣布辭職。他帶著極為辛酸的心情，譴責美國背信棄義、出賣越南共和國，並指出美國已完全切斷軍援，「讓我們的戰士在敵人的彈雨中白白犧牲。這是一種不人道的行為」。
在辭職演說中，他說他將繼續與人民和軍隊並肩作戰，「我辭職，但我沒有逃跑」。那麼，他為什麼後來還是離開了呢？
許多戰友和同胞至今仍質疑「阮文紹總統是否臨陣脫逃」，因此我們已在《阮文紹總統心境》一書第18章詳細說明了他離開的歷史背景。他於4月25日離開，是因為新任總統陳文香向他施壓，要求他必須離開。駐西貢CIA主任湯瑪斯·波爾加也證實，陳文香總統曾打電話勸阮文紹盡快離開越南，因為「如果不走，共產黨會說我還在操控一個『沒有阮文紹的阮文紹政府』」。當時尚未就任總統的楊文明大將，也希望阮文紹離開。在《體面的間隔》（Decent Interval）一書中，前CIA高級官員法蘭克·史內普（Frank Snepp）寫道（第435頁）：「楊文明要求CIA的查爾斯·提姆斯設法讓阮文紹流亡海外。」
當時正好有一個機會：台灣總統蔣介石剛剛逝世。陳文香總統隨即簽發命令：「茲派前總統阮文紹及前總理陳善謙代表越南共和國總統，前往台北弔唁中華民國總統蔣介石先生逝世……」這份手寫命令由參謀上校執筆。幸好隨行人員之一的阮文紹少校（Nguyễn Tấn Phận）還保留了一份副本。
就在三週前，9月26日，我們在阮文紹總統逝世二十週年紀念儀式上寫下幾句話：「很遺憾，由於健康原因，阮文紹總統夫人今天無法前來參加這場追思會。在加州聖克萊門蒂附近過著退休生活的她，我們偶爾會去探望。
她生活非常簡樸，一個人帶著一隻狗，住在小房子裡。我們在廚房看到堆得滿滿的Mama牌方便麵。她說她並不覺得難過，因為早就習慣了——從『老頭子』還當總統的時候就習慣了。
她常用『老頭子』來稱呼丈夫。有一次我們問她離開西貢那天的情形，她說：『老頭子本來想留下來。』我們追問，她才說：『辭職後，老頭子穿著短褲說：「妳們母子走吧，我留下來。」』
我們從未聽過這件事，便繼續問。她才說：『老頭子嘴裡含著一個東西。』我們大吃一驚，因為她指的是他含著一種間諜常用的毒藥，以防萬一陷入最惡劣的局面。
在雷根總統上任後搬到美國
阮文紹夫婦最初選擇英國作為流亡地。英國政府非常尊重他們夫婦的私人生活。夫人回憶說，他們剛到倫敦時，英國政府對他們一家非常照顧，還派了一位上尉負責安全與協助，在之後一年多時間裡，引導他們適應英國社會生活。
他們一家是在隆納·雷根總統時期才搬到美國。背景是這樣的：巴黎協定簽署後，理查·尼克森總統邀請阮文紹訪問美國。但尼克森沒有在華盛頓以國賓禮接待，而是邀請他到加州聖克萊門蒂的私人別墅「太平洋之家」。招待晚宴總共只有12人，包括主人和客人，對外理由是「座位不夠」。唯一讓阮文紹感到安慰的，是當時加州州長隆納·雷根的態度和情誼。此前他在西貢熱情接待過雷根，並送給他一對象牙，開玩笑說：「總有一天，您會『上象』（掌權）的。」
1976年雷根競選共和黨總統提名人，但未能獲得黨內提名，雖然只以極小差距輸給福特。由於共和黨在尼克森和福特時期信譽大跌，結果由吉米·卡特當選。在卡特執政期間，美國國際威望繼續下滑，很大程度是因為敵人看到美國從越南撤退後開始輕視美國。
