08突擊隊員 p117-p126

以下是您提供的越南語文件《爸爸08.txt》（頁碼 p117–p126）的完整中文翻譯。我已將所有重要專有名詞（人名、地名、組織名、事件等）加上原文註記，並盡量保留原文的語氣、情感與敘事節奏。由於篇幅適中，我一次完整呈現。

"Tên biệt kích" p117–p126

這篇文章（標題為 "Tên biệt kích"，即「突擊隊員」或「別動隊員」，p117–p126）是一篇第一人稱回憶錄，作者是一位來自廣治（Quảng Trị）的越南人，講述他從青年時期參與佛教抗爭，到成為南越省偵察單位（biệt kích / 突擊隊員 / 別動隊）的經歷，再到1975年後在統一越南下的長期苦難與管制生活。文章的核心是戰爭與戰後政治身份帶來的悲劇性命運。

重要情節按時間順序整理如下：

1. 青年時期參與佛教鬥爭（1963–1966前後）
   • 十歲加入佛教家庭（Gia đình Phật tử），受佛法影響追求慈悲與仁愛。
   • 因南越政權（chính quyền Sài Gòn）壓制佛教，他參與遊行、絕食、罷課等和平抗議，爭取信仰自由。
   • 1966年在順化（Huế）繼續抗議，抬佛壇堵路、喊「打倒Thiệu-Kỳ」等口號。運動被鎮壓，朋友被捕或逃北，他學業中斷。
   • 之後秘密活動：散發傳單、在Cửa Việt重建佛教組織、半夜說服民眾抬佛壇上街。被通緝後躲藏，靠順化Hồng姊藏在地窖兩個月，期間聽朋友唱Trịnh Công Sơn歌曲。
   • 婚後仍東躲西藏半年，不敢在家睡覺。
2. 自願加入突擊隊（1967年起）
   • 無法北上，選擇參軍。1967年3月1日加入省偵察單位（Provincial Reconnaissance Unit / Đơn vị thám sát tỉnh），即 biệt kích（突擊隊／別動隊）。
   • 任務：四人小組滲透邊境與17度線，偵察解放軍（越共）根據地與補給線。
   • 待遇優渥：高薪、補貼，家人享有較好福利。
   • 社會形象負面：被視為「兇狠的兵」，戰時失蹤常歸咎於「被 biệt kích 殺害」。
3. 1975年後的戰後苦難與長期管制
   • 統一後被貼上「突擊隊員」標籤，遭受歧視與報復。
   • 寫無數檢討書（kiểm điểm），卻被撕掉、無人閱讀。
   • 公安常辱罵「像你這種 biệt kích，沒有黨的寬大政策早就槍斃了」。
   • 工作被監視：搬穀物時被指控「吃得太好」、放牛時被懷疑沒放出去吃草。
   • 家中隨時被檢查，連鍋蓋都掀開看吃什麼；母親送的魚也被當成「證據」。
   • 曾大聲反抗：「把我拉出去槍斃吧！」之後被調去更低賤的工作。
   • 兩年管制期，不能離開本地，需定期報到。
4. 多次逃離與失敗嘗試（1977–1979）
   • 去順海（Thuận Hải）投靠親戚，割稻、賺錢。
   • 1979年全家參加新經濟農場（kinh tế mới）計劃，去潘切（Phan Thiết）開墾，當生產副隊長，但因瘧疾嚴重被迫撤回。
   • 回鄉房子被佔，只能擠父母家；腳踏車因載氮肥（禁運品）被沒收。
5. 申請出國與最終揭開「沒去改造營」的真相
   • 👅1993年與2000年兩次申請去美國，面談時總被問「為什麼你沒有去改造營？」（trại cải tạo），他答不出來。
   • 👅直到三年前探望一位垂死的前地區公安主任，對方拍肩說：「你當年很會搞亂當局，我佩服你。你是有功的人，所以我放過你，沒有抓你去改造。」
   • 👅作者感慨：原來因為「曾經反對南越政權、有功於革命」，才逃過改造營，但仍被當成「突擊隊員」歧視四十年。
6. 結尾與情感
   • 最後提到遇見Thái伯（Bác Thái），伯說過去像電影重播，邀請下次再聊。
   • 一週後伯來信：妻子突然去世，獨自撫養九個孩子，生活悲多於喜，但現在「一切都輕鬆了」。
   • 作者自問：一個「突擊隊員」、一個「潛伏分子」（nằm vùng），四十年來究竟是如何活下來的？

