第二部分
對盟友的心聲
PHẦN II
TÂM TƯ VỀ ĐỒNG MINH
內容要義簡述
這部分的標題反映了南越領導層與官員對於美國這個主要盟友的複雜情感。內容通常涵蓋：
期待與依賴： 南越政府在軍事與經濟上對美國援助的極度依賴。
疑慮與不安： 對美國外交政策反覆（如詹森時期的邊打邊談、尼克森時期的撤軍計畫）感到焦慮。
遺憾與苦澀： 在 1975 年最後關頭，感受到被盟友「放手」或「背叛」的辛酸過程。
這一章節是理解作者如何從南越視角解讀美越同盟關係的重要篇章。
這段文字記錄了 1964 年至 1965 年間，美國詹森（Johnson）政府在越南戰爭中既擴大軍事介入、又急於尋求和談的矛盾政策，以及南越政府對美軍直接參戰的擔憂與反應。
文章重點摘要
麥納瑪拉的承諾與「麥納瑪拉防線」： 1964 年初，美國國防部長麥納瑪拉訪問西貢，誓言提供無限期的全方位援助。他被視為戰爭鷹派，曾提議建立電子防線（麥納瑪拉防線）以阻止北越滲透。
「打得越響，談得越強」的雙重政策： 1965 年詹森總統一方面批准了 12 項強力軍事措施（包括增兵 5 萬、換裝 A-1H 戰機等），使戰爭迅速升級；另一方面，他在增兵不到一個月內，便公開提議「無條件談判」。
詹森的「胡蘿蔔與大棒」： 1965 年 4 月，詹森在約翰·霍普金斯大學演說，流露出希望以和談結束戰爭，轉而專注於美國國內的「反貧窮戰爭」。他甚至提出願提供 10 億美元援助東南亞（含北越）並提供糧食援助，作為誘使北越和談的籌碼。
南越的憂慮： 阮文紹總統透露，當時南越政府對美軍直接登陸參戰感到極度不安，南越更希望美方僅提供物資、訓練與空軍支援。對於詹森提出的「無條件談判」，南越政府不得不發布聲明澄清，強調正式談判必須以北越撤軍為前提。
北越的強硬回應： 面對詹森的經濟誘惑與軍事壓力，北越總理范文同提出了「四項條件」作為回應，包括美軍撤出、南越內部事務由南方人民（依陣線計畫）自理等，這被詹森視為頑固，導致戰爭進一步升級。
完整中文翻譯
第 13 章：詹森總統決定參戰 卻未決定取勝 (第 267 頁)
「越南萬歲！越南萬歲！越南萬歲！」美國國防部長勞勃·麥納瑪拉（Robert McNamara）高舉雙手大聲歡呼。在 1964 年 3 月初的一次訪越行程中，他站在阮慶大將的身旁，宣布全力支持越南共和國：
「我們準備好提供任何必要的經濟援助、任何軍事訓練、任何技術、任何所需的軍事裝備，無論數量多少，無論時間多久。」現場掌聲如雷。
繼阮慶將軍之後，阮文紹將軍於 1965 年 2 月擔任革命軍人委員會主席，並於同年 6 月成為國家元首。在該職位上，他與麥納瑪拉有多次合作。當時人們將這場戰爭稱為「麥納瑪拉的戰爭」，以形容他的鷹派行動。正是他提議建立一條電子防線來切斷進入南方的滲透路徑，被稱為「麥納瑪拉防線」（類似馬奇諾防線）。
然而，就在軍人政權受命於民選政府、美軍於 1965 年初開赴南越參戰之際，美國便已在考慮與河內和談。阮文紹總統坦言：「他（美方）一方面總是在談論戰勝共產黨，另一方面卻私下對我說，必須盡快進行總統大選以便展開談判。」麥納瑪拉敦促將領們盡快實施選舉：「需要一個強大、穩定的文人政府，以便與北越進行談判。」
1966 年 9 月，南方選出了一個由 117 人組成的制憲議會來草擬憲法，隨後在 1967 年 9 月選出阮文紹為總統。隨後也選出了國會兩院。這是否意味著美國在幫助建立穩固的共和體制？並不盡然。阮文紹總統抱怨道：「不久後信號就變得混亂！一方面美國顧問要求強硬、戰勝共產黨、維持自由南方；但同時又敦促：必須談判、必須讓步、必須與共產黨組建聯合政府。」