最後，雷根在1980年11月大選中獲勝。1981年1月20日，雷根穩穩「坐上大象背」，阮文紹當年的預言果然成真。
在9/11事件後離世
波士頓一入秋就開始轉冷。為了慶祝結婚五十週年，兒子阮光祿邀請父母前往夏威夷度假。他們才到沒幾天，9/11事件就發生了。夫人說，當他看到從波士頓機場（他當時的居住地）起飛的客機撞進紐約世界貿易中心，另一架撞向五角大廈時，整個人「嚇壞了」。這次震撼嚴重影響了他的健康。
在他患心臟病的幾年裡，夫人經常開車送他去醫院。「可惜現在已經沒有『為民醫院』可以照顧老頭子了。」她感慨地說。如今年事已高，她卻必須在異鄉夜晚獨自開車，繞了好久的路才到醫院。她說有一次直到凌晨一點才回到家，回去時還得在昏暗的醫院地下停車場找車，她甚至害怕有鬼，有時只好倒車出來。「算了，幸好還有我可以開車送總統先生。」第二天她再去醫院時，這樣對他說，好讓他開心。「謝謝妳。」阮文紹總統微微一笑回答。
9/11事件後，他非常想立刻返回波士頓，但所有飛機都停飛，一週後才得以成行。回到家後，病情更加惡化。2001年9月27日星期四，他突然昏倒，隨後進入昏迷。在貝斯以色列女執事醫療中心，他於9月29日星期六下午，永遠沉睡過去。
阮文紹總統在9/11事件發生後不到三週就離開了人世。在一篇網路長文〈阮文紹與9月11日的恐怖攻擊〉中，作者大衛·班尼特評論道：「阮文紹上個月的去世，提出了一個問題：美國是否有決心贏得這場反恐戰爭（在阿富汗）……以及美國是否會堅定地幫助阿富汗建立一個長久穩定的國家？」在那個世界裡，馬丁諾·阮文紹總統已經有了答案。
他過世後，在波士頓寒冷的冬天，我們和哈佛大學的謝文才博士一起去探望夫人。她生活非常簡樸，客廳裡還是那套已經磨損的舊沙發。高高的架子上擺著他的照片和一瓶香檳。問起那瓶香檳，她說每年結婚紀念日，他都會買一瓶香檳，親自開瓶，邀她一起喝一杯——雖然她根本不會喝酒。她想用這種方式，永遠留住兩人永不褪色的紀念。她說有人造謠說「老頭子」外面有女人，但她從不在意，因為「他走了，還會回來」。聽到這裡，謝文才博士大笑起來，而我當時還聽不懂「tía」是什麼，所以沒笑。原來這位來自九龍平原、溫柔善良的女子，對丈夫竟是如此寬容。
有一次阮文紹總統問我們美國人對他的看法，我們提到一些正面與負面的評價，並補充說：「我聽一位美國將軍說總統太軟弱。」他問為什麼。我回答：「那位將軍說總統不夠果斷，該下令處決以儆效尤的時候沒有下令。」他看了我一會兒，緩緩地說：「我這一生，一直避免欠下血債。」
事實上，在他領導國家的十年期間，確實沒有一名罪犯被送上刑場。在麻州牛頓市夫人家中的靈位上，仍掛著一塊匾額，上面是他親筆寫下、請人精心刺繡的四個大字——「德留光」（道德的光輝永存）。夫人總是指著這塊匾，教導子女為人處事要有德。
如果我們相信世間一切皆由上天安排，那麼上天也確實保佑阮文紹總統，在近十年駕馭南越這艘風雨飄搖的航船時，多次化險為夷。據他自己所說，他至少有六次察覺到政變的威脅而提高警覺。如此說來，上天也讓夫人不必在丈夫任內就成為總統遺孀。
2021年10月15日，夫人也隨他而去。在那個世界裡，「美荻七姐」阮氏梅英，將永遠陪伴著「潘郎八哥」阮文紹。
[完]
TẠI SAO ÔNG TỔNG THỐNG NGUYỄN VĂN THIỆU LẠI RA ĐI?
