01 Quốc Kiệt 父親的證件p7-p21

「爸爸」系列（作者潘翠霞 Phan Thúy Hà 的越南戰爭後遺症紀實系列）的開篇或第一篇完整故事，以第一人稱（作者）視角記錄與國傑（Quốc Kiệt）的相遇與對話，核心圍繞父親Đặng Văn Tiến的舊證件（越南共和國軍退伍證明、殘障軍人證、撫卹金存根）展開，象徵南越老兵戰後四十年的身份剝奪、貧困與歧視。故事透過國傑父親的生命軌跡，呈現戰爭結束後的「另一邊」如何在沉默與苦難中掙扎求生。

重要情節按時間與敘事順序整理

1. 作者與國傑的相遇與父親病情（現代線，2015–2018年）
   • 作者（北越軍人女兒）透過Facebook認識國傑（Quốc Kiệt），國傑2015年貼文求助父親病重。
   • 父親Đặng Văn Tiến（越南共和國軍下士）多病：右小腿截肢（戰傷80%殘障）、雙目失明、冠狀動脈狹窄、肺癌、腰椎退化、泌尿系統癌症等。國傑獨力照顧，靠打工、賣彩票、送冰塊維生，自己也感染B型淋巴病毒需住院。
   • 作者南下探訪，見證國傑樂觀卻心酸（常比對「比我更慘的人」），父親打止痛針時聊天，國傑說：「我這一生只有爸爸。」
2. 父親的軍旅與戰後命運（回憶線，1968–2013年）
   • 父親1968年4月20日入伍越南共和國軍（軍號69/127385，第7師第10團第1營第2連），1973年10月27日退伍（因右小腿上1/3截肢）。
   • 退伍後領撫卹金（1973–1975年記錄：多筆數千至數萬đồng），但1975年解放後立即喪失公民權，至2013年病危才辦身分證（辦事人說「他也做不了什麼了，還有甚麼好怕的呢？」）。
   • 父親與青梅竹馬阿香姑（Hương）戰前相戀（父親從平陽到邊和打工，參加喪禮打架遇姑姑），同居後開墾種甘蔗，但多次被抓「學習改造」或「再教育」，土地被佔，姑姑無法生育而離開。
   • 父親後與國傑母親同居（母親離開後父子相依），一生貧困、營養不良致牙齒脫落，晚年失明、多病。
3. 遲來重逢與守護（2018年高潮）
   • 父親病重時囑國傑找姑姑。國傑去年找到姑姑，姑姑認出國傑，次日即探病，之後半年默默守護，最後搬來同住照顧父親。
   • 父親過世前，姑姑出聲陪伴，讓他感覺不孤單。2018年9月18日上午7:20父親過世，國傑與姑姑在家陪伴，辦死亡證明。告別式在姑姑家辦，姑姑家人視父親如丈夫。
4. 證件的交接與象徵意義（結尾揭示）
   • 父親過世後，國傑將父親小心保存的舊證件交給作者：
     • 殘障軍人證（80%傷殘，終身撫卹權，自1973年10月27日起）。
     • 退伍證明（入伍/退伍日期、軍階）。
     • 撫卹金領取存根（1973–1975年多筆記錄）。
   • 這些文件四十年來無實際用途（無公民權、無撫卹），但父親視為珍寶。作者收存，置於櫃中與其他老兵紀念物（如照片、信件）同處。
   • 作者反思：「四十年沒有公民權，那他們到底怕爸爸在哪段時間『做得了什麼』？」國傑八歲記憶父親被打頭流血、丟水溝，鄰居冷眼，最後老人背回家，從此「像死人一樣活著」。
5. 童年貧苦與國傑的成長
   • 國傑四五歲知摘紅葉煮湯，六歲跟父親賣彩票（父親坐摩托，一腳踩油門，一殘肢晃動）。三年級起獨自賣彩票至深夜，六年級父親失明後輟學送冰塊（凌晨一點起床，月賺90萬越南盾）。
   • 後讀成人補校獲國中、高中證，當工人、洗碗換飯，樂觀面對病痛。

總結核心主題與情節意義

• 最關鍵事件：父親舊證件的交接——這些泛黃、無用的紙張象徵南越老兵戰後的身份永久剝奪（「頑固越偽殘兵」標籤）、歧視與無聲苦難。父親從1975年至2013年無公民權，卻小心保存證件，反映無法抹滅的過去與對「曾經」的執著。
• 情感核心：父子相依、遲來重逢的親情（姑姑守護半年）、貧困中的堅韌與樂觀。國傑說「很樂觀，也很心酸」，作者記錄時感慨戰後遺留的傷痕。
• 與系列對照：作為開篇，這篇奠定全系列基調——南越老兵（「偽軍」）戰後的貧困、殘疾、沉默與人性光芒。延續後續篇章（如江叔摩托車之旅的訪老兵、「前往順化」的尋找孤獨），都指向戰爭結束後的「另一邊」如何繼續承受懲罰與遺忘。

文章穿插歌曲《Chiều Tây Đô》（鄉愁主題）與YouTube連結，強化情感氛圍。如果您想比較系列中「證件／身份」作為象徵的共通點，或討論國傑父親的經歷在越南戰後史上的代表性，歡迎繼續問！

👅👅👅👅👅👅

遲來的重逢

​在父親病重期間，一段塵封往事被揭開。國傑的父親曾有一位青梅竹馬的愛人（阿香姑），兩人在戰爭年代失散。父親退伍後曾帶她一起生活，但後來父親因政治原因被帶走「改造」，阿香姑以為他不再回來，加上自己無法生育，便離開了。