並非要等到尼克森時期才有和談。相反地，就在大舉增兵越南時，詹森總統便已嘗試各種方式——無論公開或秘密——來進行談判。可以說，他同時攀爬兩座梯子：戰爭之梯與和平之梯。美國在 1965 年至 1968 年間的政策可以描述為「打得越大，談得越強」。
戰爭升級：12 項強力措施
訪越回國後，麥納瑪拉於 1964 年 3 月 16 日向詹森總統呈報了一份行動綱領，計畫大規模擴張美國在越南的努力。詹森總統立即批准了該計畫。
麥納瑪拉提議了什麼？共有 12 項強力措施：(1) 「我建議總統指示政府所有相關機構如下：
必須表明我們準備為南越提供援助與支持，不論需要多久，以阻止叛亂活動……
我們支持阮慶政府，反對再次發生政變；
我們將支持一項總動員計畫（包括兵役法），使南方進入戰爭狀態；
支持南方增兵至少 5 萬人；
大幅擴充行政團隊，深入省、郡、村各級工作；
強化、重組並增加地方部隊薪資；
建立反游擊部隊；
為越南空軍將 T-28 飛機更換為 A-1H 型；
為陸軍提供更多 M-113 裝甲車（汰換 M-114），並為海軍提供江河船隻；
公布為農民提供『肥料』的計畫，兩年內數量翻三倍；
允許美空軍進行高空邊境偵察；允許飛機進行『熱追擊』（hot pursuit），並允許越南地面部隊越境進入寮國進行邊境管制……
準備在接到命令後：
72 小時內全面啟動保護寮國與柬埔寨邊境的行動，以及對北越的報復行動；
在 30 天通知期內，立即開始對北越執行『公開且逐步的軍事壓力』計畫。」
1964 年春季的決策如此，到了夏季，美國更換了執行新政策的人員：6 月由威斯特摩蘭（Westmoreland）將軍接替哈金斯（Harkins）將軍，7 月由泰勒（Taylor）大使接替洛奇（Lodge）大使。隨後戰爭在 1965 年 3 月美國海軍陸戰隊於峴港登陸後迅速升級。阮文紹總統表示，當時南越政府對美軍進駐感到非常憂慮，並曾告知泰勒大使。南越僅希望美國提供物資、訓練，並在必要時提供空軍支援。
打得越大，談得越強
任誰都以為美國已決定走向勝利。事實卻不然。鷹派剛起飛，鴿派便緊隨其後。1965 年 3 月 8 日美軍登陸峴港，不到一個月後（4 月 6 日）部隊獲准參戰。然而就在第二天（4 月 7 日），詹森總統在約翰·霍普金斯大學公開提議談判，且是無條件談判。他言辭懇切地表達了真心希望透過和平手段解決問題，以便專注於他視為施政重點的國內政策——「反貧窮戰爭」（war on poverty）。
談到「和平和解之路」時，他向北越喊話：「我們希望和平能迅速降臨。但這掌握在我們之外的人手中……我多麼希望能用言語，去說服那些我們現在覺得必須用槍炮去告知的人：武裝戰爭是徒勞的……對明辨是非的人來說，唯一的道路就是和平和解之路……」
為了鼓勵北越，他表示準備提供 10 億美元（當時是巨款）用於發展東南亞，包括北越。他還補充道：「我也打算迅速開發並實施一項提供剩餘農產品的計畫，幫助亞洲貧民溫飽。當我們的倉庫塞滿小麥、玉米、稻米和棉花時，我們不能讓任何人挨餓受凍。」這篇演說標誌著美國政策的重要一步。（作者註：當時在電視上看到詹森談論和平與發展，我們滿懷希望）。
在約翰·霍普金斯提議中，詹森總統重申「我們的目標是南越的獨立且不讓該國遭受破壞」，但他亦明確表示： 「我們準備好針對和平解決方案進行無條件談判。」
西貢的反應
「無條件談判」的提議令南越政府極度擔憂，隨後立即發表聲明解釋：「鑑於詹森總統在巴爾的摩關於越南大局的聲明可能有不同解讀，越南共和國政府認為有必要強調：第一，由於渴望為正式和談前的初步接觸創造便利，並表達誠意透過和平途徑解決越南問題，身為盟友的美國有意開始『無條件磋商』。這並不意味著接受無前提條件的停火。顯然，正式和談只有在南越提出的前提條件——即共產黨部隊與幹部撤出——被接受並執行時，才能開始……」(2)