Những dòng cuối cho “Người muôn năm cũ”
October 22, 2021: Tiến Sĩ Nguyễn Tiến Hưng
Mùa Đông năm 1976, chúng tôi bay sang London, Anh, để thăm ông bà cựu Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu. Trước khi đi, chúng tôi viết thư cho ông biết ngày giờ tới phi trường Heathrow và số chuyến bay. Ông trả lời là sẽ có người ra đón. Tới nơi thì vừa ra cửa đã thấy ông đứng ngay ở đó vẫy tay chào. Thật là cảm động gặp lại ông sau hơn một năm trời và sau bao nhiêu biến cố.
Sau khi bắt tay nhau thật chặt và trao đổi mấy lời thăm hỏi, ông tự lái xe đưa chúng tôi về nhà. Đây là một căn nhà nho nhỏ, xinh xinh nằm ở vùng Surrey, ngoại ô London. Một cái bảng treo trên cửa với mấy chữ khá lớn “The White House.” Chúng tôi hỏi ông là bảng này vẫn có từ trước hay ông treo vào? Ông nói villa bên này hay mang tên cho dễ nhận, và cái bảng này là của chủ cũ để lại. Ông tự tay xách giúp cái valise và đưa chúng tôi lên một phòng trên lầu hai, vặn hộp sưởi điện cho ấm, rồi dặn là nếu thấy vẫn còn lạnh thì cứ vặn thêm cái hộp sưởi thứ hai.
Buổi chiều hôm ấy ông nói nên đi ngủ sớm cho đỡ mệt sau chuyến bay dài từ Washington, DC và nói là sáng hôm sau thì cứ thủng thẳng lúc nào dậy cũng được.
Sáng hôm sau, từ trên tầng thứ hai xuống nhà, chúng tôi thấy ông đang đọc báo. Còn bà thì loay hoay trong bếp. Chỉ mấy phút sau đã thấy hai tô hủ tiếu đúng hương vị miền Nam và cà phê thơm phức bày trên bàn. Bà Thiệu là người Mỹ Tho mà hủ tiếu Mỹ Tho thì ngon có tiếng.
Bà mời chúng tôi tới ăn cho nóng. Khi hỏi sao bà không cùng ăn thì bà nói: “Tôi ăn rồi, để cho hai ông dễ nói chuyện.” Câu nói giản dị nhưng phản ảnh thật rõ cái lối sống của bà trong suốt thời gian 10 năm ông là người lãnh đạo của VNCH. Chúng tôi không biết nhiều nhưng có cảm tưởng là bà luôn luôn xa cách, không xen vào chính trị, vào những công việc của ông, chỉ đứng sau để lo cho gia đình và tham gia vào công việc xã hội. Trong thời gian chúng tôi làm việc ở Dinh Độc Lập thì ít khi thấy bà xuất hiện, kể cả khi Tổng Thống Thiệu tiếp khách xã giao ngoại quốc.
Ngồi xuống bàn ăn buổi sáng hôm ấy, thấy ông hết còn căng thẳng như những buổi ăn sáng hồi Tháng Ba, Tháng Tư năm trước. Chỉ hơn một năm không gặp mà thấy ông cũng có phần già đi, tuy phong độ vẫn còn chững chạc như ngày còn tại chức. Còn bà thì hầu như không thay đổi. Vẫn trẻ trung, vẫn dịu dàng, nồng ấm.
