13坐在輪椅上賣彩券的老爺爺（P200-p209）

坐在輪椅上賣彩券的老爺爺（P200-p209）

這篇故事以第一人稱敘述者（一位來自河內、多次南下探訪戰後老兵的年輕男子，本身也是軍人子女）為視角，透過與凱叔叔（chú Khải）的相遇、電話聯繫、捐款轉交與後續探訪，交織戰爭創傷、家庭破碎、戰後貧困與人性溫暖。標題中的「輪椅」與「賣彩券」象徵戰爭遺留的殘疾與卑微謀生方式。故事帶有強烈的情感反思，強調「整個國家都是軍人家庭營」的集體創傷，以及普通人在苦難中仍保有的善意與堅韌。

整體情節大綱

故事主要發生在同奈省（Đồng Nai）大南工業區、平陽（Bình Dương）與偏遠村落清山社（Thanh Sơn），時間橫跨數個月（從初遇至新年後）。敘述者騎摩托車南下途中遇見坐在輪椅上賣彩券的凱叔叔，以買彩券為由聊天並留下電話。之後透過電話得知叔叔的喪親之痛，發文引發捐款（經多層轉手送達），並在自己車禍康復後親自探訪。過程中穿插叔叔的自述：戰爭中全家幾乎死傷殘廢、他曾自殘逃兵卻被包庇、最終斷腳瞎眼；戰後仍因「共和軍」身份心存恐懼。故事從偶然相遇的感動，發展到對貧困生活的震驚與同情，最後以目送叔叔繼續賣彩券的悲傷收尾，凸顯戰後越南底層老兵的無奈與尊嚴。

事件順序（按故事敘述順序）

1. 初遇凱叔叔（開頭，大南工業區） 敘述者在回西貢途中，經過大南工業區，見到坐在輪椅上賣彩券的凱叔叔（早出晚歸的熟悉景象）。他原本騎車掠過，卻突然回頭，以買彩券為藉口開始聊天。叔叔熱情地叫「孩子啊，孩子啊！」，並主動要電話號碼，說「什麼時候想孩子，叔叔就打電話」。敘述者差點流淚，感受到久違的溫暖。他請工人幫忙拍叔侄合照後繼續趕路（怕塞車看越南對泰國足球賽）。內心反思：「不要只關心他們開摩托計程車還是賣彩券，要關心他們在想什麼。」
2. 回河內後的電話聯繫（兩週後，新年前後） 回到河內兩個星期後，凱叔叔打電話來。叔叔與斷腳朋友巴（Ba）一起去天主救世主會教堂領新年禮物，巴也邀請敘述者再訪。 新年第四天凌晨兩點，叔叔又來電（忘記時間），祝新年健康，並告知悲傷消息：長子在臘月去世，妻子在新年第一天去世。現在叔叔與兩個小孫子同住（五歲與十四歲），他們的父母離散（父親打工、母親兩年前離開）。通話背景傳來亡妻與長子的靈位誦經聲。
3. Facebook發文與捐款轉交（新年期間） 敘述者寫了一段關於凱叔叔的短文發到Facebook。朋友玉（Ngọc，傷兵之子）看到後捐100萬盾，並轉介哥哥（共和軍士兵之子，現居美國，回越南從事兒童教育）捐400萬盾，共500萬盾。 捐款經多層朋友轉手：一位住在叔叔家鄉附近的女性朋友，開車40多公里，沿荒涼森林小路前往清山社偏僻村落（從社中心到叔叔家20公里）。途中需學生帶路，因冬末有南吉仙森林的象群（「老伯」）出沒，村民已習慣準備鹽、米餵食，不再驅趕。 朋友描述叔叔家：社裡為貧困戶建造的小四級磚房（品質差，牆壁地板剝落，感覺隨時會倒）；花園剛搭棚子放四張吊床（供遠方親戚來參加妻子葬禮）。十四歲孫子讀完五年級輟學（離初中20公里、高中30公里，需天未亮就出門）；叔叔與孩子識字不多，家庭願望是孫子拿到初中畢業證當工人。朋友滿身紅土返回，照片讓玉流淚（超出想像的貧困）。
4. 敘述者車禍與後續聯繫 敘述者遭遇摩托車事故，腳骨折，在家躺兩個半月，十分鬱悶。期間打電話問候凱叔叔，得知叔叔已回到平陽繼續賣彩券。
5. 親自探訪平陽（康復後，高潮與自述部分） 腳能一瘸一拐走路後，敘述者訂機票南下，首先前往平陽探望凱叔叔與波姨（之後再去其他親友）。 叔叔展示假彩券（綠色數字，今年第二次被騙，損失120萬），並詳細自述戰爭經歷：曾自殘手臂試圖逃避服役，卻被長官包庇繼續當兵；最終斷腳、瞎一隻眼。全家幾乎因戰爭毀滅——二哥被子彈穿胸、三哥斷腳、另一弟弟全身傷瞎眼、最小妹妹麗恤死於地雷（牛車壓到地雷，牛斷尾、兩孩子死亡）；姑姑、姑丈在渡口被殺，堂哥逃兵被槍殺等。戰後叔叔仍心存恐懼，害怕因「共和軍」身份被報復，村社曾有無審判的殺人事件。 叔叔疑慮捐款是否來自某組織，敘述者安慰他，強調「叔叔現在是一位長者、一位斷腳的老人，每天掙一口飯吃、一位充滿悲傷痛苦的斷腳老人」。叔叔感慨「太可怕了……叔叔再也不想說戰爭的事了」，但也說「能做一天就做一天，到做不動就停，這樣的生活已經很好了」。
6. 告別與結尾（情感高點） 敘述者不忍繼續聽，告別叔叔。目送凱叔叔推動輪椅，沿長廊轉進熱鬧的工人市場繼續賣彩券，心中充滿悲傷。故事以這一畫面結束，暗示叔叔將繼續在輪椅上討生活，而敘述者有理由繼續南下探訪這些「戰爭的孩子」。