河內的反應
就在第二天，河內電台公布了總理范文同關於和談的四項條件，內容包括：(i) 美國必須撤出南方；(ii) 在等待統一期間，兩國不得與他國軍事結盟；(iii) 南方的內部事務由南方人民依陣線計畫自行解決；(iv) 越南統一由南北雙方人民自理，不容外國干涉。
根據國防部文件，詹森總統認為這是頑固表現，因此重新檢視了和談政策，並決定增加壓力以迫使河內接受談判。(3)
(P272)
這段文字深入探討了詹森（Lyndon B. Johnson）總統在越戰期間採取的「逐步升級」（incrementalism）政策，以及阮文紹總統對此的回顧與評價。
文章重點摘要
詹森的矛盾戰略： 阮文紹認為詹森並非真心求勝，而是採取「邊打邊談」的策略。增兵超過五十萬人的目的，並非為了軍事徹底勝利，而是為了「以強勢地位進行談判」。當北越不肯就範時，詹森才被迫一步步升級戰爭。
頻繁的和談嘗試： 根據國防部紀錄，詹森政府在 1965 年至 1967 年間，曾透過印度、英國、梵蒂岡等第三方管道，向北越發出至少 26 次和談提議。1967 年詹森甚至親筆致信胡志明，但遭胡志明以「美國必須先無條件停止轟炸」為由強硬拒絕。
戰爭與和平的「美化」（Americanization）： 阮文紹批評美國將戰爭與和平都一手包辦：
戰爭美化： 美軍直接參戰模糊了南越的抗共正義性。美方過於自負，直到 1968 年才為南越軍隊配備 M-16 步槍（當時北越已使用 AK-47 多年）。美軍習慣「富人打仗」的高火力模式，誤傷平民，反而將民心推向共產黨。
和平美化： 美國排擠南越，獨自與北越談判，卻強迫南越政府去跟南方的「民族解放陣線」（越共）談判並組建聯合政府。
阮文紹的結論： 他認為詹森時期的信號與行動極不一致。他辛辣地評論道：「詹森總統派兵進來，其實是為了能把兵撤走。」
完整中文翻譯
詹森總統決定參戰，卻未決定取勝 (第 272 頁續)
詹森總統僅採取所謂「逐步升級主義」（incrementalism）的方式施加壓力。回首往事，阮文紹總統對這種「邊打邊談、決定參戰卻未決定取勝」的局面感觸良多。他認為當時美國的政策是「朝令夕改」。不僅是尼克森總統想抽身，連詹森總統早在 1965 至 1966 年間就想撤退了。我曾問他，如果詹森想撤退，為何要派五十多萬大軍進來？他笑著搖搖手指說，現在他已毫無疑問，因為實際上「詹森總統派兵進來只是為了能以強勢地位進行談判」。當北越不服時，詹森才不得不升級戰爭。
深入研究阮文紹所言，我們發現自約翰·霍普金斯大學的提議後，美國曾透過多方媒介提議和談。原始國防部文件列出了至少 26 次向北越政府（VNDCCH）發出的談判提議或通知。我們將 1965 年至 1967 年間美國透過印度、聯合國、英國、加拿大、亞洲各國及梵蒂岡等媒介向河內提出的主要談判立場歸納如下：
詹森時期（1965-1967）談判提議摘要：
（註：此處指代文中提及的多項外交途徑與條件，如停止轟炸換取談判等）
到了 1967 年春天，詹森總統直接致信胡志明主席提出直接交涉，但未獲成功。我們在附錄 D 中重新刊印了兩封英文信件原文。以下是部分內容節錄：