Lưu lại nhà ông bà cả tuần lễ, chúng tôi bắt đầu bằng những câu chuyện vui vui về các món ăn bên Anh, bên Mỹ, nhiều khi không hợp khẩu vị. “Tổng thống còn nhớ cái món ‘pín voi hầm thuốc bắc’ không,” tôi hỏi. Ông hỏi lại là tôi ăn món ấy bao giờ? Khi tôi nhắc là ăn trong bữa tiệc mừng sinh nhật của ông cuối năm 1974 gần ven sông Sài Gòn, ông nhớ ngay và phá ra cười: “Ừ thì họ nói là pín voi chứ tôi cũng chẳng biết là pín gì.”
Trong bữa cơm chiều, bà Thiệu cho ăn canh chua, cá kho tộ. Năm 1976 thì ở London cũng chưa có chợ búa Việt Nam nên bà phải cố gắng thì mới có được gia vị để nấu ăn. Hình như là phải nhờ người từ bên Pháp gửi sang. Bà nói ông thích ăn canh chua nấu với lá me non như mẹ ông thường nấu ở Phan Rang, nhưng “làm sao tôi tìm được lá me non ở bên Anh.” Để làm cho ông vui, tôi gợi ý nói đến một đề tài mà ông rất ưa thích: hải sản, làng chài và ngư nghiệp ở Việt Nam. Ông kể lại những kỷ niệm đi câu cá ở sông Sài Gòn và đôi khi câu được cả cá thu ở ngoài Côn Sơn.
Bệnh viện Vì Dân
Còn bà thì hay nói đến bệnh viện Vì Dân. Đối với bà thì đây là một niềm vui lớn và nó còn ghi dấu ấn trong tâm trí. Đây cũng là một di sản quý hóa mà bà để lại cho người dân, nhất là những người nghèo. Chúng tôi đã có dịp tới thăm nhà thương này và thấy nó được xây cất theo tiêu chuẩn quốc tế, được trang bị rất hiện đại, với 400 giường bệnh. Người khám bệnh và chữa bệnh luôn được miễn phí. Các bác sĩ, y sĩ, y tá được chọn lọc cẩn thận. Ngoài ra, lại còn những sinh viên y, dược, xung phong làm việc từ thiện.
Bà kể là sở dĩ nảy ra ý muốn xây một bệnh viện là vì bà hay vào nhà thương Chợ Rẫy thăm bệnh nhân. Nhiều khi thấy hai người phải chen chúc nhau nằm trên một cái giường nhỏ, làm bà hết sức mủi lòng. Vì vậy, bà bỏ ra nhiều công sức đi vận động để xây nhà thương như là một bước đầu để cải thiện nền y tế Việt Nam.
Tài trợ cho bệnh viện này hoàn toàn không dính dáng gì đến ngân sách quốc gia mà do sự đóng góp của những cơ quan từ thiện, những người có lòng hảo tâm trong nước cũng như ngoại giao đoàn. Bà nói tới sự đóng góp đặc biệt của bốn tòa tòa đại sứ Đài Loan, Nam Hàn, Nhật, và Hòa Lan. Bà đi vận động xây nhà thương là do sự đam mê công tác xã hội, hoàn toàn không có mục đích chính trị như một số người đồn thổi.
Ném bom Dinh Độc Lập
Nói tới chính trị, có một biến cố làm bà rúng động và còn nhớ mãi. Đó là vụ ném bom Dinh Độc Lập ngày 8 Tháng Tư, 1975 do một phi công VNCH nổi loạn thực hiện. Một trong hai quả bom thật to chọc thủng bãi trực thăng trên nóc dinh, lọt xuống rồi nổ tung. Ông Thiệu vừa ngồi xuống ăn sáng ở một bàn nhỏ ở ngoài hành lang, lấy đôi đũa gắp sợi bánh đầu tiên trong bát phở nóng thì cận vệ vội tới đưa ông vào ngay thang máy để xuống lầu hầm. Bà Thiệu kể lại là ngay chỗ gần thang máy, một quả bom “dài thòng” rơi sát bên nhưng không nổ. Đầu Tháng Tư là thời gian có nhiều chống đối từ mọi phía đòi ông Thiệu phải từ chức. Ông vẫn bình tĩnh, chỉ hơi cáu kỉnh khi nghe báo cáo về một số quý vị thuộc đảng Dân Chủ “thân chính” tại Quốc Hội quay lại chống ông.