敘事特色

• 情感層次：從初遇的意外感動（差點流淚），到捐款的溫暖，再到自述時的沉重與無力，最後是目送的深沉悲傷。
• 象徵元素：輪椅代表戰爭殘疾與無力；彩券代表卑微卻堅韌的謀生；野象「老伯」象徵與自然共存的無奈；「軍人的孩子」強調戰爭對整個國家的集體影響。
• 主題：戰後老兵的恐懼、貧困與尊嚴；社會底層的互相幫助（捐款鏈、朋友轉交）；以及「關心他們在想什麼」的呼籲。

這篇故事風格溫暖而沉重，與系列其他篇章（如《老椰子樹》、《西貢街頭的摩托車司機》）同樣聚焦戰後越南普通人的生命韌性，但更強調跨世代的連結與捐助帶來的短暫慰藉。

如果需要更細部的某段落摘要、人物關係、與前幾篇的比較，或是其他篇章的整理，請告訴我！

😃😃😃

凱叔叔自述戰爭創傷：全家幾乎因戰爭（地雷、槍傷、逃兵）死亡或殘疾，他曾自殘手臂逃避戰爭卻被長官包庇繼續服役，最終仍斷腳瞎眼；戰後仍因「共和軍」身份心存恐懼，害怕被報復。

😃😃😃

為了彌補沒有去油井（Dầu Tiếng）探望穆恩姑姑（cô Muôn），在回西貢（Sài Gòn）的路上，經過大南（Đại Nam）的工業區時，我遇到了凱叔叔（chú Khải）。

坐在輪椅上賣彩券的老爺爺。早上到那裡，下午也回到那裡。這是我進入南方的熟悉景象。

我騎車掠過叔叔，像街上許多人一樣，但突然我轉車回頭，以買一張彩券為藉口開始聊天。

過去這些日子我都很平靜。沒有人問我的名字、從哪裡來、來做什麼。

問了叔叔幾句話後，我倒車，綁緊安全帽的帶子，繼續前進。

「孩子啊，孩子啊！」叔叔叫道。我回頭，看見叔叔拿出一張紙：「孩子給叔叔電話號碼，什麼時候想孩子，叔叔就打電話。」

-200-

結果我差點流淚。我已經習慣於尋找，在心理上沒有被驅趕已經是幸運。我來西貢很多次，但這次心態不同。我很緊張。

「也許叔叔會記得孩子。孩子流淚了呢，叔叔。」

我下車，請一位工廠裡的工人出來幫我們拍一張叔侄合照。我必須快點回去，以免「暴走」的人群。今晚七點有越南對泰國的半決賽足球直播。我怕塞車。

「不要只關心他們開摩托計程車還是賣彩券，要關心他們在想什麼。」今天下午印叔叔（Chú Ấn）對我說了這句話。

叔叔在想什麼？過去的年份、過去的日子，還是現在？

回到河內（Hà Nội）兩個星期後，我接到了凱叔叔的電話。今天早上叔叔和一位朋友一起去天主救世主會（Dòng Chúa Cứu Thể）教堂領取新年禮物。那位朋友是賣彩券的斷腳人，同住一排宿舍。叔叔把手機給我，讓我和他朋友聊天。他叫巴（Ba）：「什麼時候再來這裡，孩子來找我們叔叔玩啊，叔叔已經有你的電話了。」當兩個叔叔聊天時，組織的喇叭聲傳來：「哪位先生想去廁所就舉手，有人會帶去。」

新年第四天早上起床，我看到凌晨兩點的未接來電。我回撥給叔叔。叔叔沒睡所以忘記了是兩點。叔叔打電話祝新年健康。然後告訴我他的長子在臘月去世，那天

-201-

新年第一天，叔叔的妻子去世。叔叔現在和兩個小兒子的孩子住在一起，一個五歲，一個十四歲。他們的爸爸去打工，媽媽兩年前離開了。這次叔叔在家為妻子和兒子上香。這次，叔侄對話中傳來的是剛過世的人的靈位上自動播放的誦經聲。