總結核心主題與情節意義

• 💓這不是單純的戰爭故事，而是「身份的悲劇」：一個曾反對南越獨裁、追求信仰自由的青年，卻因加入 biệt kích 而在戰後被永久標籤為「敵人／惡霸」，即使當年未被改造，也逃不過長期羞辱、監視與貧困。
• 👅諷刺之處在於：他因「反對舊政權」而獲「寬大」，卻因「為舊政權當兵」而永遠背負原罪。
• 文章充滿無奈、內疚與對命運的質疑，反映越戰後許多南越軍人／相關者的共同命運。

☝☝☝☝☝☝☝

中文譯文：「突擊隊員」（Tên biệt kích）

我是廣治人（Quảng Trị）。我在廣治市鎮（thị xã Quảng Trị）長大。我們這一代人真的很不幸。我們沒有能夠活出屬於自己的生命。

十歲那年，父母讓我參加第一村（thôn Đệ nhất）的佛教家庭（Gia đình Phật tử）。那時候廣治市鎮分成五個村，每個村都有一個佛教組織叫「 khuôn hội 」，目的是向佛教徒傳授佛法，教導慈悲、仁愛，對待所有人。

如果能真正按照那些誓願去生活，人生該有多美好。

然而當時的西貢政權（chính quyền Sài Gòn）卻施行獨裁專斷的政策，限制佛教發展、壓制宗教擴張、逮捕迫害，侵犯人權與信仰自由。因此，我參加了爭取信仰自由的鬥爭，形式是示威遊行。

當時有學生－大學生會（Hội học sinh - sinh viên），由Trần Toàn兄（anh Trần Toàn）擔任主席。1975年之後我再也沒見過他，不知道他現在在哪裡。Nguyễn Khắc Ung兄（anh Nguyễn Khắc Ung）當時是佛教家庭指導委員會主任（trưởng ban hướng dẫn Gia đình Phật tử），Lữ Thượng Công兄（anh Lữ Thượng Công）、Tư Đồ Minh（Tư Đồ Minh）——廣治佛教代表議員（dân biểu đại diện phật giáo Quảng Trị）後來都被關進監獄。我也沒有他們的消息了。Phan Văn Vinh兄（anh Phan Văn Vinh）是第一村佛教家庭聯團長（liên đoàn trưởng Gia đình Phật tử Đệ nhất），現在已經八十多歲；Nguyễn Văn Huy兄（anh Nguyễn Văn Huy）目前住在東哈（Đông Hà）。

1963年，我的行動是發動、鼓勵佛教徒站出來遊行、絕食、罷工、罷課，向學校施壓，要求當局撤回對佛教不利的決定與憲章。

到1966年，我到順化（Huế）就讀成仁學校（trường Thành Nhân），當時讀二年級（đệ nhị）。佛教與當局再次對立。每天我和同學們把佛壇抬出來，放在嘉隆路（đường Gia Long）中間阻路。有時還帶著標語「打倒Thiệu-Kỳ」（Đả đảo Thiệu - Kỳ）。學生、大學生、僧尼、佛教徒選擇和平、非暴力的鬥爭方式。但局勢越來越複雜，運動遭到鎮壓而瓦解。我幾位朋友被捕，有人逃到北方。學業只好中斷。

表面上佛教鬥爭運動瓦解了，但暗地裡仍在活動。我跑到Cửa Việt（Cửa Việt）去重建佛教家庭組織。不再像以前那樣公開活動，我悄悄地去散發傳單。從Cửa Việt又回到順化，恢復學生－大學生運動。

接到上級指示，半夜我從順化步行到廣治，一家一家敲門說服他們把佛壇抬到路上坐著。還沒組織起來，我就因為被當局通緝而不得不逃回順化。每天當局的人都來我家。我不敢回家。