1967 年 2 月 8 日 致：越南民主共和國 胡志明主席 「多年來，我們嘗試透過多種管道向您及您的同僚傳達我們達成和平解決方案的願望。由於某些原因，這些努力並未產生結果……這可能是因為我們的想法與態度，在經過不同溝通管道傳達時被扭曲或誤解了……有一種方法可以克服此困難：在安靜且遠離宣傳噪音的環境下，安排雙方信賴的代表進行直接對談……這場衝突給兩國人民、特別是南越人民帶來沉重負擔，終結它是至關重要的。如果您對我的提議有任何意見，我希望盡快收到。」 謹上，林登·B·詹森
1967 年 2 月 15 日，胡志明主席回信：
致：美利堅合眾國 詹森總統 「我收到了您 1967 年 2 月 10 日的來信。以下是我的回覆：越南與美國相距萬里，越南人民從未損害過美國。但與美國代表在 1954 年日內瓦會議上的承諾相反，美國政府不斷干涉越南，發動侵略戰爭……兩年多來，美國動用空軍與海軍與主權獨立的越南民主共和國為敵……在您的信息中，您提議直接對談。如果美國政府真心想要對話，首先必須無條件停止對北越的轟炸及其他一切戰爭行動。只有在無條件停止後，雙方才能坐下來討論相關問題。」 謹上，胡志明
告別武裝
1967 年底，威斯特摩蘭將軍報告稱「對 1968 年取得成功感到樂觀」。然而報告剛呈上，「戊申春節攻勢」（Tet Offensive）便爆發了。1968 年 3 月 31 日，即春節攻勢兩個月後，詹森宣布不再競選連任，並下令停止對北緯 20 度線以北的轟炸以呼籲停戰： 「因此，今晚我決定採取第一步行動……我們將大幅減少當前的戰爭強度。我們正立即且單方面地這樣做……我要求胡志明主席對這一和平新步驟做出積極且有利的回應。」
發表完聲明後，他全心追求和平立場，以協助副總統韓福瑞（Hubert Humphrey）競選。
戰爭與和平的「美化」
阮文紹認為美國將戰爭與和平都「美化」（Americanization，即由美國一手主導）了。
第一，「戰爭美化」： 美軍參戰政策對南越極為不利，這使南越的正義性變得模糊。阮文紹回憶說，在美軍登陸峴港前，南越政府及多數將領深感不安，並坦率地告知了大使泰勒（Maxwell Taylor）。美國文件也證實了這一點：泰勒大使確實向華盛頓轉達了南越總理潘輝括的保留意見。泰勒本人起初也反對直接干預。然而，威斯特摩蘭將軍堅持要求派遣五千人的旅級部隊。最終達成折衷方案：首批登陸 3,500 人。
阮文紹在接受《新共和》（The New Republic）雜誌採訪時評論道：
政治上： 「越共之所以能堅守，主因是民眾仍相信法國殖民者與美國帝國主義者之間沒什麼區別。」
軍事上： 參戰後戰爭被「美化」，產生了兩大錯誤：
美國過於迷信自身實力，輕視南越軍隊，未配備現代化武器。美軍 1965 年參戰，卻直到 1968 年春節攻勢後才為南越軍提供 M-16 步槍，而北越軍早已使用 AK-47 多年。多數作戰直升機由美軍飛行員駕駛，僅服從美軍指揮。阮文紹後來說：「美國應從 1965 年就開始訓練並武裝南越軍隊，美軍應僅駐守要塞並提供空中支援，讓越南人自己戰鬥。」
美軍僅習慣傳統戰爭，不適應叢林游擊戰，卻迷信高火力能贏得一切。這種「富人打仗」的方式極其浪費，無視平民生命，且往往達不到預期結果。這與「爭取民心」的目標背道而馳，反而讓民眾同情共產黨的「抗美救國」主張。這也是美國顧問與越南指揮官之間產生矛盾的主因。此外，威斯特摩蘭過於專注「搜尋與摧毀」（Search and Destroy），而非協助南越政府穩固地方安全。
第二，「和平美化」： 阮文紹深思詹森政策的悖論：打得越響談得越勤，且美國總想單打獨鬥。美國不讓南越直接與北越談判，卻強迫南越去跟「民族解放陣線」談判。他抱怨每當南方情勢好轉，美國就做出讓步。