我寫了一段關於叔叔的短文發到Facebook。

玉（Ngọc），一位Facebook朋友發訊息想捐給叔叔一百萬盾。玉把叔叔的資訊給一位哥哥朋友，那位哥哥又捐了四百萬盾。為了把錢轉給叔叔，玉請Facebook上的朋友。那位朋友又請自己的一位住在凱叔叔家鄉附近的朋友。那位朋友住的地方離開超過四十公里。她請一位以前的學生帶路。凱叔叔住在同奈省（Đồng Nai）定關縣（Định Quán）清山社（Thanh Sơn）一個偏僻的村落。從社中心到叔叔家有二十公里。那位朋友必須請學生帶路，因為這個時間村裡常有大象來。

冬末是南吉仙森林（Nam Cát Tiên）的象群來到村裡。一群七頭大象。另外還有一頭最大的大象單獨行動。凱叔叔說，大象先生的腳印深深陷入泥土，用斗笠蓋住都蓋得滿滿的。比人高的柵欄，它輕鬆跨過就像沒有東西一樣。進別人家從後門進前門出。這裡的居民叫大象為「老伯」（ông bồ）。大家都怕老伯。

剛開始老伯來村裡，村民燒火趕它走。它躲過幾天，後來它用鼻子把整堆火撥散。

.202.

大家敲油桶咚咚響，也只能持續幾天，後來它用鼻子捲棍子玩。

在各種方法都沒有效果後，從那時起，村民看到老伯來就準備鹽、米放在那裡給它吃。它進花園折芒果枝、甘蔗、香蕉，折葉子大搖大擺，大家就隨便它。吃飽了它就走。走到明年這個時間，它又回來。

那天，那位朋友離開凱叔叔家是下午，晚上老伯就來了。

那位朋友向玉描述了去凱叔叔家的路和她對叔叔生活的感受。那是一條荒涼的森林小路。回去時，她滿身紅土。附上敘述的是幾張照片。

一間小四級磚房，是社裡為貧困戶建造的。房子建造品質沒有保證，感覺隨時可能倒塌，牆壁和地板剝落。

在花園剛搭了個棚子，有四張吊床，讓遠方親戚來參加妻子葬禮時有地方睡。

叔叔的孫子讀完五年級就輟學了。這裡離初中二十公里，離高中三十公里。讀高中時，孩子們必須用手電筒照路，因為離家時天還沒亮。

凱叔叔稍微認識字。凱叔叔的孩子只有一個稍微認識字。凱叔叔十四歲的孫子正在村裡上文化補習班，每週一次課。家庭的願望是孫子拿到初中畢業證書好去當工人。

.203.

那位朋友說，多虧這次旅行，她才知道離家鄉不遠的地方有這麼多村落，但為什麼這麼悲傷。

我仔細看玉轉發的那位朋友的每一張照片。

我曾經見過很多人生景象。這景象還不算太糟。但玉卻流淚了。那是超出她想像的生活。

玉告訴我，捐四百萬給凱叔叔的人是共和軍（lính cộng hòa）士兵的兒子。他和家人定居美國，三年前回越南，在兒童教育領域工作。而玉，是一位傷兵的兒子，他和我的父親同一年上前線，

我們是軍人的孩子。那不是安排。在一個戰爭持續超過半個世紀的國家，哪個孩子不是軍人的孩子。整個國家就是一個戰場。整個國家就是一個軍人家庭營。

我剛經歷了一次摩托車事故，腳骨折。兩個半月必須在家躺著，很鬱悶。我打電話問候凱叔叔，叔叔說他已經回到平陽（Bình Dương）賣彩券了。

當腳可以一瘸一拐走路時，我訂了飛機票去南方。首先，我會去平陽探望凱叔叔、波姨（bác Bội）。之後去巴地（Bà Rịa）探望仁姨（bác Nhân）。然後去同塔（Đồng Tháp）如約與里叔叔（chú Lỹ）見面。

謝謝叔叔，謝謝姨，讓我有理由去。

-204-

孩子你看，孩子你發現這兩張彩券不同嗎。凱叔叔給我看一些舊彩券。如果叔叔不指出不同點，我無法發現哪張是假的。在假的上面，數字顏色是綠的。昨天叔叔被騙了一百二十萬，就是因為這四張假彩券。這是今年第二次叔叔被騙掉大筆錢。叔叔才賣彩券兩年，還沒有多少經驗。去年有年輕人買五疊彩券，拿完就跳上摩托車，有孩子已經發動引擎等著，飛奔而去。叔叔只知道大叫老天。他們搶劫那些眼神模糊、行動緩慢的老爺爺。和叔叔同住一排宿舍的斷腳朋友有一次被搶了十疊彩券，他傷心極了，躺了三天。

每天凱叔叔賺大約十二萬到十五萬盾。叔叔租的宿舍房間一個月一百萬盾。房東阿姨比其他人少收二十萬。每天吃飯七萬。算起來叔叔賺的錢剛好夠付房租和養活自己。

凱叔叔指著左手臂上的一處傷痕。這裡是叔叔自己開槍的。叔叔想自己死了沒關係，但如果斷手、瞎眼，那回家怎麼活。戰爭不知道什麼時候結束

.205.