Hồng姊（Chị Hồng）是順化青年佛教徒（Thanh niên Phật tử Huế）。她帶我躲在她家地窖裡兩個月。她家在內城（Thành Nội）外圍，靠近蓮花湖（hồ sen）。下午我從地窖出來散步。有幾個晚上幾位朋友一起來，到湖邊抱著吉他唱Trịnh Công Sơn的歌。「大炮夜夜轟向城市。掃街工人停下腳步傾聽。大炮經過這裡驚醒母親。大炮經過這裡幼兒悲傷。防空洞一片殘破，哎呀皮肉焦黃。每夜點亮的是故鄉的眼睛。」

周圍的居民都知道我躲在那裡，卻沒有人告密。對面就是副分局長（phó chi cảnh sát）。他看過我幾次，但也裝作沒看見。有一天下午他過來告訴Hồng姊，叫我趕快逃走，因為當晚有逮捕令。我又回到廣治，暫時躲在佛教徒家裡。這樣東躲西藏將近半年。半年裡我沒有一晚敢在家睡，也不敢睡親戚家。父母替我安排結婚。婚禮結束後，當晚妻子留在家裡跟父母，我卻去別處睡。

也許是我當時太過害怕。這是後來回頭看才覺得的，我一直很內疚。但當時環境太混亂，我只想逃。

出不去北方，我決定上戰場。

1967年3月1日，我自願加入省偵察單位（Provincial Reconnaissance Unit），也就是省偵察隊（Đơn vị thám sát tỉnh）。

我們的任務是四人小組跳傘到越南－寮國邊境和17度線（vỹ tuyến 17）地區，尋找解放軍（quân giải phóng）的根據地和滲透南方的運輸路線。

我們薪水很高。正規步兵月薪2500 đồng，我除了基本薪水外，每天進叢林還有500 đồng補貼。一個月進叢林15天。妻子和孩子享有比正規軍更高的待遇與薪資。

突擊隊員（lính biệt kích）就是兇狠的兵。大家都這麼認為。戰爭中有人失蹤，就說是被突擊隊員秘密處決了。

戰後也是。

像你這種突擊隊員，如果沒有黨和國家的寬大政策，早就被槍斃了。

像你這種突擊隊員，多虧黨和國家的寬大政策才還能待在這裡。

像你這種突擊隊員。

像你這種突擊隊員。

我寫檢討書。每週寫。每月寫。桌上堆了一疊紙。

沒人看。寫完他們就撕掉。

我後來不寫了。八年行軍，兩年地方管制，每次寫都是一疊紙。寫到手指發麻。

為什麼不寫了？

我寫了你們撕，你們根本沒看。

你造假。

我哪裡造假？

誰准你頂嘴。

你是公安，怎麼跟我你你我我。

因為你是惡霸（ác ôn）。

我在家兩年鋤地種木薯。1977年中被安排去糧食單位（lương thực）工作。工作是搬運稻穀。從南方來的載穀車，我負責搬運、堆放進倉庫。從早搬到中午，從中午搬到晚上。多虧黨和國家的寬大政策，我才能做這份工作。我必須時刻銘記這一點。

有人從 Hoàng Cát 改造營（trại cải tạo Hoàng Cát）回來領穀，我偷偷送一些西藥給弟兄們。弟兄們卻懷疑我。為什麼他們要去改造營，而我這個隊長卻能待在家裡。