Về biến cố ngày hôm ấy, bà kể là trái bom rơi trúng ngay chỗ mỏng nhất của bãi trực thăng. Mùi khét tỏa ra khắp nơi khi những tấm thảm dầy bốc cháy dữ dội. Lúc ấy bà bị kẹt cứng trong cái phòng của gia đình “vì cháu bé người làm đang lo sắp xếp quần áo đã sợ quýnh lên, tay run lẩy bẩy, không tìm và mở được cái khóa vào cầu thang.” Một lúc sau mới có sĩ quan đến giúp bà xuống hầm trú ẩn. Khói bay lên nghi ngút làm bà như ngạt thở.
“Ông già định ở lại”
Chưa tới hai tuần sau vụ ném bom, ngày 20 Tháng Tư, 1975, Đại Sứ Graham Martin của Mỹ, theo chỉ thị của Ngoại Trưởng Henry Kissinger, tới Dinh Độc Lập thuyết phục ông Thiệu từ chức (với kế hoạch là để Đại Tướng Dương Văn Minh lên thay) và nói: “Nếu ông không chịu từ chức thì các tướng lãnh dưới quyền ông sẽ bắt buộc ông làm điều này.”
Ông Thiệu hỏi ông Martin: “Nếu tôi từ chức thì liệu viện trợ có đến hay không?”
Ông Martin trả lời: “Tôi không dám hứa nhưng cũng có thể.”
Ông Thiệu kể lại rằng ngày hôm sau, ông mời các tướng lãnh đến Dinh Độc Lập. Trong buổi họp, ông cho họ biết về những chuyện Đại Sứ Martin đề cập tới. Ông Thiệu nói nếu các tướng lãnh coi ông như một chướng ngại vật cho hoà bình của đất nước thì ông sẽ từ chức. Không ai phát biểu gì hết. “Thế là đã rõ họ không muốn tôi ngồi lại ghế tổng thống nữa, cho nên tôi tuyên bố từ chức để Phó Tổng Thống Trần Văn Hương lên thay, theo đúng Hiến Pháp.”
Chiều ngày 22 Tháng Tư, 1975, ôngThiệu lên TV tuyên bố từ chức. Với tâm tư thật cay đắng, ông tố cáo Hoa Kỳ đã thất ước, đã phản bội VNCH, và nói các ông đã cắt hết quân viện, “để chiến sĩ của chúng tôi chết đuối dưới làn mưa đạn của địch. Đó là một hành động vô nhân đạo.”
Trong bài diễn văn từ chức, ông nói sẽ cùng với nhân dân và quân đội chiến đấu, và “tôi từ chức nhưng tôi không đào ngũ.” Vậy tại sao ông lại ra đi?
Nhiều anh em chiến sĩ và đồng hương vẫn còn đặt vấn đề “ông Thiệu đào ngũ” cho nên chúng tôi đã viết chi tiết về bối cảnh lịch sử của việc Tổng Thống Thiệu ra đi (sách Tâm Tư Tổng Thống Thiệu, Chương 18). Ông ra đi ngày 25 Tháng Tư là vì chính tân Tổng Thống Trần Văn Hương đã làm áp lực, yêu cầu ông phải ra đi. Ông Thomas Polgar (giám đốc CIA ở Sài Gòn) cũng thuật lại là Tổng Thống Hương gọi cho ông Thiệu khuyên ông sớm rời khỏi Việt Nam, vì “nếu không, Cộng Sản sẽ nói tôi đang điều khiển một chính phủ Thiệu không Thiệu.” Về phía Đại Tướng Dương Văn Minh thì lúc ấy chưa lên tổng thống, cũng muốn ông Thiệu phải ra đi. Trong cuốn “Decent Interval,” tác giả Frank Snepp (nhân viên cao cấp của CIA ở Sài Gòn) viết lại (trang 435): “Ông Minh yêu cầu tướng Charles Timmes là người của CIA phải làm cách nào để ông Thiệu đi lưu đầy (He asked the CIA’s Timmes to see to it that Thiêu was sent into exile).”