1968 年春節攻勢後，雖然軍事上南越獲勝，但媒體報導卻將其描繪為失敗。詹森心灰意冷，向南越施加極大壓力，要求其與越共一起參加巴黎和談。詹森渴望談判，但每次失敗就不得不升級戰爭，因為美國必須「體面地撤退」，不能蒙受失敗的恥辱。在美國歷史上，沒有哪位總統願意承認自己在戰場上失敗（包括當時的歐巴馬總統）。
對於詹森時代，阮文紹評價道：「美國的信號與行動不相符，讓我們極難採取行動。」回首過去，他得出結論：實際上，「詹森總統派兵進來，是為了能把兵撤走。」
(第 280 頁)
這兩張圖片內容為林登·詹森（Lyndon B. Johnson）總統時期（1965-1967年）美國針對越南問題提出的各項談判與和平倡議匯總。
以下為該表格的中文翻譯整理：
詹森總統時期談判建議匯總表 (1965-1967)
1965年
| 時間 | 內容摘要 |
| 1965年4月 | 透過印度政府作為中間人進行接觸。 |
| 1965年4月 | 透過**聯合國秘書長吳丹（U Thant）**作為中間人進行接觸。 |
| 1965年5月12-17日 | 暫停轟炸並通知河內，目的是觀察河內的反應。 |
| 1965年6月 | 透過**英國首相威爾遜（Wilson）**作為中間人進行接觸。 |
| 1965年7月 | 英國首相威爾遜派遣哈羅德·戴維斯（Harold Davies）代表團前往接觸。 |
| 1965年7月28日 | 詹森總統致信聯合國秘書長吳丹，請求聯合國成員國及機構協助推動和平談判。 |
| 1965年7月30日 | 美國駐聯合國大使**戈德堡（Goldberg）**致信安理會，要求安理會支持美國的「無條件談判」立場。 |
| 1965年8月1日 | 印度與南斯拉夫政府建議重新召開日內瓦會議。 |
| 1965年12月9日 | 英國政府建議由12個國家（原1954年日內瓦會議成員及國際停戰監督委員會成員）說服河內停火並談判；詹森總統宣布響應無條件談判。 |
| 1965年12月19日 | 教宗保祿六世建議聖誕節期間暫時停戰，以便雙方尋求談判機會；白宮宣布響應。 |
1966年
| 時間 | 內容摘要 |
| 1965年12月24日 - 1966年1月 | 美國於12月24日起暫停轟炸北越，總統派遣6個代表團訪問34個國家的首都，聯繫115個政府協助調停；停火時間長達36天又15小時。 |
| 1966年6月 | 加拿大政府派遣切斯特·朗寧（Chester Ronning）代表團前往河內。 |
| 1966年8月 | 亞洲會議：泰國、馬來西亞、菲律賓外長建議召開17個亞洲國家會議，邀請參戰各方進行和談。 |
| 1966年8月31日 | 聯合國秘書長吳丹提出達成和平的三步驟解決方案。 |
| 1966年12月19日 | 美國駐聯合國大使戈德堡致信吳丹，建議遵循教宗保祿六世的精神尋求和平。 |
| 1966年12月30日 | **英國外相布朗（Brown）**建議召開三方會議：美國、越南民主共和國（北越）及越南共和國（南越）。 |
1967年
| 時間 | 內容摘要 |
| 1967年2月8-13日（春節） | 美國暫停轟炸5天又18小時，並通報數項和平建議。 |
| 1967年2月8-13日 | 詹森總統致信胡志明主席，尋求直接對話。 |
| 1967年2月8日 | 詹森總統致信教宗保祿六世，請求在春節停炸期間協助和平努力。 |
| 1967年2月15日 | 胡志明主席回信拒絕了詹森總統。 |
- 歷史照片：展示了越南共和國總統阮文紹與美國總統林登·詹森的會面场景。
- 地點：檀香山(Honolulu)。
- 出處：LBJ 圖書館。
- 書名：阮文紹總統的心聲。
- 阮文紹總統與詹森總統在檀香山舉行會議。 （照片：LBJ 圖書館）。