。我自殘身體要坐牢，但叔叔被大隊長（đại đội trưởng）包庇。他向上報告說叔叔從哨塔跳下來不小心走火。他後來也像叔叔一樣向手臂開槍。他受傷，進階被評為2級傷兵，退伍。叔叔則傷口癒合，繼續走。

繼續走到斷腳和瞎一隻眼。

叔叔的二哥在周篤（Châu Đốc）當地方軍（lính địa phương quân），行軍經過章善（Chương Thiện）時被子彈穿胸。出院後他退伍。

三哥受輕傷沒有退伍。他逃兵。他逃兵到第三次被抓到廣治（Quảng Trị），斷腳。

叔叔的下一個弟弟是地方軍，全身受傷，瞎一隻眼。

叔叔全家都成了地雷的餌料啊孩子。最小的妹妹麗恆（Lệ Hằng）十七歲也死於地雷。麗恆和媽媽在家，每天去撿柴、摘斗笠葉賣給人編斗笠。那天妹妹去幫姑姑家砍柴。下午從山裡回來，她坐在牛車上和姑姑的兒子一起，牛車輪壓到地雷。牛只斷尾巴，但兩個孩子都死了。

妹妹死了，但沒有一個哥哥回來埋葬她。叔叔那時躺在醫院。爸爸四年前就過世了。妹妹死後兩個月媽媽也死了。

叔叔的家鄉在周篤。以前祖父母從棉（Miên，指柬埔寨）逃來

.206.

，和好教（Hòa Hảo）給了兩畝地。種地不夠活。於是一起去富美（Phú Mỹ）種地、燒炭窯。爸爸死了，妹妹死了，然後媽媽死了。都在別人的土地上死了。好傷心啊孩子，想起來眼淚就一直流。

叔叔在岸上謀生困難，人們說治安湖（hồ Trị An）有很多魚。一九八七年，叔叔帶妻兒搬到那裡。叔叔坐船在湖上捕魚，妻子賣魚，生活還過得去。後來整理出一塊園地，蓋了房子，就是今天朋友孩子來的那個地方。

孩子啊，孩子你是不是某個組織的人啊。今天朋友孩子送錢來，叔叔告訴幾個親戚。也有人說這說那。

他們怎麼說啊叔叔。

就是他們擔心我們收組織的錢。他們提醒。

叔叔老了，快死了，但還有孩子、孫子。現在孫子正在免費上補習班。有些人高興沒事，有些人難過有些人恨。

從以前到現在有誰恨過叔叔嗎。

還沒有人恨過，但叔叔很怕啊孩子。

誰把那恐懼種在叔叔腦裡的。

叔叔自己怕而已孩子。

為什麼叔叔怕。

因為叔叔是共和軍啊孩子。

一股突然的自尊湧上。我道歉讓叔叔必須警戒。我的聲音像要哭了。我背起背包，向叔叔告別離開。這種情況

.207.

我遇過很多次，但到現在，我無法忍受了。

叔叔慌了。「等等啊孩子。不要生叔叔的氣啊孩子。」

我說：「孫子沒有生氣。但孫子想讓叔叔知道，孫子從河內來這裡，剛下飛機中午大太陽下騎摩托車超過五十公里，立刻來探望叔叔。」我說：「為什麼叔叔不相信自己的感覺。叔叔喜歡孫子，為什麼卻說出違背心意的話。因為叔叔是共和軍。叔叔啊，現在還有誰這樣想呢。目前叔叔是一位長者。一位斷腳的老人每天掙一口飯吃。一位充滿悲傷痛苦的斷腳老人。」

叔叔說：「孩子啊，聽叔叔說完再走吧。太可怕了孩子啊。叔叔再也不想說戰爭的事了。太可怕了孩子啊。在戰場上遭遇戰死就罷了，但在村社裡被人殺。人的命還不如雞啊孩子。雞要吃要先埋伏好，但在這裡他們想什麼時候殺你就殺你。叫你去渡口你就得去渡口。明天早上就看到屍體在渡口旁。沒有判決，沒有審判。姑姑死在渡口旁，姑丈死在渡口旁。養鴨子，媽媽心疼不敢殺但他們來就得殺。沒錢也要去賒酒回來給他們喝。不順他們意就找事，栽贓。叔叔的堂哥四十歲還得去當兵。正在當，有人誘他回來當老百姓。他逃兵，回家幾天就被槍殺，不知道誰開槍，只知道把屍體抬回埋。」

.208.