Nhân tiện có một cơ hội: Tổng thống Đài Loan là ông Tưởng Giới Thạch vừa qua đời. Tổng Thống Hương liền viết sắc lệnh: “Nay đề cử cựu Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu và cựu Thủ Tướng Trần Thiện Khiêm đại diện tổng thống VNCH đến Đài Bắc để phân ưu cùng chánh phủ và nhân dân Trung Hoa Dân Quốc nhân dịp Tổng Thống Tưởng Giới Thạch tạ thế…” Bản văn do Đại Tá Cầm viết tay. May mắn là Thiếu Tá Nguyễn Tấn Phận (một người trong đoàn tùy tùng đi theo cựu Tổng Thống Thiệu) còn giữ được một bản sao của sắc lệnh này.
***
Chỉ ba tuần trước đây, ngày 26 Tháng Chín, khi viết một đôi lời về cố Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu, nhân dịp lễ giỗ lần thứ 20 của ông, chúng tôi có nói: “Rất tiếc rằng vì lý do sức khỏe, ngày hôm nay phu nhân Tổng Thống Thiệu không thể tới đây để dự buổi lễ tưởng niệm này. Trong cảnh về hưu cô đơn ở gần San Clemente, California, thỉnh thoảng chúng tôi có tới thăm bà.
Bà sống rất thanh đạm và một mình với một con chó, trong căn nhà nhỏ bé. Trong bếp chúng tôi thấy mì ăn liền Mama chất đầy từng đống. Bà nói cũng không buồn vì quen rồi. Quen từ lúc “ông già’ còn làm tổng thống.
Bà hay dùng hai chữ “ông già” để nói về người chồng. Có lần chúng tôi hỏi bà về ngày bà ra đi khỏi Sài Gòn, bà kể: “Ông già định ở lại.” Hỏi thêm thì bà nói: “Sau khi từ chức, ông già mặc cái quần xà lỏn và nói: ‘Mẹ con mày đi đi, tôi ở lại.’”
Chúng tôi chưa hề biết chuyên này nên hỏi thêm thì bà mới kể: “Ông già ngậm một cái cục gì ở trong hàm răng.” Chúng tôi giật mình, vì ý bà muốn nói là ông ngậm một loại thuốc độc mà điệp viên thường dùng để phòng hờ trường hợp phải đối đầu với tình huống bi cực nhất.
Dọn sang Mỹ sau khi ông Ronald Reagan lên ngôi
Ông bà Thiệu chọn nước Anh để lưu vong trong giai đoạn đầu. Chính phủ Anh cũng rất kính trọng đời sống riêng tư của ông và gia đình. Bà Thiệu kể lại là ngay từ khi tới London, chính phủ đối xử với gia đình ông bà rất chu đáo, lại còn cử một đại úy coi về an ninh để tiếp cận và yểm trợ, hướng dẫn ông cùng gia đình về đời sống xã hội trong thời gian tới trên một năm.