我沒有去政治學習改造（học tập cải tạo），但被管制。沒有地方當局許可，不能離開本地。

他們隨時來我家檢查。連廚房都進去看我們吃什麼。有時從後園進來，掀開鍋蓋看今天煮什麼。看到一鍋燉魚，他們高興得像抓到現行犯。

這家吃得真好。哪來的錢？偷老百姓的，偷田裡的去賣才有錢買菜。

我母親送五條燉魚給孫子們。

還敢頂嘴。像你這種惡霸突擊隊員就該槍斃。

我被派去委員會外值班報到。我遲到了幾分鐘。

拍桌：為什麼現在才來？知不知道現在幾點了？

雨太大，路滑。我是老百姓，遲到幾分鐘有什麼關係。

誰說你是老百姓？你是惡霸突擊隊員。像你這種突擊隊員還敢自稱老百姓。

我再也忍不住了。我也拍桌：你問我答。我回答你們又說我頂嘴。我的臉就在這裡，你們把我拉出去槍斃吧，槍斃吧，槍斃吧。我活得不耐煩了。

那次大聲爭執後，我不再被派去搬運穀物。我被派去放牛。

派什麼工作我就做什麼。

清晨我牽牛上山。那段時間真的很平靜。藍天白雲。白雲綠草。鳥兒啁啾啼叫。整座山只有我和牛。

太陽升到頭頂，我牽牛回家。經過溪水我幫牛洗澡。我用力刷洗，讓牛皮乾淨發亮，連蒼蠅都停不上去。

我把牛牽回綁在樹下休息。

這傢伙把牛綁在家裡，根本沒帶去吃草。

你看，沒帶去吃怎麼牛吃得這麼飽。我剛牽回來的。

誰准你頂嘴。像你這種突擊隊員現在本該在改造營，卻還坐在這裡。

帶我去改造吧。我會好好改造然後回來。跟你们這樣生活比去改造還痛苦。

我做什麼他們都逼我。他們故意刺激我，讓我發火說錯話。

你得走了。我受不了他們了。

我對妻子說。

妻子也受不了這種生活。她留在家裡照顧孩子，我先去探路。

我去了順海（Thuận Hải）。在那裡有妻子的親舅舅。順海石斑魚（cá mú）多得數不清。溝渠裡也到處是魚。每斗米都滿滿的。這裡四斗米等於外面家鄉五斗。我去時正值收割季節。每天去幫人割稻，割完一天得一籮稻。兩個月後我回鄉蓋房子、關門，帶妻子孩子進去。

1979年在潘切（Phan Thiết）有新經濟農場（nông trường làm kinh tế mới）計劃。我們全家參加。幾百棟新房子蓋在新的土地上。土地肥沃，謀生容易。我被選為農場生產副隊長（đội phó sản xuất）。心情愉快。但到第四年我們必須撤回。因為瘧疾（sốt rét）。每家都有人得瘧疾。很多人死於瘧疾。

回鄉時，房子已被別人佔了。我們只好回父母家，和弟弟一家擠在一起。一位當年同隊的弟弟給我一點錢買茅草加蓋一個小披間，剛好放得下一張床。弟弟借我一輛鳳凰牌腳踏車（xe đạp phượng hoàng）去當人力車夫。

腳踏車被沒收。原因是那天我幫人載一袋氮肥（phân đạm）。雇我載的那個人是用票證買的。

這是國家禁運物品。你運送國家禁運物品。

我是載客的，我不知道氮肥是禁運品，請各位體諒。

簽字然後馬上離開。

我不能執行這個命令。我不簽。

像你這種突擊隊員離開本地，沒有戶籍，還來搗亂。

1993年我申請去美國。他們叫我去面談。

為什麼你沒有去改造？

我不知道。我有去報到。去上一個星期的政治課。每個月都去派出所寫檢討。我是突擊隊員大家都知道。我沒有隱瞞任何個人資訊。

你有沒有親戚是共產黨？

我沒有親戚是共產黨。

2000年第二次申請。去西貢，到大使館。

為什麼你沒有去改造？

我不知道。當局沒叫我去，我怎麼去。

你有沒有親戚是共產黨？

我沒有親戚是共產黨。

朋友夫妻從美國回來作證，文件都辦好了。但那句「為什麼沒有去改造」我始終答不出來。

三年前我去探望一位病重的老人。他以前是地區公安主任（trưởng công an khu vực）。我坐在床邊，他勉強撐起身子，拍拍我肩膀：你當年很會搞亂當局。我很佩服你。你是有功的人。我放過你，沒有抓你去改造。