​去年，父親讓國傑去尋找阿香姑。當阿香姑出現在病床前時，父親已雙目失明。她默默守在床邊，最後半年甚至搬來同住，親自照顧他。

​「姊，如果沒有阿香姑，我真不知道這些日子該怎麼辦。」國傑說。

​2018 年 9 月 18 日早上 7 點 20 分，父親走了。

為何國家亡了，還一直偷藏著越南共和國兵役證件資料？？？

我把國傑交給我的那包文件收好。在我櫃子的一格裡，除了小玉舅舅、惠舅舅、同伯伯的照片、信件和紀念物，現在又多了一份爸的文件。

「下士軍階，1973年就退伍了，爸爸還要被送去學習改造？」

「對，姊姊，還少了一條腿。

從解放那天到2013年，爸爸失去公民權。

2013年爸爸病危，快不行了，我去幫他辦身分證。

都這個時候了，還需要身分證做什麼？

但我堅持。

我想讓爸爸死前能像正常人一樣是個公民。

我跟辦事的人說：給我爸爸一張出生證明，好辦死亡證明。

他說：好啦，他也做不了什麼了，就給吧。

「他也做不了什麼了。」

姊姊你想想，四十年沒有公民權，

之前受傷，再之前是當兵。

那他們到底怕爸爸在哪段時間「做得了什麼」？

爸爸身上有什麼我不知道的危險嗎？

還有我。

我十八歲去辦身分證，等到二十三歲才拿到。

他們給我一張「待辦」收據。

五年裡我問了五十多次，每次都說「還沒」。

是「還沒」而不是「沒有」。

上學、找工作、辦任何需要身分證的事，我都拿那張發黃的收據代替。

每次拿出來，人家都一臉厭煩。

「頑固越偽殘兵。」

這句話深深烙在我腦裡。

頑固的就是爸爸。

越偽殘兵就是爸爸。

躺在水溝裡的就是爸爸。

爸爸從那天就死了。

人不管落到什麼境地，

都會拿自己跟別人比。

很樂觀，也很心酸。

☝☝☝☝☝☝☝

Quốc Kiệt

證件：

殘障軍人證

殘障等級80%。右小腿在上1/3處截肢。

性質：永久。有效日期自1973年10月27日起。

殘障人有權領取終身撫恤金。

退伍證明

1968年4月20日入伍越南共和國軍隊。

1973年10月27日退伍。軍階：下士。

殘障軍人撫恤金領取存根

第1期：1973/10/27 – 1973/12/31：18,600 đồng

第2期：1974年4月、7月、10月：18,600 × 3 = 55,800 đồng

第3期：1975年1月：24,480 đồng

第4期：1975年4月：24,480 đồng

這些文件沒什麼用了，但爸爸一直小心保存。

現在爸爸走了。

我搬去公司跟朋友住。

這些東西我不知道該放哪裡。

姊姊，幫我收好可以嗎？

Quốc Kiệt一邊說，一邊把一包文件交給我。

我是在Facebook狀態上認識Quốc Kiệt的。

那篇貼文是2015年發的：

「感謝上帝，讓我們經歷了四十年的解放，

經歷了那麼多痛苦、那麼多艱辛，

如今爸爸仍然活著，雖然右腳被截肢，現在又雙目失明，

但他仍然盡到了一個父親的責任。

現在疼痛已經讓他耗盡了。

我帶他去看過好幾次醫生，但手術費用對我來說太高了。

這些年，我聽爸爸講述他當年作戰的時光。

爸爸想再見見曾經同一個單位的戰友。

我爸爸叫Đặng Văn Tiến，軍號69/127385。

爸爸受傷前所屬單位：第7師第10團第1營第2連。

我叫Quốc Kiệt。我的電話號碼……」

我讀到這篇貼文時已經過了午夜十二點。

雖然很晚，但我還是傳了訊息給他。

不敢確定會不會有回音。

更不敢確定三年前他描述的那個重病父親是否還在世。

凌晨三點，他回訊了：

「謝謝你關心我爸爸。

目前爸爸住在醫院治療。

但時間也不多了。

因為他身上有很多病：冠狀動脈狹窄、肺癌、腰椎退化，

現在又加上泌尿系統癌症。

剩下的左腳已經嚴重水腫。

他已經吃不下東西，只能靠輸蛋白。」

還附上一張照片：爸爸躺在病床上，身上蓋著薄薄的毯子。

一條殘肢包著襪子。

病房看起來乾淨、安靜。

這個時間，Quốc Kiệt還在守著爸爸。

隔天他透過Messenger打電話給我。

爸爸剛打了止痛針，所以我們能聊得比較久，

沒有像之前那樣被爸爸的呻吟聲打斷。

每次爸爸上廁所，他都要想辦法把爸爸扶成某個姿勢才不會太痛。

爸爸病得很重，但還是硬撐在家裡。

今年他幫爸爸買了健康保險卡，讓爸爸能住院。

送爸爸入院那天，醫院不肯收。

這是新醫院，他們怕病人死在裡面會壞名聲。

他向醫生保證：如果爸爸在醫院過世，他會靜靜叫車載走，

當作什麼事都沒發生。

爸爸一生苦太多了，他想讓爸爸最後的日子能像個人一樣活著。

他們終於同意收治。

主治醫生說，爸爸的狀況只是延長存活，治不好。

他知道，但他還是想：多活一天，就多一天有爸爸。

我幾乎每天都會傳訊問他：爸爸怎麼樣了？

「爸爸怎麼樣了？」

「還是那樣，姊姊。」

「爸爸怎麼樣了？」

「還是那樣。」

「你剛哭過對不對？」

「姊姊，我真的不知道該怎麼辦了……

爸爸能撐到現在已經很努力了，

可是姊姊，我不想爸爸死。

我這一生只有爸爸。

除了爸爸，我沒有任何人可以依靠。」

我告訴他：下星期姊姊會南下探望爸爸。

四、五歲時，他就知道有一種紅色葉子煮湯不會醉。

他爬到籬笆邊摘來給爸爸煮湯。

六歲，他跟爸爸一起賣彩票。

爸爸坐在摩托車後座，一隻腳踩油門，一隻殘肢隨車晃動。

他走在旁邊陪爸爸。

到三年級，他就自己一個人去賣彩票。

爸爸在家裡接活兒編織竹籃。

爸爸整天低頭編。

很多深夜他醒來，都看見爸爸還在編。

爸爸只待在家裡，很安靜。

他從早上賣到中午十一點，有時只賣十幾張。

看他中午還沒回來，爸爸就出去找他，叫他回家上學。

他去讀兒童班。

五年級的老師了解他的情況，從不罵他，

不像之前幾位班導師。

放學後，他背著書包直接去彩票站領票，

賣到晚上十點才回家吃飯。

升上六年級時，爸爸的雙眼完全看不見了。

他輟學。

不再賣彩票，改去幫餐廳送冰塊，賺得多一點。

凌晨一點起床送冰，直到早上才回家睡。

每個月能賺九十萬越南盾，夠父子倆生活。

一段時間後，他去讀成人補校。

他拿到國中、高中畢業證。

後來去當工人。

當工人期間，他去讀職業訓練學校。

每天下課後去食堂幫忙洗碗、端盤子，換一餐飯。

有時幫瓦斯行發傳單，也能賺幾萬。

「爸爸怎麼樣了？」

「我正在回家洗衣服。」

「誰幫你照顧爸爸？」

「姑姑。」

「姑姑？」

「對，姑姑是爸爸的朋友。

也可以說是爸爸的第一任妻子。」

「怎麼回事？」

在之前的談話中，我從沒聽Quốc Kiệt提到過其他人。

「我是一年前才知道姑姑的。」

姑姑和爸爸在爸爸還沒當兵時就認識。

爸爸從平陽到邊和打工。

姑姑是吹喪樂師傅的女兒。

爸爸去參加喪禮，與村裡青年吵架打架，遇見了她。

她是家中老大，一家人都喜歡爸爸。

後來爸爸去當兵，逃兵回邊和當油漆工，

姑姑和爸爸同居一段時間，之後爸爸又被抓去當兵。

第二次當兵，爸爸受傷。

退伍後，爸爸帶姑姑回隆慶生活。

爸爸說，1973年退伍後，隆平的軍人開推土機幫爸爸開墾土地，

爸爸有了很大一片地。

結果爸爸去「學習改造」時，那片地全被別人佔了。

爸爸和姑姑又去開墾另一片荒地種甘蔗。

甘蔗快收成時，爸爸又被抓去「再教育」。

這次回來，姑姑已經沒等他。

爸爸去找，姑姑不回來。

姑姑不能生孩子，她要爸爸另找別人。

後來爸爸遇見我媽媽，兩人同居。

我五歲時，媽媽離開了，我跟爸爸留下。

「從那之後到現在，你們沒再見過？」

「對。去年爸爸才告訴我這件事。

爸爸叫我去找姑姑。」

爸爸把姑姑的地址唸給他聽。

如果找不到姑姑，就去姑姑兄弟姐妹家找。

姑姑獨自住在父母留下的房子。

他一出現，姑姑立刻認出他。

姑姑家族的人也認得他：

「是Tiến哥的孩子吧？」

他簡單說了這些年爸爸的遭遇。

姑姑整天下午都沉默。

直到他要離開時，姑姑才問：

「現在你們住哪裡？」

隔天中午，姑姑來看爸爸。

爸爸躺在吊床上。

姑姑戴著斗笠走進來。

他愣住，找藉口說有事要出去，讓兩人單獨說話。

姑姑再見爸爸時，他已經瘦得不成人形，雙眼完全看不見她。

不知他們說了什麼，姑姑從中午陪到晚上才離開。

之後一週又來，再一週又來。