- 阮文紹總統的心聲• 281
- 時間與地點：該照片攝於越南金蘭灣。
- 人物：美國總統林登·詹森（Lyndon B. Johnson）訪問當地，陪同人員包括威廉·威斯特摩蘭將軍（William Westmoreland）。
- 場景：詹森總統在威斯特摩蘭將軍的陪同下視察駐越美軍。
- 出處：此照片出自威廉·威斯特摩蘭的個人收藏。
- 頁碼/作者：282 • 阮進興(Nguyễn Tiến Hưng)
- 圖片說明：詹森總統視察金蘭灣的美軍部隊，威斯特摩蘭將軍陪同。 (圖片：威廉·威斯特摩蘭收藏)。
- 歷史事件：詹森總統在講話中宣佈停止對北越的轟炸，並同時宣佈他將不會在即將到來的選舉中尋求連任。
- 背景：這一舉措旨在推動越南戰爭的和平談判，反映了當時美國國內對越戰的強烈反對情緒。
- 影像來源：該照片歸檔於LBJ 圖書館（LBJ Library）。
- 標題：總統的感觸。
- 說明：告別武裝：詹森總統於1968年3月31日發表講話，決定不再尋求連任。 （圖片來源：LBJ 圖書館）。
先用中文寫出文章重點，再完整翻譯成中文。
PHẦN II
TÂM TƯ VỀ ĐỒNG MINH
CHƯƠNG 13
TT Johnson Quyết Chiến
Mà Chẳng Quyết Thắng (P267)
“Việt Nam muôn năm, Việt Nam muôn năm, Việt Nam muôn năm. ”
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara giơ hai tay lên hô thật to. Trong một chuyến viếng thăm Việt
Nam vào đầu tháng 3, 1964 ông đứng trên bục cạnh
Đại Tướng Nguyễn Khánh tuyên bố ủng hộ VNCH hết mình:
“Chúng tôi sẵn sàng cung cấp bất cứ viện trợ kinh tế nào cần
thiết, bất cứ huấn luyện quân sự nào, kỹ thuật nào, bất cứ
quân cụ nào đòi hỏi, cung cấp bất cứ số lượng nào, và trong
bất cứ thời gian bao nhiêu lâu còn cần thiết.” Mọi người vỗ
tay như pháo rang.
Sau Tướng Khánh tới Tướng Thiệu làm Chủ tịch Hội đồng Quân nhân Cách mạng (tháng 2, 1965), rồi Quốc trưởng (tháng
6, 1965). Trong chức vụ đó, ông đã làm việc nhiều với ông
McNamara. Người ta gán cho cuộc chiến này cái tên
“McNamara War” để diễn tả những hành động “diều hâu' của
ông. Chính ông là người để nghị một phòng tuyến điện tử để
chận đường xâm nhập vào Miền Nam gọi là “McNamara Line”
(giống như “Maginot line').