答案原來這麼簡單。因為我曾經「有功」？

躺在床上的人即將離世。那是一位即將離世的人說的話。

我該感謝他當年的義舉嗎？

過去四十年我究竟是怎麼活過來的。一個突擊隊員。一個潛伏分子（nằm vùng）。

Thái伯（Bác Thái）是我到廣治最後見到的一個人。

孩子你回來了，過去像電影一樣在伯腦中重播。有太多話想跟你說。下次你再回廣治，我們再見面繼續聊好嗎。

一星期後我收到伯的信。

每一天疲憊地過去。然後伯的妻子突然離世。

伯一個人帶九個孩子，三個已成年，六個還很小。有的輟學，有的去打工。

孩子啊，伯的生活悲傷多於快樂，但到這個時候，一切都變得輕鬆了。你還有什麼想問的就寫信來，伯會回覆你。

（完 p117–p126）

如果您需要對特定段落進一步註解歷史背景、潤飾語句，或是想討論文中提到的某些人物／事件，請隨時告訴我。

 "Tên biệt kích" p117-p126

Tôi là một người Quảng Trị. Tôi lớn lên tại thị xã Quảng Trị. Thế hệ chúng tôi thật bất hạnh. Chúng tôi không được sống cuộc đời của mình.

Năm mười tuổi tôi được bố mẹ cho tham gia vào Gia đình Phật tử thôn Đệ nhất. Hồi đó thị xã Quảng Trị được chia làm năm thôn, mỗi thôn có một cơ sở Phật giáo gọi là khuôn hội, với mục đích đem giáo lý Phật giảng dạy cho Phật tử. Dạy về lòng vị tha, nhân ái với tất cả mọi người.

Nếu được sống đúng như những lời phát nguyện trên thì cuộc sống tốt đẹp biết bao nhiêu.

Thế mà chính quyền Sài Gòn thời đó lại thi hành những biện pháp độc tài độc đoán, hạn chế việc phát triển Phật giáo, mở rộng tôn giáo phật giáo, đàn áp bắt bớ vi phạm nhân quyền và tự do tín ngưỡng. Bởi lẽ đó, tôi đã tham gia đấu tranh đòi tự do tín ngưỡng, dưới hình thức là biểu tình.

Tổ chức Hội học sinh - sinh viên do anh Trần Toàn làm chủ tịch. Sau năm 1975 tôi không gặp lại anh Trần Toàn. Không biết giờ anh ở đâu. Còn anh Nguyễn Khắc Ung giữ chức trưởng ban hướng dẫn Gia đình Phật tử, anh Lữ Thượng Công, Tư Đồ Minh dân biểu đại diện phật giáo Quảng Trị sau đó bị đi tù. Tôi cũng không biết tin về họ nữa. Anh Phan Văn Vinh liên đoàn trưởng Gia đình Phật tử Đệ nhất nay trên tám mươi tuổi và anh Nguyễn Văn Huy hiện sống ở Đông Hà.

Năm 1963, hành động của tôi là phát động, động viên Phật tử đứng lên biểu tình, tuyệt thực, đình công, bãi khóa tại các trường học để đấu tranh đòi chính quyền thu hồi các quyết định và hiến chương gây bất lợi cho Phật giáo.

Tới năm 1966 tôi vào Huế học trường Thành Nhân, đang lớp đệ nhị. Thêm lần nữa chính quyền và Phật giáo lại đối mặt nhau. Hàng ngày tôi cùng các bạn khiêng bàn thờ phật ra ngồi chắn ngang đường Gia Long. Có khi mang theo biểu ngữ “Đả đảo Thiệu - Kỳ”. Học sinh, sinh viên, các tăng ni, Phật tử chọn biện pháp đấu tranh ôn hòa, bất bạo động. Tình hình diễn ra ngày càng phức tạp. Phong trào bị đàn áp và tan rã. Vài người bạn của tôi bị bắt giam. Có người trốn ra Bắc. Việc học đành bỏ dở.

Phong trào đấu tranh Phật giáo trên bề mặt có vẻ tan rã nhưng bên trong vẫn hoạt động. Tôi đi ra Cửa Việt, gây dựng phong trào Gia đình Phật tử. Không hoạt động công khai như trước nữa, tôi lặng lẽ đi phát truyền đơn. Từ Cửa Việt tôi lại vào Huế có phục hồi phong trào học sinh - sinh viên.

Nhận chỉ thị ở trên, nửa đêm tôi đi bộ từ Huế ra Quảng Trị, gõ cửa thuyết phục từng gia đình mang bàn thờ phật ra đường ngồi. Chưa đâu vào đâu thì tôi phải chạy trốn vào Huế vì bị chính quyền truy nã. Ngày nào người chính quyền cũng đến nhà. Tôi không dám về nhà.