來來往往半年後，姑姑搬來一起住。

那時爸爸的病情已經惡化。

姑姑開始照顧爸爸。

「姊姊，如果沒有姑姑，我真不知道這些天會怎麼過。」

「姊姊，我決定帶爸爸回家。

現在他們說要轉進加護病房。

那只是延長生命，延長爸爸的痛苦，延長姑姑和我的折磨。」

「錢的問題，我已經不用擔心了。」

「姊姊，我和姑姑商量過，今晚就帶爸爸回家。」

凌晨兩點，Quốc Kiệt傳給我一張照片。

在微弱的燈光下，爸爸躺在小床上，靠著姑姑。

爸爸的手放在姑姑身上。

我記得他之前說過：爸爸的手摸不到姑姑就會叫。

在醫院吃飯時，姑姑也坐在爸爸病床上。

姑姑總要出聲，讓爸爸感覺自己不是一個人。

「姊姊，爸爸走了。」

隔天早上的訊息。

他第一個告訴我。

爸爸在2018年9月18日上午7點20分離開。

現在姑姑在家陪爸爸。

他去委員會辦死亡證明。

我還沒來得及去看爸爸。

一週後，我如約南下。

Quốc Kiệt在三峽圓環接我，我從西貢騎摩托車到同奈。

「姊姊，從爸爸走後我就沒回家。

一回家就想起爸爸，難過到說不出話。」

Quốc Kiệt現在幫一家防曬粉公司跑業務。

每個月大概賺四百萬。

之前他都在網路上賣貨，好有時間照顧爸爸。

之後打算去各省找更多客戶。

他帶我回的房子散發著長久無人居住的霉味。

一堵牆把空間分成裡外兩部分，算不上兩個房間。

「這是爸爸的床。」

Quốc Kiệt點了三炷香，插在床頭的沙碗裡。

旁邊還有碗放著一顆水煮蛋，大概是爸爸走那天留下的。

蛋已經發臭。

他收走香灰和碗，拉下床墊。

床墊上清楚印著爸爸長年躺同一位置的痕跡。

姑姑交代要把床墊留給她，她要洗乾淨，繼續睡在上面。

「姊姊，爸爸的告別式是在姑姑家辦的。」

「啊？」

「我家太小。姑姑說帶爸爸回她家比較安穩。

那邊還有她弟弟妹妹。

我去委員會時，姑姑已經叫侄子開車來。

姑姑家人把爸爸當她丈夫看待，主動把所有事都包辦，像一家人一樣。」

「那你爸爸這邊的親戚呢？」

Quốc Kiệt搖頭，不想多談。

「下士軍階，1973年就退伍了，爸爸還要被送去學習改造？」

「對，姊姊，還少了一條腿。

這件事我也不懂。

可能每個地方處理方式不同。

爸爸就是運氣特別不好。

一生有很多不幸。」

長大後我才發現爸爸只剩兩顆牙。

爸爸說是因為營養不良，學習改造那些年牙齒全鬆動掉了。

那時我才知道，爸爸從沒跟我說過。

從解放那天到2013年，爸爸失去公民權。

2013年爸爸病危，快不行了，我去幫他辦身分證。

都這個時候了，還需要身分證做什麼？

但我堅持。

我想讓爸爸死前能像正常人一樣是個公民。

我跟辦事的人說：給我爸爸一張出生證明，好辦死亡證明。

他說：好啦，他也做不了什麼了，就給吧。

「他也做不了什麼了。」

姊姊你想想，四十年沒有公民權，

之前受傷，再之前是當兵。

那他們到底怕爸爸在哪段時間「做得了什麼」？

爸爸身上有什麼我不知道的危險嗎？

還有我。

我十八歲去辦身分證，等到二十三歲才拿到。

他們給我一張「待辦」收據。

五年裡我問了五十多次，每次都說「還沒」。

是「還沒」而不是「沒有」。

上學、找工作、辦任何需要身分證的事，我都拿那張發黃的收據代替。

每次拿出來，人家都一臉厭煩。

為什麼爸爸被家人趕出來？

那是屬於家族的悲傷，姊姊。

如果有人問我八歲時記得什麼，

腦海裡浮現的是那個傍晚。

爸爸被打。

頭上流血，流到臉上。

我只會站在那裡哭。

爸爸被送到衛生所。

後來用吊床抬回來。

一到家，又被拖下去。

拖到水溝旁。

被丟進水溝。

那是種榴槤園旁的水溝。

「頑固越偽殘兵。」

這句話深深烙在我腦裡。

頑固的就是爸爸。

越偽殘兵就是爸爸。

躺在水溝裡的就是爸爸。

那時天色昏暗，鄰居正在吃晚飯，紛紛放下碗跑出來看。

只是看，沒人阻止。

最後一位最年長的伯伯跑來，跳下水溝把爸爸背回家。

那時爸爸已經昏迷。

爸爸從那天就死了。

他認為自己已經死了。

他像死人一樣活著。

大人的事我當時太小，不完全懂。

聽他說，我和他一起難過，

也不想再寫更難過的場面了。

一位鄰居姊姊看見Quốc Kiệt回來，過來串門。

「這位是誰？」

「從河內來的記者姊姊，來了解、寫爸爸的故事。」

這位鄰居姊姊是寧平人，新搬來買房子。

聽她說話的親切感，就知道她常來家裡。

「哎呀怎麼不早點來！

老先生老太太感情真好。

我老愛開玩笑說怎麼才能拿到記者的電話，

請她來寫這對小麻雀的愛情故事。」

「姊姊也知道姑姑？」

「我天天都來啊。

兩個人感情那麼好，卻到臨死才重逢。

我每次來都看見老先生躺在床上，

老太太躺在旁邊吊床上，

兩人你一句我一句，像小麻雀一樣嘰嘰喳喳。

老太太去市場買菜，老先生還一直叫：『Hương ơi，Hương ơi～』

能這樣走，也算為他高興了。」

「爸爸的故事就是這樣，姊姊。」

爸爸有我依靠。

我是爸爸的朋友。

我也有一個爸爸當朋友啊，姊姊。

你知道嗎？有一次賣彩票，遇到一個傻傻的男孩，

賣彩票不會找錢，被人騙好多次。

他爸爸跟我爸爸一樣當過兵，但他們連房子都沒有，

睡在別人家屋簷下。

那位爸爸過世後，也不知道孩子怎麼樣。

想到他們，我就覺得我跟爸爸已經很幸福了。

人不管落到什麼境地，

都會拿自己跟別人比。

很樂觀，也很心酸。

「爸還有什麼東西留給你嗎，弟弟？」  

「沒有了，姊姊。阿姨把東西全部收起來燒掉了。我想留那把吉他，她也不肯。」  

那把吉他是爸從當兵的時候就有的。很多次爸下班回來，我看見他抱著吉他唱歌給阿姨聽：  

「一夜我夢見我們呢喃細語相攜歸去，  

探訪舊鄉與那片檳榔園。  

我的手正攙扶著妳走在乾草上……」  

（《西都之暮》——林芳）

https://youtu.be/jrNCVFImnHA?si=LcvFx9Baj52q4FC-

那時候看著爸，覺得他好悲傷。  

或許還要很久很久，我才敢再聽這首歌。  

阿姨燒掉那把吉他，是因為一看到它就哽咽。

我本來想留那隻義肢，但入殮的時候人家說不能帶進去，說到了那邊老人家拿什麼走路。

到了那邊，爸還是「跛腳勝」嗎，姊姊？

跛腳勝。爸明明有名字，但大家都叫他「跛腳勝」。小時候我去市場，那些阿姨問：  

「勝啊，這是誰家的孩子？」  

「哦，是跛腳勝載來的啊。」

我跟國傑說我想去見阿姨。  

「算了吧，姊姊。阿姨現在很難過。從爸走後她就把手機關機了。她說什麼時候需要，就會打給我。她不想讓我看到她難過的樣子。」

我們聊天的時候，有兩隻貓在房間裡跑來跑去。一隻黑貓，一隻腳有殘疾的貓——是被隔壁的狗咬傷的。  

好像牠們已經習慣互相依靠，一隻貓蹭著我的腳，另一隻直接跳到我懷裡。

「那是爸的貓吧，姊姊。」

「爸不在家的時候，這兩隻貓怎麼吃喝？」  

「我事先放好幾塊米餅和一碗水。」

「兩隻貓好可憐。」  

一個月後，國傑告訴我，那隻黑貓死了，被隔壁的狗咬死。剩下那隻腳殘的，也在兩週後被同一隻狗咬死了。

「姊姊，我會打電話給姜叔叔，告訴他爸走了，然後介紹姊姊給他認識。」

「姜叔叔是誰？」

「姜叔叔是偶爾會來探望爸的人。他或許能提供一些資料給姊姊寫文章。」

還有一張新的輪椅，爸沒用過。我會請姜叔叔幫忙問問，看有沒有哪位叔伯需要，我拿去捐。

我把國傑交給我的那包文件收好。在我櫃子的一格裡，除了小玉舅舅、惠舅舅、同伯伯的照片、信件和紀念物，現在又多了一份爸的文件。

這些東西，我還能留多久呢。

😭😭

去年農曆年前，我傳訊息給國傑，問他要不要再讀一次文章，看看有沒有需要修改的地方。

「姊姊，我現在在醫院。我星期四才剛進來打針。」

「怎麼回事？」

「對不起，姊姊，我之前一直沒告訴你。我也沒讓爸知道。以前我出過一次車禍，因為失血過多，醫院給我輸血。不幸的是，我因此感染了B型淋巴病毒。每年快過年時，我就騙爸說要去工作，其實是進醫院打針。」

「我已經病四年了。每年他們給我打一次疫苗。白血球數會下降，但停藥後又會回升。每次打針都很累，血壓忽高忽低，所以得躺到穩定才回家。往年躺在這裡我總是擔心爸在家吃得好不好，現在……我終於可以安心躺著了。」