誰受不了就跳進森林。進森林不喜歡就跳去當兵。當兵還能回來探望爸媽。Trang姨的二哥去獻身無蹤無影。他逃兵很辛苦。我七三年他們抓到，抓去當兵。

不知道他去哪個軍校，出去哪個戰場。從此音訊全無。接收後還是沒看到屍體沒看到魂。戰爭結束但人全死了。好可怕啊孩子。解放後沒有香火可點，現在很幸福了，有電話打，有Honda騎。叔叔能做一天就做一天，到做不動就停。這樣的生活已經很好了孩子啊。

每句話都顫抖著說出。恐懼還在。咆哮後又沉默。我坐在這裡，像在充滿血腥炸彈的戰場上搖晃。

我只是來探望叔叔。叔叔的樣子就在這裡。當前的生活景象。我還想知道什麼更多。我不想知道更多。

宿舍裡的工人下班回來。有幾個人過來看彩券。我不想因為自己而讓凱叔叔少賺一頓飯的錢。

叔叔駕駛輪椅離開長長的走廊。我推摩托車跟在後面。經過兩個小巷。經過第三個小巷，輪椅轉進熱鬧的工人市場區。

我看著叔叔，心裡充滿悲傷。

.209.

重要情節

作者在回西貢途中，意外遇見坐在輪椅上賣彩券的凱叔叔（前共和軍士兵），以買彩券為由聊天並留下電話，開啟後續聯繫。

回河內後，凱叔叔打電話告知家庭不幸（長子與妻子相繼去世），作者寫文發Facebook，網友玉（Ngọc）與另一位美國越僑（共和軍後代）共捐五百萬盾，透過多層朋友轉交，送至凱叔叔位於同奈省清山社偏僻村落（途中遇野象群出沒）。

透過照片與描述，呈現叔叔極度貧困的生活：斷腳、瞎眼、住在簡陋社建貧戶屋，孫子輟學、補習班上課，靠每天賣彩券勉強維生。

凱叔叔自述戰爭創傷：全家幾乎因戰爭（地雷、槍傷、逃兵）死亡或殘疾，他曾自殘手臂逃避戰爭卻被長官包庇繼續服役，最終仍斷腳瞎眼；戰後仍因「共和軍」身份心存恐懼，害怕被報復。

作者第二次南下探望（先平陽、再巴地、同塔），叔叔坦露對過去的恐懼與自卑，作者安慰並肯定當前「普通老人」的身份；最後作者目送叔叔推輪椅去市場賣彩券，留下無盡悲傷。

整段故事以作者與凱叔叔的相遇、聯繫、捐助、探訪為主軸，交織戰爭創傷、戰後貧困與人性溫暖，刻畫越南戰後一代普通人的苦難與堅韌。

😃😃😃😃

Ông già ngồi xe lăn bán vé số （P200-p209）

Bù vào việc không đi Dầu Tiếng thăm cô Muôn, trên đường về Sài Gòn, qua khu công nghiệp ở Đại Nam tôi gặp chú Khải.

Ông già ngồi xe lăn bán vé số. Sáng ra chỗ đó, chiều về cũng chỗ đó. Hình ảnh quen thuộc tôi nhìn thấy khi vào miền Nam.

Tôi lướt xe qua chú, như bao người đi trên phố, nhưng rồi đột nhiên tôi quay xe lại, lấy cớ mua một tờ vé số đế bắt chuyện.

Suốt những ngày qua tôi bình thản. Không mấy ai hỏi tên tôi, từ đâu đến, để làm gì.

Hỏi han chú mấy câu xong tôi lùi xe, buộc chặt dây mũ bảo hiểm, tiếp tục đi.

Con ơi, con ơi, chú gọi. Tôi ngoái đầu lại, thấy chú lấy ra mảnh giấy, con cho chú số điện thoại để khi nào nhớ con chú gọi.

-200.

Thế mà tôi suýt chảy nước mắt. Tôi đã quen với việc đi tìm, trong tâm lý không bị xua đuổi đã là may. Tôi đến Sài Gòn nhiều lần nhưng lần này trong một tâm thế khác. Tôi hối hộp.

Có thế chú sẽ nhớ con. Con chảy nước mắt rồi nè chú.

Tôi xuống xe, nhờ một em công nhân trong nhà máy đi ra chụp bức ảnh hai chú cháu. Tôi phải về nhanh trước khi người "đi bão". Bảy giờ tối nay có truyền hình trực tiếp bóng đá trận bán kết Việt Nam gặp Thái Lan. Tôi sợ bị kẹt đường.

Đừng quan tâm họ đi xe ôm hay bán vé số, hãy quan tâm họ nghĩ gì. Chú Ấn chiều nay nói với tôi câu đó.

Chú nghĩ gì. Năm xưa, hôm xưa, hay lúc này.

Về Hà Nội hai tuần tôi nhận cuộc gọi của chú Khải. Sáng nay chú cùng người bạn đến nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thể nhận quà tết. Người bạn cụt chân bán vé số cùng dây trọ. Chú đưa máy cho tôi nói chuyện với bạn. Chú tên là Ba, bữa nào vào lại trong này con ghé các chú chơi nghe con, chú có số điện của con rồi. Khi hai chú nói chuyện thì tiếng loa của ban tổ chức vọng vào. Ông nào muốn đi vệ sinh giơ tay lên có người đưa đi.