Chị Hồng là một Thanh niên Phật tử Huế. Chị đưa tôi về trốn dưới hầm nhà chị hai tháng. Nhà chị ở ngoài Thành Nội, gần hồ sen. Buổi chiều tôi từ dưới hầm lên đi dạo. Có những buổi tối vài người bạn cùng đến, ra bên hồ ôm đàn hát nhạc Trịnh Công Sơn. “Đại bác đêm đêm dội về thành phố. Người phu quét đường dừng chối đứng nghe. Đại bác qua đây đánh thức mẹ dậy. Đại bác qua đây con thơ buồn tủi. Hầm trú tan hoang ôi da thịt vàng. Từng đêm chong sáng là mắt quê hương".

Những người dân xung quanh biết tôi ở đó nhưng không ai tố cáo. Đối diện nhà chị Hồng là ông phó chi cảnh sát. Ông đã trông thấy tôi vài lần nhưng cũng lờ đi. Một buổi chiều ông sang nói với chị Hồng báo cho tôi trốn đi vì tối nay có lệnh bắt. Tôi lại trở về Quảng Trị, tạm lánh ở nhà các Phật tử. Sống chui lủi như vậy gần nửa năm. Nửa năm tôi không dám ngủ một đêm ở nhà, cũng không dám ngủ ở nhà họ hàng. Bố mẹ tổ chức cưới vợ cho tôi. Cưới xong, trong đêm đó vợ ở nhà với bố mẹ còn tôi đi ngủ ở nơi khác.

Có thể tôi đã sợ quá mức. Đó là sau này nhìn lại, tôi trăn trở. Nhưng hoàn cảnh lúc đó rối loạn lắm nên tôi chỉ tìm cách chạy trốn.

Ra Bắc không được, tôi quyết định chọn ra chiến trường.

Ngày 1 tháng ba năm 1967 tôi tình nguyện vào Provincial Reconnaissance Unit, tức là Đơn vị thám sát tỉnh.

Nhiệm vụ của chúng tôi là nhảy toán bốn người tới các vùng biên giới Việt Lào và vỹ tuyến 17. Tìm những căn cứ và đường vận chuyển của quân giải phóng xâm nhập vào Nam.

Chúng tôi được trả lương cao. Lương chính quy bộ binh 2500 đồng mỗi tháng, còn tôi ngoài lương ra mỗi ngày đi rừng được bồi dưỡng 500 đồng. Một tháng đi rừng 15 ngày. Vợ và các con được hưởng các chế độ và lương cao hơn những người bên quân đội.

Lính biệt kích là lính dữ. Người ta mặc định vậy. Trong chiến tranh, một người mất tích, họ nói, bị biệt kích thủ tiêu rồi.

Và sau chiến tranh.

Loại biệt kích như mày, nếu không có chính sách khoan hồng của đảng và nhà nước thì bị bắn bỏ rồi. nun

Loại biệt kích như mày, nhờ có chính sách khoan hồng của đảng và nhà nước mà vẫn được ở đây.

Loại biệt kích như mày.

Loại biệt kích như mày.

Tôi viết bản kiểm điểm. Tuần nào cũng viết. Tháng nào cũng viết. Một xấp giấy trên mặt bàn.

Không ai đọc. Viết xong họ xé đi.

Tôi không viết nữa. Tám năm hành quân, hai năm quản chế tại địa phương, mỗi lần viết là cả tập giấy. Viết đến tê cả ngón tay.

Sao mày không viết?

Tôi viết các anh xé, các anh có đọc đâu.

Khai man.

Tôi khai man chỗ nào.

Ai cho mày cãi.

Anh là công an, sao xưng hô mày tao.

Vì mày là ác ôn.

Tôi ở nhà hai năm cuốc đất trồng sắn. Giữa năm 1977 được đi làm ở lương thực. Công việc là tải gạo. Xe chở gạo từ trong Nam ra, tôi khuân vác, sắp xếp vào kho. Tôi vác gạo từ sáng đến trưa, từ trưa đến tối. Nhờ đảng và nhà nước khoan hồng mà tôi được làm công việc này. Tôi phải tâm niệm điều đó.