😆😆😆😆😆---

這段文字充滿了濃厚的親情、失去與無奈的情感，翻譯時盡量保留了原作的口語感與細膩氛圍。如果需要更文藝或更口語的調整風格，可以再告訴我。

😭😭😭😭😆

這篇文字情感很重，帶著深深的個人與時代傷痕。如果您需要調整語氣、某段更口語化、或重點摘要版本，都可以再告訴我。

😭😭😭😭😭

這是一篇感人至深的文章，出自越南作家 Phan Thúy Hà 的著作 《Tôi là con gái của cha tôi》（我是父親的女兒）。這本書記錄了作者（一位北越軍人的女兒）去尋訪、倾聽南越老兵故事的歷程。

​以下為您翻譯文中關於「國傑（Quốc Kiệt）」與其父親「鄧文進（Đặng Văn Tiến）」的故事節錄：

​我是父親的女兒

​作者：潘翠河 (Phan Thúy Hà)

越南婦女出版社

​（節錄翻譯）

​一個北越軍人的女兒，去尋找並與南越軍人交談。感謝你的共鳴。

河內，2026年3月12日

​國傑的故事

​文件檔案：

• ​傷殘證： 傷殘等級 80%。右腿上方 1/3 處截肢。永久性傷殘，自 1973 年 10 月 27 日起生效。有權領取傷殘撫卹金。
• ​退伍證明： 1968 年 4 月 20 日加入越南共和國武裝部隊。1973 年 10 月 27 日退伍。軍階：下士。
• ​撫卹金領取簿： 最後一筆紀錄為 1975 年 4 月。

​「這些文件現在沒什麼用了，但爸一直留著。現在爸走了，我要搬去和朋友住，不知道要把這些東西收在哪裡。姊，請幫我保管吧。」國傑說著，遞給我一個紙包。

​我是在臉書（Facebook）上認識國傑的。他在 2015 年寫道：

​「感謝主，經歷了四十年的解放，度過了無數艱辛，我爸現在依然活著。雖然他沒了右腿，現在眼睛也瞎了，但他依然盡到了父親的責任。

現在病痛讓他精疲力竭。我帶他去檢查過幾次，但手術費對我來說太高了。

這些年來，我常聽爸講起戰鬥的時光。他想見見以前同單位的戰友。我爸名叫鄧文進（Đặng Văn Tiến），軍號 69/127385。受傷前的單位是第 7 師、第 10 團、第 1 營、第 2 連。我叫國傑，電話是……」

​我讀到這則貼文時已是深夜。凌晨三點，我收到了回覆：「謝謝你關心我爸。他現在在醫院，但日子不多了。他患有冠狀動脈狹窄、肺癌、腰椎退化，現在又發現了尿道癌。他唯一的左腳也水腫了，無法進食，只能打點滴。」

​艱辛的歲月

​國傑告訴我，他四、五歲就知道哪種野草可以吃，摘回來給爸爸煮湯。六歲起就跟著爸爸去賣彩券。爸爸坐在後座，一隻腳踩踏板，另一隻腳隨車滑動，國傑就在旁邊走。小學三年級起，他開始獨自去賣彩券，爸爸則在家做編織手工。

​他曾為了生計輟學，去做送冰工，半夜一點起床工作，每個月賺 90 萬越南盾養活父子倆。後來，他憑著毅力讀完了補校，拿到國中和高中學歷，進工廠當工人，甚至利用課餘時間去洗碗換取一頓飯。

​遲來的重逢

​在父親病重期間，一段塵封往事被揭開。國傑的父親曾有一位青梅竹馬的愛人（阿香姑），兩人在戰爭年代失散。父親退伍後曾帶她一起生活，但後來父親因政治原因被帶走「改造」，阿香姑以為他不再回來，加上自己無法生育，便離開了。

​去年，父親讓國傑去尋找阿香姑。當阿香姑出現在病床前時，父親已雙目失明。她默默守在床邊，最後半年甚至搬來同住，親自照顧他。

​「姊，如果沒有阿香姑，我真不知道這些日子該怎麼辦。」國傑說。

​2018 年 9 月 18 日早上 7 點 20 分，父親走了。

​遺留的傷痕

​我前往同奈省探望國傑。他帶我回到那間充滿霉味的小屋，牆上貼著父親的祭壇。

​國傑回憶起他八歲那年的一幕：父親被人毆打，鮮血直流，甚至被扔進水溝裡。那些人罵他是「殘廢的偽軍（Ngụy tàn）」。

「那天起，我爸就已經死了。他活著，卻像死了一樣。」

​國傑還提到，父親因為「身分問題」，直到 2013 年臨終前才拿到國民身分證。國傑自己也是到了 23 歲才拿到身分證，在那之前，他只能拿著一張發黃的證明單（預約單？）去求職、入學，被拒絕了無數次。

​「他們怕我爸能『做什麼』？一個傷殘了四十年的人，還能做什麼？」

​儘管生活如此困苦，國傑看著街頭其他更悲慘的人，依然對我說：「比起他們，我們父子倆已經很幸福了。」

​這是一個關於戰後遺留問題、親情、忠貞愛情以及在貧困與歧視中掙扎求生的真實故事。

​您是否需要我針對這篇文章的特定段落進行更深層的文學修辭潤色，或是了解更多關於這本書的歷史背景？

😭😭😭😭😭

附註：

越南歌曲的歌詞 

Chiều Tây Đô -Lam Phương

這首越南名曲 **《Chiều Tây Đô》（西都的黃昏）**由Lam Phương創作，屬於帶有濃厚鄉愁與歷史情緒的作品。

下面提供完整越文歌詞（整理版）：

---

🎵《Chiều Tây Đô》

Một đêm anh mơ mình ríu rít đưa nhau về
Thăm quê xưa với vườn cau thề
Bàn tay anh đan dìu em bước trên cỏ khô
Đi trong hoang vắng chiều Tây Đô

Bờ sông yêu xưa tà áo thướt tha mỹ miều
Sao anh không thấy về Ninh Kiều
Dường như anh nghe đời nặng trĩu trong màu đen
Đen như manh áo buồn chưa quen

Ghé hỏi cỏ cây, cỏ cây khóc, gió than van
Kể từ khi mất quê hương gió ra khơi đưa người vượt biển
Mẹ chờ thư về ngồi thèm thuồng miếng trầu cay
Trẻ thơ lang thang vì cơn đói suốt bao ngày
Vợ chờ tin chồng ngày về quá xa xăm
Bao năm giải phóng như thế này phải không anh? 

Ngày xưa ta quen từng viên đá quanh sân trường
Nay nghe sao khác từ tên đường
Tàu đưa ta đi tàu sẽ đón ta hồi hương
Tây Đô sẽ sống lại yêu thương 