Sáng mùng bốn tết ngủ dậy tôi thấy cuộc gọi nhỡ lúc hai giờ sáng. Tôi gọi lại cho chú. Chú không ngủ nên quên mất lúc đó hai giờ. Chú gọi chúc sức khỏe năm mới. Sau đó báo tin con trai cả của chú mất giữa tháng chạp, ngày

-201.

mùng một tết thì vợ chú mất. Chú đang ở với hai đứa con của thằng út, đứa năm tuổi, đứa mười bốn tuổi. Ba của tụi nó đi làm mướn, mẹ bỏ đi hai năm rồi. Đợt này chú ở nhà thắp hương cho vợ và con trai. Lần này, vọng vào cuộc trò chuyện của hai chú cháu là tiếng tụng kinh phát ra từ máy tự động trên bàn thờ người vừa quá cố,

Tôi viết một đoạn ngắn về chú đăng lên Facebook.

Ngọc, một ban Facebook nhắn tin muốn tặng chú một triệu đồng. Ngọc đưa thông tin về chú cho một anh bạn, anh gửi thêm bốn triệu đồng. Để chuyển được số tiến về cho chú, Ngọc nhờ người bạn trên Facebook. Cô bạn đó lại nhờ cô bạn của mình ở gần quê chú Khải. Ở gắn là cách hơn bốn mươi cây số. Cô bạn nhờ một học sinh cũ dẫn đường. Chú Khải ở trong một ấp heo hút xã Thanh Sơn, huyện Định Quán tỉnh Đồng Nai. Từ trung tâm xã đi vào nhà chú là hai mươi cây số. Cô bạn phải nhờ học sinh dẫn đường bởi vì thời gian này ở trong ấp thường có voi về.

Cuối mùa đông là đàn voi trong rừng Nam Cát Tiên ra ấp. Một đàn voi bảy con. Ngoài ra còn có một con voi lớn nhất đi tách riêng. Chú Khải nói, dấu chân của ông lớn lủng xuống đất, dùng cái nón lá úp kín luôn. Hàng rào cao quá đầu người ông bước qua nhẹ như không. Vào nhà người ta ông đi từ cửa sau ra cửa trước. Người dân ở đây gọi voi là “ông bồ”. Ai cũng sợ ông bố.التاري

Thời gian đầu ông bố về dân làng là đốt lửa đuổi ông đi. Ông né được mấy bữa, sau thì ông cào cả đống lửa.

.202.

Mọi người gỏ thùng phuy ẩm ẩm, cũng chỉ được vài bữa, sau thì ông dùng vòi cuốn dùi gỡò chơi.

Sau những cách không có tác dụng, từ đó người dân thấy ông bố về là đặt muối, gạo sẵn đó cho ông ăn. Ong vào vườn quật cành xoài, quật mía, quật chuối, bẻ lá đùng đình cứ mặc kệ ông. Chán chê ông đi. Đi cho tới sang năm, vào thời gian này, ông lại quay về.

Hôm đó, cô bạn rời khỏi nhà chú Khải vào buổi chiều thì buổi tối ông bố về.

Cô bạn tả lại cho Ngọc con đường đến nhà chú Khải và bức tranh cuộc sống của chú qua cảm nhận của cô. Đó là con đường rừng hoang vắng. Đi về, người cô lấm lem đất đỏ. Kèm lời thuật lại là những bức ảnh.

Một ngôi nhà nhỏ cấp bốn được xã xây cho hộ nghèo. Ngôi nhà xây không được bảo đảm về chất lượng, cảm giác có thể đổ sập bất cứ lúc nào, tường và sàn nhà bong lở.

Trong vườn vừa dựng cái lán, có bốn chiếc võng, để họ hàng nơi xa đến có chỗ ngủ hôm đám tang vợ.

Cháu trai của chú bỏ học khi học xong lớp năm. Ở đây cách xa trường cấp hai hai mươi cây số, cách xa trường cấp ba ba mươi cây số. Đi học cấp ba các em phải rọi đèn pin vì rời khỏi nhà khi trời còn chưa sáng.

Chú Khải biết chữ sơ sơ. Các con chú Khải chỉ có một đứa biết chữ sơ sơ. Đứa cháu trai mười bốn tuổi của chú Khải đang học chương trình bổ túc văn hóa ngay ở ấp, mỗi tuần một buổi. Nguyện vọng của gia đình là cháu có được bằng cấp hai để xin làm công nhân.

.203.

Cô bạn nói, nhờ có chuyến đi này mà cô biết thêm một vùng quê không xa quê có lắm nhưng sao buồn đến như vậy.

Tôi xem kỹ từng bức ảnh Ngọc chuyển tiếp từ cô bạn.

Tôi đã từng biết nhiều cảnh đời. Khung cảnh này chưa phải là tệ lắm. Thế nhưng Ngọc thì chảy nước mắt. Đó là một cuộc sống ngoài sức tưởng tượng của em.

Ngọc cho tôi biết người gửi bốn triệu tặng chú Khải là con trai của một lính cộng hòa. Anh định cư tại Mỹ cùng gia đình, ba năm nay anh về Việt Nam, làm việc trong lĩnh vực giáo dục trẻ em. Và Ngọc, con của một ông bộ đội thương binh, ông đi ra mặt trận cùng một năm với cha tôi,

Chúng tôi là những đứa con của lính. Đó không phải là một sự sắp xếp. Ở một đất nước chiến tranh kéo dài hơn nửa thế kỷ, có đứa con nào không phải là con của lính. Cả đất nước là một chiến trường. Cả đất nước là một trại gia binh.