Gia đình chỉ dọn sang Mỹ dưới thời Tổng Thống Ronald Reagan. Bối cảnh là như thế này: Sau Hiệp Định Paris, Tổng Thống Richard Nixon mời ông Thiệu sang thăm Hoa Kỳ. Nhưng ông Nixon lại mời ông về tư dinh là Casa Pacifica ở San Clemente chứ không đón tiếp ông với tư cách là một vị quốc trưởng ở Washington, DC. Tiệc khoản đãi ông Thiệu ở Casa Pacifica chỉ vỏn vẹn có 12 người, kể cả chủ lẫn khách. Lý do đưa ra là “không đủ chỗ ngồi.” Điều yên ủi đối với ông Thiệu là thái độ và tình cảm của Thống Đốc Ronald Reagan lúc đó. Trước đó, ông Thiệu đã đón tiếp ông Reagan nồng hậu khi ông thăm viếng Sài Gòn. Nhân dịp này, ông có tặng ông Reagan một cặp ngà voi và nói đùa với ông: “Một ngày nào đó, ngài sẽ lên voi.”
Năm 1976, ông Reagan ra vận động làm ứng cử viên của đảng Cộng Hòa để tranh chức tổng thống, nhưng ông không được đảng chọn, và thua ông Gerald Ford dù rất ít phiếu. Vì uy tín của đảng Cộng Hòa xuống quá thấp trong thời Nixon và thời Ford, cho nên ông Jimmy Carter trúng cử. Dưới triều đại Carter, uy tín của Hoa Kỳ lại tiếp tục suy giảm hơn nữa, phần lớn vì thù địch đã coi thường nước Mỹ sau khi tháo chạy khỏi Việt Nam.
Sau cùng thì ông Reagan thắng trong cuộc bầu cử Tháng Mười Một, 1980. Ngày 20 Tháng Giêng, 1981, ông Reagan lên ngồi chắc trên lưng voi và lời tiên đoán của ông Thiệu đã đúng.
Ra đi sau biến cố 9/11
Ở Boston khi chớm Thu thì cũng đã bắt đầu lạnh. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm ông bà Thiệu thành hôn, cháu Nguyễn Quang Lộc mời bố mẹ sang du lịch bên Hawaii. Vừa tới nơi vài hôm là biến cố 9/11 xảy ra. Bà Thiệu kể lại là ông rất “lo ra” khi thấy chiếc máy bay cất cánh ngay từ phi trường ở Boston (là nơi ông đang cư ngụ) rồi đâm vào Trung Tâm Thương Mại Quốc tế tại New York và một chiếc khác lại nhào vào Ngũ Giác Đài. Xúc động này ảnh hưởng nhiều tới sức khỏe của ông.
Trong mấy năm ông bị bệnh tim, bà Thiệu phải lái xe chở ông vào nhà thương. “Tiếc rằng không còn bệnh viện Vì Dân để chị săn sóc cho ông già,” bà tâm sự. Bây giờ tuổi đã cao, bà phải lái xe ban đêm một mình trên xứ người, đi vòng vèo khá lâu mới tới bệnh viện. Bà kể có hôm mãi tới 1 giờ sáng mới về tới nhà. Lúc về lại phải đi tìm xe ở dưới cái hầm nhà thương tối lù mù nên bà còn sợ ma, có lúc phải đi giật lùi. “Thôi thì cũng còn tôi để lái xe cho ông tổng thống,” bà nói cho ông vui hôm sau trở lại nhà thương thăm ông. “Cám ơn bà,” ông Thiệu nhoẻn nụ cười đáp lại.
Sau vụ 9/11, ông rất muốn rời Hawaii để trở về Boston ngay, nhưng tất cả các máy bay đều án binh bất động, cả tuần sau mới về được. Về tới nhà thì bệnh ông thêm nặng. Thứ Năm, ngày 27 Tháng Chín, 2001, ông bị té xỉu, rồi hôn mê. Tại Trung Tâm Y Tế Beth Israel Deaconess, ông đi vào giấc ngủ ngàn thu chiều Thứ Bảy, 29 Tháng Chín, 2001.