---

🎧 原曲演唱（參考）

---

📌 補充（幫你理解這首歌）

• 「Tây Đô」指的是越南的芹苴（Cần Thơ）

• 歌詞核心主題是：
  👉 戰後流亡者的鄉愁
  👉 對南越社會變遷的哀傷
  👉 對「解放後現實」的反思

---

如果你要，我可以幫你做👇

• 全文逐句中文翻譯（精準版）

• 或分析這首歌的政治隱喻與歷史背景（其實很深）

全文逐句中文翻譯（精準版）

下面是 《Chiều Tây Đô》（Chiều Tây Đô，作者：Lam Phương）的逐句精準中文翻譯，我會盡量保留原句語感與情緒：

---

🎵 第一段

Một đêm anh mơ mình ríu rít đưa nhau về
某個夜裡，我夢見我們依依不捨、相伴回去

Thăm quê xưa với vườn cau thề
回到舊日故鄉，那有著檳榔園、曾許下誓言的地方

Bàn tay anh đan dìu em bước trên cỏ khô
我的手牽著你，引你走在枯草之上

Đi trong hoang vắng chiều Tây Đô
走在西都那荒涼寂寥的黃昏之中

---

🎵 第二段

Bờ sông yêu xưa tà áo thướt tha mỹ miều
往昔河畔，那衣袂飄飄、婀娜美麗的身影

Sao anh không thấy về Ninh Kiều
為何如今我再也看不見你回到寧橋（Ninh Kiều）

Dường như anh nghe đời nặng trĩu trong màu đen
彷彿我聽見人生沉重地壓在一片黑暗之中

Đen như manh áo buồn chưa quen
黑得像一件仍不習慣的悲傷衣裳

---

🎵 第三段（核心情緒段）

Ghé hỏi cỏ cây, cỏ cây khóc, gió than van
我問草木，草木在哭泣，風在哀嘆

Kể từ khi mất quê hương gió ra khơi đưa người vượt biển
自從失去家園之後，風把人送往大海，漂泊出走

Mẹ chờ thư về ngồi thèm thuồng miếng trầu cay
母親等待來信，嘴裡惦念著那一口辛辣的檳榔

Trẻ thơ lang thang vì cơn đói suốt bao ngày
孩子們因飢餓而流浪，多日不得溫飽

Vợ chờ tin chồng ngày về quá xa xăm
妻子等待丈夫的消息，歸期卻遙不可及

Bao năm giải phóng như thế này phải không anh?
這就是所謂「解放」多年後的模樣嗎？是不是這樣呢？

👉（這一句是整首歌最強烈的反諷與控訴）

---

🎵 第四段

Ngày xưa ta quen từng viên đá quanh sân trường
從前，我們熟悉校園周圍的每一塊石頭

Nay nghe sao khác từ tên đường
如今連街道的名字聽起來都變得陌生

Tàu đưa ta đi tàu sẽ đón ta hồi hương
船曾帶我們離開，也終會帶我們回到故鄉

Tây Đô sẽ sống lại yêu thương
西都終將再次恢復昔日的溫情與愛

---

📌 翻譯補充（關鍵詞）

• Tây Đô（西都）：指越南南部城市「芹苴」

• Ninh Kiều：芹苴著名碼頭與象徵性地標

• miếng trầu cay（檳榔）：越南傳統文化中，象徵家庭與思念

• “giải phóng”：指1975年越戰結束後的「解放」，此處帶強烈反諷意味

---

如果你想更深入，我可以幫你做一版：
👉「文學級翻譯」（更像中文詩）
👉或解析這首歌如何對應南越流亡者的歷史記憶與政治情緒

解析這首歌如何對應南越流亡者的歷史記憶與政治情緒

《Chiều Tây Đô》之所以在海外越南社群（特別是1975年後的「南越流亡者」）中具有強烈共鳴，不只是因為旋律動人，而是它幾乎是一首被壓抑的歷史記憶與政治情緒的集體表述。以下從幾個層面解析：

---

一、歷史背景：從「故鄉」變成「失落的國家」

創作者Lam Phương本身即為南越時期的重要音樂人。
1975年Fall of Saigon後，大量南越軍人、公務員與知識分子：

• 被送入「再教育營」

• 財產被沒收

• 或選擇逃亡（形成「船民」）

👉 這導致一個關鍵心理轉變：
「故鄉不只是遠方，而是已經不存在的世界」

歌中的「Tây Đô（西都）」因此不只是地名，而是：

一個已經被歷史切斷的「南越生活世界」

---

二、空間記憶：從具體地景到失落文明

歌詞反覆出現具體地點與意象：

• Ninh Kiều碼頭

• 河岸、校園、街道

• 檳榔、母親、舊家園

這些元素構成一種典型的「記憶地圖」，但關鍵在於：

👉 這些地景仍存在，但「意義已經消失」

例如：

• 「街道改名」→ 政權更替

• 「看不見舊人」→ 社會結構斷裂

這種現象在記憶研究中接近「去語境化空間」：

地方還在，但不再屬於你

---

三、情緒核心：從懷舊轉為控訴

這首歌最關鍵的轉折，在第三段：

「Bao năm giải phóng như thế này phải không anh?
（這就是解放多年後的樣子嗎？）」

這一句具有三層政治情緒：

1️⃣ 對「解放敘事」的反諷

官方敘事：解放＝民族統一、人民解放
歌中呈現：

• 飢餓

• 流離

• 分離

👉 形成強烈對比 → 解放 ≠ 幸福

---

2️⃣ 流亡者的「道德見證」

歌詞中的角色：

• 母親（等待）

• 妻子（守候）

• 孩子（挨餓）

這不是單純抒情，而是：

👉 一種「證詞文學式」控訴
（你之前問過的「口述歷史文學」在這裡有音樂版呈現）

---

3️⃣ 無法公開的政治，只能用情歌表達

在越南本土，這類批判無法公開存在
因此這首歌在海外的意義變成：

用懷舊包裝政治批判

---

四、「船民記憶」：風與海的隱喻

歌詞一句非常關鍵：

「gió ra khơi đưa người vượt biển
（風把人送往大海）」

這其實指向1975–1990年代的：

👉 Vietnamese boat people crisis

這句話的深層含義：

• 不是旅行，而是逃亡

• 不是選擇，而是被迫

👉 「風」變成歷史的推手
👉 「海」變成生死邊界

---

五、身份認同：流亡者的三重撕裂

這首歌隱含一種典型的南越流亡心理結構：

1️⃣ 時間撕裂

• 過去（南越）＝美好

• 現在（統一後）＝痛苦

2️⃣ 空間撕裂

• 身在海外

• 心在故鄉

3️⃣ 政治撕裂

• 無法認同現政權

• 但也無法回到舊國家

👉 最終形成一種狀態：
「沒有國家的國民」

---

六、結尾的「回鄉」：希望還是幻覺？

最後一句：

「Tây Đô sẽ sống lại yêu thương
（西都終將重現愛）」

這可以有兩種解讀：

✦ 樂觀版本

• 對未來變遷的希望

✦ 悲觀版本（更常見）

• 一種自我安慰的幻想

• 類似「我們終會回去」，但其實知道不會

👉 在流亡文化中，這叫做：
「延遲的歸鄉」

---

七、總結（一句話抓核心）

這首歌真正的本質是：

以故鄉之名，哀悼一個已消失的國家；
以情歌之形式，隱藏一段無法公開的政治控訴。

---

如果你要更深入，我可以幫你延伸👇

• 與越南作家（如Phan Thúy Hà）的「證詞文學」如何互相呼應

• 或對比台灣外省族群、東歐流亡者的類似記憶結構。

😭😆😭😭😭

**Lam Phương 生平故事（中文完整版）**

**Lam Phương**（本名 **Lâm Đình Phùng**）是越南**新音樂（tân nhạc）**最著名的作曲家之一，尤其以南越抒情音樂聞名。他一生創作超過 **200 首** 不朽歌曲，從 1950 年代至今仍廣受喜愛。以下是他的完整生平故事（基於維基百科、Hopamviet 及相關可靠越南音樂史料綜合整理）：

### 童年與出身

- 出生於 **1937 年 3 月 20 日**，地點在越南 **Rạch Giá**（芹苴）省 Vĩnh Thanh Vân 村（今屬 Kiên Giang 省 Rạch Giá 市 Vĩnh Thanh Vân 坊）。

- 家庭貧困，他是家中長子，下面有母親與五個弟妹。父親（Lâm Đình Chất，有華人血統）在他幼年時離家出走，拋棄家庭另娶他人。

- 祖先有華人背景，從清朝時期反對滿清而移民越南；曾祖父曾是抗法英雄 Nguyễn Trung Trực 的副將。

- 童年生活在河邊，家對面是 Thập Phương 寺，河上有小渡船、寺鐘聲、廣闊稻田……這些意象深深烙印在他心中，後來成為許多歌曲中對故鄉的懷念（如河水、渡船、鐘聲等）。

### 音樂起步

- 10 歲（約 1947 年）時，母親送他到西貢（今胡志明市）跟舅舅住，開始自學音樂。

- 幸運得到兩位前輩音樂家 **Hoàng Lang** 與 **Lê Thương** 指導。

- 15 歲（1952 年）創作第一首歌，自費印製樂譜，租車在西貢街頭兜售（當時非常艱辛）。

- 筆名 **Lam Phương** 來自本名「Lâm」與「Phùng」，寓意「朝向藍天與希望的方向」。

- 不到 20 歲已成名，早期代表作包括《Mùa Thu Lá Rụng》、《Bài Tango Cho Em》、《Tình Ca》（又名《Mùa Thu Cho Em》），後者甚至被許多湄公河三角洲學校選為舞蹈教材。