Có người từ trại cải tạo Hoàng Cát về lấy gạo, tôi gửi ít thuốc tây lên cho anh em. Anh em nghi ngờ tôi. Tại sao họ phải đi trại cải tạo mà tôi là trưởng toán lại được ở nhà.

Tôi không đi học tập cải tạo nhưng bị quản chế. Không được đi ra khỏi địa phương nếu không được phép của chính quyền địa phương.

Họ đến nhà tôi kiểm tra bất cứ lúc nào. Họ vào cả trong bếp xem ăn gì. Có khi họ đi từ sau vườn, mở cửa vào bếp giở vung nồi xem hôm nay ăn gì. Thấy niêu cá kho họ mừng như bắt được quả tang.

Nhà này ăn sướng. Lấy đâu ra mà ăn? Ăn cắp của dân, ăn cắp ngoài đồng mang đi bán mới có tiền mua thức ăn.

Mẹ tôi gửi vào năm con cá kho cho các cháu.

Dám cãi à. Cái loại biệt kích ác ôn như mày phải bắn bỏ mới phải.

Tôi được phân công đi trực báo ngoài ủy ban. Tôi đến muộn mấy phút.

Đập bàn: Tại sao giờ mới tới. Có biết mấy giờ rồi không?

Mưa to quá, đường trơn. Tôi là dân, trễ có mấy phút có sao đâu.

Ai bảo mày là dân. Mày là biệt kích ác ôn. Cái loại biệt kích như mày sao còn dám xưng là dân.

Tôi không nhịn được nữa. Tôi cũng đập bàn: Anh hỏi tôi trả lời. Tôi trả lời các anh bảo cãi. Mặt tôi đây, các anh đưa ra ngoài kia rồi bắn tôi đi, bắn đi, bắn đi. Tôi chẳng thiết sống thế này nữa.

Sau lần to tiếng đó tôi không được đi tải gạo ngoài thương nghiệp nữa. Tôi phải đi giữ trâu.

Phân công việc nào tôi làm việc đó.

Sáng sớm tôi dắt trâu vào núi. Khoảng thời gian này thật yên bình. Trời xanh mây trắng. Mây trắng cỏ xanh. Chim hót líu lo. Cả một khúc núi chỉ mình tôi và con trâu.

Mặt trời lên đỉnh đầu tôi dắt trâu về. Đi qua suối tôi tăm cho trâu. Tôi kỳ cọ cho làn da trâu sạch bóng lên, một con ruồi cũng chẳng đậu lên được.

Tôi dắt trâu về buộc gốc cây nghỉ trưa.

Thằng này buộc trâu ở nhà chứ không đưa đi ăn đâu.

Anh nhìn xem, không đưa đi ăn sao trâu no kè thế. Tôi vừa dắt về.

Ai cho mày cãi. Cái loại biệt kích như mày giờ này đáng ra phải ở trại cải tạo chứ còn ngồi đây.

Đưa tôi đi cải tạo đi. Tôi sẽ phấn đấu cải tạo thật tốt rồi về. Sống với các anh thế này hơn cả đi cải tạo.

Tôi làm gì họ cũng ép. Họ kích động thần kinh tôi. Để tôi bực lên nói bậy.

Anh phải đi thôi. Chịu không nổi với chúng nó nữa.

Tôi nói với vợ.

Vợ tôi cũng không chịu nổi cảnh sống này nữa. Cô ấy ở nhà với các con, tôi đi thăm dò trước.

Tôi đi vào Thuận Hải. Trong Thuận Hải có người cậu ruột bên vợ. Thuận Hải cá mú nhiều vô kể. Dọc các mương cũng đầy cá. Mỗi bò gạo đong đầy ắp. Bốn bò gạo trong này bằng năm bò gạo ngoài quê. Tôi vào đúng mùa gặt. Hàng ngày đi gặt thuê. Mỗi ngày đi gặt về được trả một thúng lúa. Hai tháng sau tôi về quê đóng nhà đóng cửa đưa vợ con vào.