Tôi vừa trải qua một tai nạn xe máy, bị gãy chân. Hai tháng rưỡi phải nằm ở nhà thật buồn bực. Tôi gọi điện thăm chú Khải, chú cho biết đã xuống Bình Dương bán vé số trở lại.

Khi chân có thể đi cà nhắc được tôi đặt vé máy bay vào miền Nam. Đầu tiên, tôi sẽ đến Bình Dương thăm chú Khải, bác Bội. Sau đó tôi đi Bà Rịa thăm bác Nhân. Và đến Đồng Tháp như đã hẹn với chú Lỹ. ổ lồm nhân hôm

Cảm ơn chú, cảm ơn bác, để cháu có lý do đi.

-204.

Con xem nè, con có phát hiện ra hai tờ vé số này khác nhau không. Chú Khải đưa cho tôi những tấm vé số cũ. Nếu chủ không chỉ ra điểm khác nhau thì tôi không thể

phát hiện đâu là tờ vé số giả. Trên tờ giả, con số màu xanh trong. Hôm qua chú bị lừa mất một triệu hai vì bốn tấm vé số giả này. Đây là lần thứ hai chú bị lừa mất số tiến lớn trong năm nay. Chú mới đi bán vé số được hai năm, chưa nhiều kinh nghiệm. Năm trước có thanh niên mua năm xấp vé, cầm vẻ xong thì nhảy lên xe đã có đứa nổ máy chờ sản, phóng đi. Chú chỉ biết la trời. Chúng nó cướp giật của những ông già mắt mờ, chậm chạp. Ông bạn cụt chân cùng dãy trọ với chú một lần bị giật mắt chục xấp vé số, ông buồn quá, nằm mất ba ngày.

Mỗi ngày chú Khải kiếm được chừng một trăm hai mươi đến một trăm năm mươi nghìn đóng. Căn phòng trọ chủ mướn một triệu đồng một tháng. Bà chủ bớt cho hai trăm nghìn so với những người thuê khác. Tiến ăn mỗi ngày bảy mươi nghìn. Tính ra chú kiếm tiền vừa đủ thuê nhà trọ và tự nuôi mình.

Chú Khải chỉ vào một trong những vết thương trên cánh tay trái. Chỗ này là chú tự bắn. Chú nghĩ mình chết thì không sao nhưng nếu gầy tay, mắt tay thì về nhà biết làm gì mà sống. Chiến tranh thì chẳng biết khi nào kết

.205.

thúc. Tôi tự hủy hoại thân thế phải đi tù nhưng chú được ông đại đội trưởng bao che. Ông báo lên trên là chú nhảy từ trên vọng gác xuống sơ ý cướp cò. Ông sau đó cũng từ bắn vào cánh tay như chú. Ông bị thương, chạy tiến xếp loại 2 thương binh, được giải ngũ. Chú thì lành vết thương, đi tiếp.

Đi tiếp cho tới khi cụt giò và hư một con mắt.

Anh Hai của chú đi lính địa phương quân ở Châu Đốc, bi viên đan trổ qua ngực khi hành quân qua Chương Thiện. Ra viện anh được giải ngũ.

Anh Ba bị thương nhẹ không được giải ngũ. Anh đào ngũ. Anh đào ngũ tới lần thứ ba thì bị bắt ra Quảng Trị, bị cụt chân.

Em trai kế chú là lính địa phương quân bị thương khắp mình mẩy, hư một con mắt.

Cả nhà chú làm mồi cho mìn hết con ơi. Em út Lệ Hẳng mười bảy tuổi cũng chết vì mìn. Lệ Hằng ở nhà với mẹ hàng ngày đi kiếm củi, giật lá nón bán cho người ta chẳm nón. Hôm đó em đi chặt củi giúp nhà bà cô. Chiều trong núi về em ngồi trên xe bò cùng thằng em con cô, bánh xe bò lăn qua trái mìn. Con bò chỉ bị cụt đuôi mà hai đứa thì chết.

Em gái chết mà chẳng thằng anh nào về chôn cất em được. Chú lúc đó đang nằm trong nhà thương. Ba đã mất trước đó bốn năm. Em gái mất hai tháng thì mẹ cũng mất.

Quê chú ở Châu Đốc. Xưa ông bà nội chạy từ Miên

.206.

vé, bên Hòa Hảo cấp cho hai sào đất cón. Làm không đú sống. Kéo nhau ra Phú Mỹ làm rây, làm lò hầm than. Ba mát, em mất, rồi mẹ mất. Đếu mất ở xứ người ta. Buồn lắm con ơi, nhớ tới là nước mắt chảy hoài.

Chú làm ăn trên bờ khó khăn, người ta mới chi cho trên hồ Trị An nhiều cá. Năm 1987, chú cùng vợ con chuyến lên đó. Chú ngồi thuyến đi kiếm cả trên hồ, vợ đi bán cá, sống cũng được. Riết rồi dọn được mảnh vườn, cất được cái nhà ở chỗ bữa bạn con vào đó.