### 黃金時期（1950s–1975）

- 參加過多個文藝團體，如 Bảo An、Hoa Tình Thương，最後加入 **越南共和國軍中央文藝團**（Quân lực VNCH）。

- 創作風格多樣：情歌、鄉土歌、軍歌、悲歌、歡樂歌……代表作包括：

  - 《Thành Phố Buồn》、《Kiếp Đỏ Đen》、《Chỉ Là Giấc Mơ》、《Tình Lỡ》、《Chiều Tây Đô》（雖 1984 年完成，但反映早期思鄉情）、《Tình Nhẹ Như Khói》、《Niệm Khúc Cuối》、《Xuân Này Con Không Về》、《Tình Yêu Tuyệt Vời》……

- 他的音樂常帶有淡淡的憂傷、離別、眼淚、手帕意象，因此被稱為「手帕與眼淚的音樂家」。

### 1975 年後：流亡與晚年

- 1975 年 4 月 30 日西貢淪陷，他與家人搭乘 **Trường Xuân** 號船逃亡，幾乎一無所有（在越南的所有積蓄與財產全失）。

- 後定居美國加州。

- 曾與女演員兼劇作家 **Túy Hồng** 結婚（之前第一段戀情是與歌手 **Bạch Yến**，但未成）。

- 晚年健康惡化：多次中風（腦血管意外）、半身不遂、心臟病等老年疾病，需家人與海外越南社群長期照顧。

- 逝世於 **2020 年 12 月 22 日**，地點在加州 Fountain Valley，享年 **83 歲**。

### 遺產與影響

Lam Phương 留下超過 200 首經典歌曲，跨越世代被眾多歌手翻唱（如 Thanh Thúy、Elvis Phương、Duy Khánh、Chế Linh、Lệ Quyên、Quang Dũng、Mỹ Tâm 等）。他的音樂不僅旋律優美，更承載了民族苦難、失鄉之痛、對故鄉的深沉思念，尤其在海外越南人社群中，具有極強的共鳴與文化象徵意義。

如果你想聽特定歌曲的推薦版本、或深入某首歌的創作背景，歡迎再告訴我！

😭😭😭😭😭😭😭😭

Quốc Kiệt

Giấy tờ:

- Thẻ phế binh

Cấp độ tàn phế 80%. Cất cẳng chân phải ở 1/3 trên.

Với tính cách: Vĩnh viên. Có giả trị kế từ ngày 27.10.1973. Tần tật có quyền hưởng hưu bóng.

- Chứng chỉ giải ngũ

Nhập ngũ vào lực lượng Việt Nam Cộng Hòa ngày 20.4.1968. Được giải ngũ ngày 27.10.1973. Cấp bậc Hạ sĩ.

- Số cấp dưỡng phế binh

Cuống phiếu số 1: 27/10/1973-31/12/1973: 18.600 đ.

Cuống phiếu số 2: Kỳ lành tiến ngày 4/74, 7/74, 10/74: 18600x3=55.800 d.

Cuống phiếu số 3: Kỳ lành tiến 1/75: 24.480 d.

Cuống phiếu số 4: Kỳ lãnh tiến 4/1975: 24.480 d.

Giấy tờ này chẳng để làm gì nhưng ba giữ gìn. Giờ ba mất rồi. Em tỉnh lên công ty ở với bạn. Em chẳng biết cắt những thứ này vào đâu. Chị giữ giùm em nghe.

Quốc Kiệt nói và trao cho tôi bao giấy.

Tôi quen Quốc Kiệt khi đọc đoạn viết trên trạng thái tài khoản Facecbook.

"Tạ ơn Chúa khi đã trải qua bốn mươi năm giải phóng, qua bao nhiêu khó đau, bao nhiêu khó nhọc thì hiện giờ ba con vẫn tồn tại cho dù cụt một chân phải và nay bị mù thêm đôi mắt, nhưng vẫn làm tròn trách nhiệm một người cha.

Hiện nay cơn đau đã làm ông kiệt. Đã mấy lần con đưa ba đi khám nhưng chi phí mổ quá cao với con.

Qua bao năm tháng con được nghe ba kế về những khoảng thời gian còn chiến đấu. Ba muốn gặp lại những người từng cùng đơn vị. Ba con tên là Đặng Văn Tiến, số quân 69/127385. Đơn vị của ba con trước khi bị thương là Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 10, Sư đoàn 7. Con tên Quốc Kiệt. Số điện thoại của con....

Trang thái Facebook đăng vào năm 2015. Tôi đọc được lúc đó đã hơn mười hai giờ đêm. Biết là muộn nhưng tôi vẫn nhắn tin vào Facebook người đó. Không dám chắc có hối âm. Không dám chắc người ba bạn kể về tình trạng bệnh tật cách đây ba năm còn sống được.

Ba giờ sáng có tin nhắn trả lời. "Cảm ơn bạn đã quan tâm đến ba mình. Hiện tại ba năm điều trị ở bệnh viện. Nhưng thời gian cũng không còn dài nữa. Vì ba có nhiều chứng bệnh trong người. Hẹp động mạch vành. Ung thư phối. Thoái hóa cột sống thắt lưng. Và nay thêm ung thư đường tiết niệu. Chân trái còn lại của ông đã phù nề. Ông không ăn được nữa, phải truyền đạm".

Kèm theo đó là bức hình người ba dang năm trên giường bệnh viện, trên người phủ chiếc chăn mỏng. Đầu một cẳng chân được bọc bởi chiếc tất. Phòng bệnh viện trông sạch sẽ, yên tĩnh. Giờ này Quốc Kiệt đang thức trông ba.

Hôm sau em gọi lại cho tôi qua messenger. Ba vừa tiêm thuốc giảm đau nên hai chị em trò chuyện được dài hơn chứ không bị ngắt quãng bởi tiếng rên của ba như hai lần trước.

Môi lần ba đi vệ sinh em phải lựa thế bống sao cho ba đỡ đau. Ba bệnh nặng ráng chịu năm ở nhà. Năm nay em mua được cho ba một thẻ bảo hiểm y tế để ba năm viện. Ngày đưa ba vào, bệnh viện không chịu nhận. Đây là bệnh viện mới, họ sợ có bệnh nhân chết thì mang tiếng. Em cam doan, nếu ba mất trong bệnh viên con sẽ im lăng gọi xe vẽ coi như không có chuyện gì.

Cả đời ba khố quá rồi, em muốn những ngày cuối đời ba được sống như một con người.

Họ đồng ý cho ba nhập viện. Bác sĩ trưởng khoa nói, tỉnh trạng của ba chỉ là kéo dài sự tồn tại, không thế chữa được. Em biết vậy mà. Ba tồn tại thêm một ngày em có ba thêm một ngày.

Qua mỗi buổi là tòi nhắn tin hỏi thăm Quốc Kiệt về ba.

Ba sao rồi em. Dạ, văn vậy chị.

Ba em sao rồi. Dạ vân thế.

Em vừa khóc phải không. Em không biết làm sao nữa chị ơi. Ba sống được tới giờ này là ba ráng lắm rồi, nhưng chị ơi, em không muốn ba chết. Cuộc đời em chỉ có ba. Em không thể trông mong vào ai ngoài ba.

Tôi nói với em, tuần sau chị sẽ vào thăm ba.

Bốn, năm tuổi em đã biết có một loại lá sản màu đỏ ăn không bị say. Em ra hàng rào hái về cho ba nấu canh. Sáu tuổi em đã cùng ba đi bán vé số. Ba ngồi sau poóc-ba-ga một chân đạp một chân trôi theo xe. Em đi bộ bên ba. Đến lớp ba, là em tự đi bán vé số một mình. Ba ở nhà nhận hàng đan lát. Suốt ngày ba cặm cụi đan. Nhiều đêm tỉnh giác em thấy ba đang ngồi đan. Ba chỉ ở trong nhà. Ba im lặng.

Em đi bản vẽ số từ sáng đến mười một giờ trưa có khi chỉ được mười, mười lăm tờ. Thấy em trưa muộn chưa về ba đi tìm, gọi em về đi học. Em đến lớp học trẻ. Cô giáo lớp năm hiểu hoàn cảnh em, cô không la em như các cô giáo chủ nhiệm năm trước. Chiều tan học, từ trường em mang cả cặp sách đến đại lý nhận vé số bán đến mười giờ đêm mới về nhà ăn cơm.

Em vào lớp sáu thì hai con mắt ba không còn nhin thấy gì. Em bỏ học. Em không đi bán vé số nữa mà xin đi bỏ nước đá cho các quán để được nhiều tiên hơn. Một giờ đêm em dậy đi cho đến bây giờ sáng thì về nhà ngủ. Mỗi tháng được chín trăm ngàn đồng, đủ cho hai ba con sóng.