Tổng Thống Thiệu ra đi chưa tới ba tuần sau biến cố 9/11. Trong một bài bình luận thật dài đăng trên mạng với tựa đề “Nguyễn Văn Thiệu và Cuộc Khủng Bố 11 Tháng Chín,” tác giả David Bennett bình luận: “Cái chết của ông Thiệu trong Tháng Chín vừa qua nêu lên một câu hỏi: Liệu Hoa Kỳ có quyết tâm để chiến thắng cuộc chiến chống khủng bố này (tại Afghanistan) hay không…và liệu Hoa Kỳ có nhất định giúp xây dựng lâu dài một quốc gia Afghanistan hay không?” Lúc ấy thì ở thế giới bên kia, ông Martinô Nguyễn Văn Thiệu đã có câu trả lời.
Sau khi ông mất, trong cảnh cô đơn giá lạnh ở Boston vào mùa Đông, chúng tôi cùng người bạn là Tiến Sĩ Tạ Văn Tài ở đại học Harvard University đến thăm bà. Bà sống đạm bạc, vẫn giữ nguyên bộ xa lông cũ kỹ nay đã sờn. Trên một cái bục cao bà để hình ông và một chai rượu xâm banh. Hỏi về chai rượu thì bà kể là cứ mỗi năm khi đến ngày kỷ niệm thành hôn của hai vợ chồng, ông mua một chai sâm banh, tự tay mở ra và mời bà uống với ông một ly, dù bà không biết uống rượu. Như vậy là bà muốn cùng ông giữ lại suốt đời cái kỷ niệm không bao giờ nhạt nhòa. Bà nói là người ta dèm pha là ông già với bà này cô kia, nhưng bà cũng chẳng để ý vì “tía đi rồi tía lại về.” Nghe vậy, anh bạn Tài phá ra cười, còn tôi thì lúc ấy cũng không hiểu tía là gì nên không cười. Thì ra con người bình dị, hiền hậu vùng đồng bằng Cửu Long còn khoan dung cả với người chồng.
***
Có lần ông Thiệu hỏi người Mỹ nghĩ thế nào về ông, chúng tôi nói về một hai khía cạnh: Khen có, chê có, rồi thêm: “Tôi nghe một tướng Mỹ nói là tổng thống nhu nhược.” Ông Thiệu hỏi tại sao? Tôi trả lời là ông ấy nói “Tổng thống không cương quyết đủ để ra lệnh tử hình khi cần thiết để làm gương.” Ông nhìn tôi giây lát rồi chậm rãi nói: “Suốt đời, tôi đã tránh không có cái nợ máu.”
Xét ra thì trong suốt thời gian 10 năm ông lãnh đạo, thực sự đã không có tội nhân nào phải ra pháp trường. Trên bàn thờ nhà bà Thiệu ở Newton, Massachusetts, vẫn còn treo một cái bảng với phương châm do chính ông viết rồi cho người thêu chữ thật to “Đức Lưu Quang” (Ánh sáng của đạo đức tồn tại mãi). Bà luôn chỉ vào đó mà dạy con cái phải ăn ở cho có đức.
Nếu chúng ta tin rằng mọi việc trên cõi đời này đều do Trời an bài xếp đặt, thì Trời cũng phù hộ ông Thiệu trải qua nhiều nguy hiểm trong gần 10 năm chèo lái con thuyền miền Nam Việt Nam qua bao nhiêu sóng gió. Theo như những chuyện ông kể lại thì đếm ra cũng có tới sáu lần ông bị đe dọa làm ông cảnh giác về đảo chính. Như vậy thì Trời cũng đã giúp cho bà Thiệu không phải trở thành quả phụ của một tổng thống khi còn đương nhiệm.
Ngày 15 Tháng Mười, 2021, bà đã theo ông về thế giới bên kia. Ở đó thì “Cô Bảy Mỹ Tho” Nguyễn Thị Mai Anh sẽ mãi mãi được gần “Cậu Tám Phan Rang” Nguyễn Văn Thiệu. [đ.d.]
留言
張貼留言