Năm 1979 ở Phan Thiết đang có chương trình lên nông trường làm kinh tế mới. Gia đình tôi tham gia cùng đoàn người. Hàng trăm ngôi nhà mới dựng lên trên đất mới. Đất tốt, việc làm ăn dễ dàng. Tôi được bầu là đội phó sản xuất của nông trường. Tinh thần vui vẻ. Thế nhưng đến năm thứ tư chúng tôi phải rút về. Vì sốt rét. Nhà nào cũng có người sốt rét. Nhiều người chết vì sốt rét.

Về quê, nhà đã bị người ta lấy mất rồi. Chúng tôi phải về nhà bố mẹ ở chung với gia đình em trai. Một người em cùng toán biệt kích ngày trước cho tôi ít tiền mua tranh lợp thêm cái chái nhà vừa đủ đặt chiếc giường. Em trai cho mượn chiếc xe đap phượng hoàng đi làm xe thổ.

Chiếc xe bị tịch thu. Lý do là hôm đó tôi chở thuê một bao phân đạm. Người thuê tôi chở bao phân đạm này đã mua được nhờ tem phiếu.

Đây là hàng quốc cấm. Anh vận chuyển hàng quốc cấm.

Tôi chở thuê, tôi không biết phân đạm là hàng quốc cám, mong các anh thông cảm.

Ký vào giấy tờ và đi khỏi đây ngay.

Tôi không thể thực hiện lệnh này. Tôi không ký.

Cái loại biệt kích mày bỏ địa phương đi, về không có hộ khẩu, còn làm loạn.

Năm 1993 tôi làm hồ sơ xin đi Mỹ. Họ gọi đến phỏng vấn.

Tại sao anh không phải đi cải tạo?

Tôi không biết. Tôi đã đi trình diện. Đi học chính trị một tuần. Tháng nào cũng ra công an phường viết bản kiểm điểm. Tôi là tên biệt kích ai cũng biết. Tôi không giấu thông tin gì về bản thân.

Anh có thân ai là cộng sản không?

Tôi không có thân ai là cộng sản.

Năm 2000, lần thứ hai tôi làm hồ sơ. Vào Sài Gòn, đến tòa đại sứ.

Tại sao anh không đi cải tạo?

Tôi không biết. Chính quyền không gọi thì đi làm sao.

Anh thân ai là cộng sản không?

Tôi không có thân ai là cộng sản.

Vợ chồng người bạn từ Mỹ về làm chứng, giấy tờ đã xong. Nhưng còn câu hỏi - “Tại sao không đi cải tạo” - tôi không trả lời được.

Ba năm cách đây tôi đến thăm ông cụ ốm nặng. Ông trước là trưởng công an khu vực. Khi tôi ngồi xuống giường, ông cố nhỏm dậy, vỗ vào vai tôi: Anh hồi đó quậy chính quyền dữ lắm. Tôi mê anh lắm. Anh là người có công. Tôi đã bỏ qua cho anh, không bắt đi cải tạo.

Câu trả lời đơn giản như vậy đó. Bởi vì tôi từng là người có công?

Người đang nằm trên giường sắp tới ngày tạ thế. Đó là lời nói của một người sắp tạ thế.

Tôi phải biết ơn ông vì nghĩa cử ngày xưa sao.

Tôi đã sống thế nào trong bốn mươi năm qua. Một tên biệt kích. Một tên nằm vùng.

Bác Thái là nhân vật cuối cùng tôi gặp khi đến Quảng Trị.

Cháu về rồi quá khứ hiện ra trong đầu bác như cuốn phim. Có bao nhiêu điều bác muốn nói. Khi nào cháu quay lại Quảng Trị, bác cháu mình gặp nhau nói tiếp cháu nhé.

Một tuần sau tôi nhận được thư bác.

Mỗi ngày mệt mỏi trôi qua. Rồi vợ bác đột ngột ra đi.

Một mình bác với chín đứa con, ba đứa đã trưởng thành, sáu đứa nheo nhóc. Đứa bỏ học, đứa đi làm mướn.

Cháu ạ, cuộc sống bác buồn nhiều hơn vui, nhưng tới thời điểm này thì mọi chuyện đã nhẹ nhàng. Cháu cần hỏi gì thêm cứ viết thư trao đổi, bác sẽ trả lời cho cháu.

126.