Một thời sau khi bỏ học em xin đi học bổ túc văn hóa. Em có bằng cấp hai, có bằng cấp ba. Em đi làm công nhân. Thời gian làm công nhân em được đi học trường dạy nghề. Sau mỗi buổi học em xuống căng tin phụ rửa bát, bưng bê. Họ trả công cho một suất cơm. Hôm nào đi phát tờ rơi cho đại lý cung cấp ga cũng được máy chục ngàn.

Ba sao rồi em? Dạ, em đang về nhà giặt quần áo.

Ai trông ba cho em vẽ? Dạ, cô.

Cô?

Dạ, cô là ban của ba. Bạn của ba hay gọi là vợ đầu của ba cũng được.

Là sao em?

Trong các cuộc nói chuyện chưa khi nào tôi nghe Quốc Kiệt nói đến một người nào khác ngoài ba

Em mới biết về cô một năm nay.

Cô và ba quen nhau thời ba chưa đi lính. Ba từ Bình Dương sang Biên Hòa làm thuê, cô là con ông thợ thối kèn đám ma. Ba đến đám ma, gảy chuyện rồi đánh lộn với thanh niên trong làng, gặp có ở đó. Cô là chị cả của một đàn em. Cả nhà mến ba. Sau này đi lính, ba đào ngũ về Biên Hòa làm thợ sơn, cô và ba ở với nhau được một thời gian ngắn thì ba lại bị bắt đi. Đi lần hai, ba bị thương. Được giải ngũ, ba đưa cô về Long Khánh sinh sống. Ba kế là, năm 1973, sau khi giải ngũ, các chú quân lực trên Long Bình đưa máy về ủi đất cho ba làm vườn, ba có khu đất rộng mênh mông. Thế mà khi ba đi học tập vẽ, khu đất đó người ta chiếm hết. Ba và cô khai hoang đất trống mía ở nơi khác. Mía vào vụ thu hoạch, ba lại bị bắt đi "xét lại". Lân này trở về thì có đã không chờ ba nữa. Ba đi tìm nhưng cô không quay lại. Cô không sinh được con, cô muốn ba tìm người khác. Rồi sau đó ba gặp mẹ. Hai người gản vào nhau. Em được năm tuổi thì mẹ bỏ đi, em ở lại với ba.

Và từ khi đó tới nay có và ba không gặp lại?

Đúng rồi chị. Năm ngoái ba mới nói cho em biết chuyện này. Ba muốn em đi tìm cô.

Ba đọc cho em địa chỉ nhà cô. Nếu không gặp cô thỉ con tới nhà những người em cô,

Cô sống một mình trong ngôi nhà của bố mẹ để lại. Em vừa xuất hiện cô nhận ra ngay. Những người trong họ hàng nhà cô cũng biết em. Con ba Tiến phải không, họ nói vậy.

Em kế sơ qua với cô chuyện về ba bao nhiêu năm qua. Cô im lặng. Cô im lặng suốt buổi chiều. Mãi khi em ra về cô mới hỏi giờ bà con ở chỗ nào.

Trưa ngày hôm sau cô đến thăm ba.

Ba đang nằm trên võng. Cô đội nón bước vào. Em ngỡ ngàng. Em kiếm cớ có việc phải đi, để hai người nói chuyện.

Tình trạng ba khi cô gặp lại là một hình hài tiều tụy, đôi mắt không còn nhìn thấy cô.

Không biết họ đã nói những gì, cô ngói bên ba suốt từ trưa đến tối mới về. Sau đó một tuần cô lại đến. Rồi tuần sau nữa cô đến. Đi lại chừng nửa năm vậy thì có dọn đến ở luôn với ba và em. Cô đến ở vào thời điểm ba chuyến bệnh nặng. Cô chăm sóc ba.

Chị ơi, không có cô em không biết sẽ thế nào trong những ngày này nữa.

Chị, chắc em đưa ba về nhà. Giờ họ bảo chuyển ba lên phòng hồi sức tích cực. Chỉ là sự kéo dài. Kéo dài sự đau đớn của ba, kéo dài sự giày vò của cô và em.

Còn về phần tài chính, em không lo nói nữa rồi.

Chị, em và cô đã bản chuyện này, sẽ đưa ba về nhà trong đêm nay.

Hai giờ sáng, Quốc Kiệt gửi cho tôi bức ảnh. Trong ánh sáng mờ nhạt của ngọn đèn nẻ ông, trên chiếc giường nhỏ, ba năm bên cô. Bàn tay ba buông trên người cô.

Tôi nhớ hôm trước em nói, tay ba quờ quạng không thấy cô đâu là gọi. Trong bệnh viện, khi ăn cơm có cũng ngồi trên giường bệnh của ba. Cô luôn phải lên tiếng cho ba cảm nhận được ba không một mình.

Chị ơi ba mất rồi.

Tin nhắn sáng ngày hôm sau. Em đã bảo cho tôi là người đầu tiên. Ba đi vào lúc 7 giờ 20 phút sáng nay, ngày 18.9.2018.

Giờ cô đang ở nhà với ba. Em ra ủy ban làm khai tửcho ba.

Tôi chưa kịp vào thăm ba em.

Một tuần sau tôi vào như đã hứa. Quốc Kiệt đón tội tại vòng xoay Tam Hiệp khi tôi từ Sài Gòn chạy xe máy xuống Đồng Nai.

Chị, từ bữa ba mắt tới giờ em không về nhà. Về nhà em nhớ ba, em buồn không chịu nói.

Quốc Kiệt đang bán hàng cho một hãng bột tấy da năng. Mỗi tháng em kiếm được khoảng bốn triệu đồng. Lâu nay em bán hàng qua mạng, để hàng ngày có thời gian chăm sóc ba. Sắp tới em dự tính sẽ đi sang các tỉnh tìm thêm khách hàng.

Ngôi nhà em dẫn tôi về tỏa ra mùi mốc như quá lâu rồi không có người ở. Một bức tường ngăn đôi không gian thành phía trong và phía ngoài chứ không phải là hai căn phòng.

Đây là giường của ba. Quốc Kiệt thấp ba nén nhang cắm vào bát cát đặt trên đầu giường. Bên cạnh bát hương là bát đựng quả trứng luộc có lẽ từ ngày ba mất. Quả trứng luộc lâu ngày đã có mùi. Hương tàn, em cất hai cái bát, kéo tấm đệm xuống. Tấm đệm vẫn in dấu ba do đã năm quá lâu một vị trí. Cô bảo em giữ tấm đệm lại cho cô. Cô sẽ mang về giặt sạch và ngủ trên tấm đệm này.

Chị, bữa làm đám tang cho ba là ở nhà cô.

Ôi.

Nhà em quá nhỏ. Cô nói đưa ba về nhà cô cho ba ám. Vé đó còn có những người em của cô. Khi em đang ở ngoài ủy ban thì cô đã gọi cháu có mang xe đến. Những người họ hàng cô coi ba như là chống của cô. Họ chủ động lo mọi việc như người trong gia đình.

Thế những người bên nhà nội em?

Quốc Kiệt lắc đầu. Về như không muốn nói đến chuyện này.

Cấp bậc hạ sĩ, có chứng chỉ giải ngủ từ năm 1973, ba văn phải đi học tập cải tạo?

Da chị, lại còn cụt chân nữa. Việc đó em cũng không hiểu. Có lẽ tùy vào cách xử lý của từng địa phương. Ba là trường hợp không may. Quả nhiều điều không may xảy đến trong cuộc đời ba.

Lớn lên em thấy hai hàm răng của ba chỉ còn bón chiếc. Ba giải thích do ăn uống bị thiếu chất, răng rung gắn hết sau những năm đi học tập, thì khi đó em mới biết chứ ba đâu có kế gi.

Ba mất quyền công dân từ khi giải phóng cho tới năm 2013. Năm 2013 ba bệnh nặng, tình trạng như sắp ra đi, em đi làm thủ tục cấp chứng minh thư cho ba. Đến lúc này ba còn cần đến chứng minh thư làm gì nữa hả chị. Nhưng em cân. Em muốn trước khi chết ba em là một công dân như bao người. Em nói với người ta: Cấp cho ba con giấy khai sinh để làm thủ tục khai tử. Người nhận lời giúp đỡ nói: Ừ, ông ấy thì làm được gì nữa mà không cấp.