Nhưng ngay từ khi chế độ quân nhân được chính phủ dân
sự trao quyền và Mỹ đem quân vào Miền Nam tác chiến đầu
năm 1965 thì Mỹ đã nghĩ đến hòa đàm với Hà Nội. Ông Thiệu
tâm sự là 'một mặt ông ta luôn nói tới chiến thắng Cộng sản,
nhưng lại rỉ tai tôi là phải sớm tiến tới bầu cử tổng thống để
còn điều đình”” McNamara thôi thúc tướng lãnh phải sớm tiến
hành bầu cử: “Cần có được một chính phủ dân sự cho mạnh,
ổn định để còn điều đình với Bắc Việt.”
Tháng 9, 1966 Miền Nam bầu cử một Quốc hội Lập hiến
gồm 117 người để soạn thảo Hiến pháp, rồi tiến tới bầu cử
tổng thống vào tháng 9, 1967. Trong cuộc bầu cử này ông
Thiệu lên chức tổng thống. Sau đó Lưỡng viện Lập pháp cũng
được bầu. Như vậy là Hoa Kỳ giúp xây dựng bển vững nên
Cộng Hòa? Cũng không hẳn như vậy. Tổng thống Thiệu phàn
nàn là 'chẳng bao lâu tín hiệu đã lẫn lộn! Một mặt Mỹ cố vấn
là phải cứng rắn, phải chiến thắng cộng sản, duy trì một Miễn
Nam tự do; nhưng cùng một lúc lại thôi thúc: phải thương
thuyết, phải nhượng bộ, phải liên hiệp với cộng sản.
Không phải chỉ đợi tới thời Tổng thống Nixon mới có hòa
đàm, ngược lại ngay khi ào ạt mang quân vào Việt Nam, Tổng
thống Johnson đã tìm mọi cách để thương thuyết, vừa công
khai, vừa bí mật. Như vậy là ông đã leo cả hai thang một lúc:
thang chiến tranh và thang hòa bình. Chính sách của Hoa Kỳ
trong thời gian ba năm 1965-1968 có thể được mô tả là 'đánh càng to đàm càng mạnh)".
Leo thang chiến tranh: 12 biện pháp mạnh
Sau chuyến đi Việt Nam, về tới Washington ông MeNamara
đã phúc trình với Tổng thống Johnson một chương trình hành
động nhằm hoạch định một sự bành trướng lớn lao nỗ lực của
Hoa Kỳ tại Việt Nam vào ngày 16 tháng 3, 1964. Chương trình
được Tổng thống Johnson chấp thuận ngay.
Ông MeNamara đã để nghị những gì? Tất cả là 12 biện
pháp mạnh:(1)
“Tôi đề nghị Tổng thống chỉ thị cho tất cả những cơ quan
hiên hệ của Chính phủ Hoa Kỳ như sau:
1) Phải làm cho sáng tỏ là ta đang chuẩn bị để cung ứng
cho Miền Nam Việt Nam viện trợ và hỗ trợ bất cứ là
bao lâu cần thiết để chận đứng những hoạt động nổi
dậy...
2) Rằng chúng ta ủng hộ chính phủ Khánh và chống lại
đảo chánh thêm nữa;
3) Rằng chúng ta sẽ yểm trợ một chương trình Tổng động
viên (gồm cả một đạo luật về nghĩa vụ quân sự) để đặt
Miễn Nam vào tình trạng chiến tranh;
4) Yểm trợ để Miền Nam tăng thêm ít nhất là 50,000
quân;
5) Nới thật rộng đội ngũ Hành chánh để làm việc tại cấp
tỉnh, quận và làng mạc;
6) Tăng cường, tái tổ chức và tăng thêm lương cho địa
phương quân;
7) Thiết lập đội quân chống du kích;
8) Thay thế máy bay T-28 bằng loại A-I1H cho Không
quân Việt Nam;
9) Thêm thiết giáp M-113 (và rút đi loại M-114) cho Lục quân và giang thuyền cho Hải quân;
10) Công bố chương trình cung cấp “Phân bón" cho nông
dân và trong hai năm sẽ tăng gấp ba số lượng;
11) Cho phép Không quân Mỹ bay cao trinh sát vùng biên
giới; cho phép máy bay “truy kích" (hot pursuIt) và để
quân đội Việt Nam đánh bộ vượt qua ranh giới để kiểm
soát biên giới với Lào...