Con nè, con có phải là người của tổ chức nào không. Bữa bạn con vào cho tiến, chú nói với mấy người họ hàng. Cũng có người nói này nói kia.

Họ nói sao hả chú.

Thì họ lo mình nhận tiến từ tổ chức nào. Họ nhắc nhở.

Chú già rồi, sắp chết rồi nhưng còn các con, các cháu. Giờ thẳng cháu mình đang được đi học bổ túc miễn phí. Máy ông vui thì không sao chứ mấy ông buồn mấy ông ghét.

Từ trước tới nay đã có ai ghét chú chưa.

Chưa có ai ghét, nhưng mà chú sợ lắm con ơi.

Ai gieo nỗi sợ đó vào trong đầu chú.

Chú tự sợ thôi con.

Sao chú lại sợ.

Thì chú là lính cộng hòa mà con.

Một nỗi tự ái đột ngột dâng lên. Tôi xin lỗi đã khiến cho chú phải cảnh giác. Giọng nói của tôi như là sắp khóc. Tôi khoác túi xách lên, chào chú ra về. Tình huống này

.207.

tôi đã gặp nhiều lần, nhưng đến lúc này, tôi không chịu đựng được nữa.

Chú bối rối. Khoan đã nào con. Đừng giận chú con ơi,

Tôi nói, cháu không giận chủ. Nhưng cháu muốn chú biết rằng cháu đã đi từ Hà Nội vào dây, chạy xe máy hơn năm mươi cây số khi vừa xuống sân bay giữa trưa nắng, đến ngay thăm chú. Tôi nói, tai sao chú không tin vào cảm nhận của chú. Chú mến cháu mà sao chú lại nói những lời trái với lòng mình như thế. Vì chú là lính cộng hòa. Chú à, bây giờ có ai nghĩ vậy nữa đâu. Hiện tại chú là một người cao tuổi. Một ông già cụt chân đang kiếm từng bữa ăn qua ngày. Một ông già cụt chân trùng trùng nỗi buồn đau.

Chú nói, con ơi, nghe chú nói đã rồi hằng về. Hãi hùng lắm con ơi. Chú không còn muốn nói gì về chiến tranh nữa. Sợ hãi lắm con ơi. Ở chiến trường đụng trận chết thì đành, còn ở ấp ở xã người ta giết. Mạng con người còn thua con gà con ơi. Con gà muốn ăn nó phải rình phải như, chở ở đây họ muốn giết mình hồi nào thì giết. Kêu đi ra đò là phải đi ra đò. Sáng mai nhìn thấy xác bên đò. Không có bản án, không có xét xử. Cô chết bên đò, dượng chết bên đò. Nuôi con vịt, mẹ đau không dám thịt nhưng tụi nó xuống là phải làm thịt. Không có tiền cũng phải đi mua rượu thiếu về cho tụi nó uống. Không chiều là chúng kiếm chuyện, ghép tội. Anh họ của chú bốn mươi tuổi vẫn phải đi lính. Đang đi, có người dụ về làm dân. Anh bỏ ngũ, về mấy hôm bị bắn, không biết ai bắn, chỉ biết lấy xác anh về chôn.

.208.

Ai chịu không nói nhảy vô rừng. Vô rừng không ưa nhây đi lính. Đi lính còn về thăm cha thâm mẹ được. Anh Hai Trang con bà đi hiến vô phương hiến. Anh trốn lĩnh cực khổ. Tôi năm bảy mươi ba chúng bố ráp được, bắt đi.

Không biết anh đi vô quân trường nào, đi ra chiến trường nào. Mất tăm mặt dạng luôn. Tiếp thu rồi vẫn không thấy xác không thấy hồn. Chiến tranh chấm dứt nhưng người thi chết cả rồi. Kinh hãi lám con ơi. Giải phóng xong dâu lửa không có thắp, giờ sung sướng lắm rồi, có điện thoại gọi, có Hon đa đi. Chú làm được ngày nào thì làm, tới khi không làm nổi nữa thì thôi. Cuộc sống thế này là tốt lắm rồi con ơi.

Từng câu bật ra run rấy. Nỗi sợ hãi còn đó. Gào thét rối cảm bặt. Tôi ngồi đây, như chao đảo trong trận địa khét mùi bom máu.

Tôi chỉ đến thăm chú. Hình hài chú đây. Cảnh sống hiện tại này. Tôi còn muốn biết gì thêm. Tôi không muốn biết gì thêm.

Những người công nhân trong dãy trọ đi làm về. Vài người ghé vào dò vé số. Tôi không muốn vì mình mà chú Khải mất một buổi kiếm tiền.

Chú lái xe lăn ra khỏi hành lang dài. Tôi dắt xe máy đi sau. Qua hai con hẻm. Qua con hẻm thứ ba, chiếc xe lăn rẽ ra vào khu chợ công nhân nhộn nhịp.

Tôi nhìn theo chú mà lòng buồn rượi.

.209.