Ông ấy thì làm được gì nữa. Chị nghĩ xem, gắn bốn mươi năm ba không được quyền công dân, trước đó thì ba bị thương, trước nữa là ba đi lính. Vậy điều người ta lo sợ ba có thể "làm được gì” là trong thời gian nào? Có một con người nào nguy hiểm trong ba mà em chưa được biết chăng.

Và em nữa. Em đi làm chứng minh thư năm mười tám tuổi nhưng tới năm em hai mươi ba tuổi mới được nhận.

Họ đưa cho em giấy hẹn. Em cấm giấy hẹn đó đến hỏi chắc phải năm mươi lăn trong năm năm chờ đợi. Lần nào cũng chưa a có. Chưa có chứ không phải là không có. Em đi học, em xin đi làm, hoặc làm bất cứ việc gì cần đến chứng minh thư đều cám cái cuống hẹn đó thay thế. Cái cuống hẹn đã ố vàng. Người ta ngán ngắm mỗi khi em trình giấy tờ lại thấy em mang ra cái cuống hẹn đó.

Tại sao ba lại bị đẩy ra khỏi gia đình? Đó là nỗi buồn thuộc về gia đình chị à.

Nếu ai hỏi em nhớ gì vào ngày tám tuổi, trong đầu em hiện về buổi chiếu đó.

Ba bị đánh. Máu trên đầu ba chảy xuống mặt. Em chỉ biết đứng nhìn và khóc. Ba được chở ra trạm xá. Sau đó ba được chở về trên một cái xe có võng. Về tới sản, ba tiếp tục bị lôi xuống. Ba bị kéo ra phía mương. Ba bị quăng xuống mương. Cái mương bên vườn sầu riêng.

Thăng ngụy tàn. Em in sâu vào trí nhớ câu nói đó.

Thẳng quẻ là ba. Thăng ngụy tàn là ba. Người đang năm dưới mương kia là ba.

Lúc đó là chập choạng, hàng xóm đang ăn tối, bỏ dở bữa cơm chạy ra nhìn. Chỉ nhìn thôi, không ai can ngăn. Một bác cao tuổi nhất chạy ra sau cùng. Bác nhảy xuống mương, vác ba về nhà. Lúc đó ba đã mê man.

Ba đã chết từ ngày đó. Ba coi như mình đã chết. Ba sống như đã chết.

Chuyện người lớn em còn nhỏ quá không tưởng tận.

Tôi nghe em kể lại, tôi buồn cùng em và không muốn viết ra đây một cảnh buồn hơn nữa.

Chị hàng xóm thấy Quốc Kiệt về, ghé vào.

Ai dây?

Chị ký giả ngoài Hà Nội vào tìm hiểu, viết bài về ba.

Chị hàng xóm là người Ninh Bình, mới vào đây mua nhà. Cách nói chuyện thân tình cho thấy chị là người hay qua lại nhà em.

Ôi giời ơi sao không vào sớm. Ông bà hay lăm. Bữa tôi cứ trêu làm sao có được số điện thoại nhà báo nào mà gọi đến viết chuyện tình đôi chim sẻ này.

Chị cũng biết cô?

Ngày nào tôi chẳng sang đây. Ông bà tình cảm thế mà gắn chết mới tìm nhau. Tôi sang lúc nào cũng thấy ông nằm trên giường, bà thì nằm võng bên cạnh, kế cho nhau nghe hết chuyện nọ tới chuyện kia, ríu rít như đôi chim sẻ. Bà ra chợ mua rau cũng không yên. Ông cứ gọi Hương ơi Hương ơi. Thôi cuối đời được thế cũng mừng cho ông.

Chuyện của ba em vậy đó chị.

Ba có em để dựa vào. Em là người bạn của ba.

Em cũng có ba để làm bạn chị à. Chị biết không, có lán đi bán vé số, em gặp một thằng ngơ ngáo, vẻ số không biết bản, bán rồi không biết lấy tiền, bị người ta giặt hoài. Ba nó cũng như ba em, nhưng họ còn không có nhà, ở dưới mái hiên người ta. Ông mất rồi chẳng biết đứa con ra làm sao. Nghĩ đến họ em lại thấy ba con em hạnh phúc.

Con người ta rơi vào cảnh sống nào cũng bật ra phép so sánh. Thật lạc quan mà cũng thật xót xa.

Còn gì của ba để lại không em. Không chị. Cô gom lại đốt hết. Em muốn giữ lại cây đàn có cũng không cho. Cây đàn của ba từ ngày đi lính. Nhiều bữa đi làm về em thấy ba đang ôm đàn hát cho cô nghe. "Một đêm anh mơ mình ríu rít đưa nhau về. Thăm quê xưa với vườn cau thế. Bản tay anh đang dìu em bước trên cỏ khô..." (Chiều Tây Đô -Lam Phương). Lúc đó nhìn ba buồn thăm thầm. Có lẽ còn rất lâu nữa em mới dám nghe lại khúc ca đó. Cô đốt cây đàn bởi nhìn thấy đàn có nghẹn ngào.

Còn chiếc chân giả em tính giữ lại, nhưng khi liệm ba người ta bảo không cho vào sang kia ông lấy gì đi.

Sang đó ba em vẫn là "thắng quê" sao chị.

Thâng què. Ba em có tên nhưng họ gọi ba là tháng què. Hồi nhỏ em đi ra chợ các bà hỏi, thắng này con ai. Ủa, con thăng quẻ chở ai.

Tôi nói với Quốc Kiệt ý muốn gặp cô. Thôi chị ạ, cô đang buồn. Từ bữa ba mất tới giờ cô tắt luôn điện thoại. Cô nói khi nào cần cô sẽ gọi em. Cô không muốn em nhìn thấy cô buồn.

Khi chúng tôi nói chuyện có hai con mèo chơi quanh quần trong phòng. Một con mèo đen và một con mèo bị tật ở chân do con chó hàng xóm cân. Chứng như làm thân được rối, một con mèo cọ cọ vào chân tôi, một con nhảy vào lòng tôi.

Mèo của ba đó chị.

Hai con mèo ăn uống ra sao khi em vắng nhà?

Em để sẵn mấy cái bánh gạo và chén nước.

Hai con mèo tội nghiệp. Một tháng sau Quốc Kiệt cho biết con mèo đen đã chết, do con chó nhà hàng xóm cần. Còn lại con bị tật, cũng bị chính con chó đó cần chết sau đó hai tuần.

Chị, em sẽ gọi cho chú Giang báo tin ba mắt, sau đó em giới thiệu chỉ với chủ.

Chú Giang là ai?

Chủ Giang là người thỉnh thoảng qua thăm ba. Chú có thể giúp chị có thêm tư liệu viết bài.

Có chiếc xe lăn mới mua mà ba không dùng, em sẽ nhờ chủ Giang hỏi xem có chú bác nào cần không em mang tăng.

Tôi cất bao giấy tờ Quốc Kiệt đưa. Một ngăn tủ của tôi ngoài những bức ảnh, lá thư, kỷ vật của chú Ngọc, chú Huệ, bác Đồng, nay có thêm giấy tờ của ba em.

Tôi còn giữ được những thứ này trong bao lâu.

Trước tết âm lịch vừa qua tôi nhắn tin cho Quốc Kiệt, em đọc lại lần nữa bài viết xem có gì phải chỉnh sửa không.

Em đang trong bệnh viện chị ạ. Em vừa vào thuốc hôm thứ năm.

Là sao em?

Em xin lỗi chị vì trước giờ không nói chị nghe. Em cũng không nói cho ba biết. Ngày trước em bị tai nạn giao thông. Do mất nhiều máu nên được bệnh viện truyền máu. Không may em bị lây virus lympho B. Mỗi khi gần tết em nói dối ba là đi làm để nằm viện vào thuốc.

Em bị đã bốn năm rồi. Mỗi năm họ tiêm vắc xin cho em một lần. Tỉ số huyết bào trắng của em được giảm đi, nhưng ngưng tiêm thì sẽ lại tăng lại như trước. Mỗi lần tiêm rất mệt, huyết áp tăng giảm thất thường, nên em phải nằm lại tới khi ổn định mới về nhà. Mọi năm nằm đây em cứ lo ở nhà ba ăn uống thế nào, nhưng giờ thì em an tâm mà nằm.