12) Cho phép chuẩn bị để:
- Tức khắc trong 72 giờ có lệnh là có thể bắt đầu toàn
diện những hành động bảo vệ biên giới Lào và Miên,
và những hành động trả đũa đối với Bắc Việt; và
° _ Nội trong 30 ngày được thông báo, có thể bắt đầu
ngay một kế hoạch “Áp lực quân sự công khai và
từng bước" đối với Bắc Việt.”
Quyết sách mùa Xuân, 1964 thì như vậy, tới hè thì Hoa Kỳ
thay đổi nhân sự để thi hành chính sách mới: tháng 6 Tướng
Westmoreland sang thay Tướng Harkins, và tháng 7 thì Đại sứ
Taylor sang thay Đại sứ Lodge. Rồi chiến tranh leo thang thật
nhanh kể từ tháng 3, 1965 khi TQLC Mỹ bắt đầu đổ bộ vào
Đà Nẵng. TT Thiệu nói là hồi ấy, phía chính phủ VNCH hết
sức e ngại về việc Mỹ đem quân vào và đã thông báo cho Đại
sứ Taylor (như để cập trong phần cuối chương này). VNCH
chỉ muốn Mỹ giúp phương tiện vật chất, huấn luyện quân đội,
và khi cần thì yểm trợ bằng không lực mà thôi.
Đánh càng to đàm càng mạnh
Ai cũng tưởng như vậy là Hoa Kỳ đã nhất quyết đi tới
chiến thắng. Thực ra thì không phải như vậy. Con diều hâu
vừa bay lên thì con bổ câu đã bay theo sau. Ngày 8 tháng 3,
1965 TQLC Mỹ đổ bộ vào Đà Nẵng thì chỉ gần một tháng sau
(ngày 6 tháng 4) đoàn quân đã được phép tham gia các trận
chiến. Nhưng vào ngay ngày hôm sau (7 tháng 4) tại đại học John Hopkins (Baltimore) Tổng thống Johnson lại công khai
đề nghị điều đình và điều đình vô điều kiện. Với lời lẽ rất lâm
ly thống thiết, ông muốn nói lên thực tâm của mình là muốn
điều đình một giải pháp hòa bình để còn tập trung vào chính
sách đối nội là “chiến tranh chống nghèo khó" (war on poverty) mà ông đã đặt làm ưu tiên cho chính phủ ông.
Nói tới “Con đường Hòa giải trong Hòa bình,” ông kêu gọi
Bắc Việt: “Chúng ta hy vọng rằng hòa bình sẽ đến nhanh chóng.
Nhưng điều đó nằm trong tay những kê khác ngoài chúng ta...
Tôi ước chỉ có thể thuyết phục những kẻ khác bằng lời nói
điều mà chúng ta hiện nay thấy cân phải nói bằng súng và
máy bay: rằng chiến tranh vũ trang là vô ích... Con đường duy
nhất đối với những người biết phải trái là con đường hòa giải
hòa bình...”
Và để khích lệ Bắc Việt, ông sẵn sàng viện trợ một tỷ đôla
(số tiền rất lớn vào thời điểm ấy) để phát triển vùng Đông
Nam Á, gồm cả Bắc Việt. Ngoài ra ông còn thêm: “Tôi cũng
có ý định khai triển và thực hiện mau le một chương trình cung
cấp những nông phẩm thặng dư của chúng tôi để trợ giúp những
người nghèo khó ở Á châu được cơm no áo ấm. Chúng tôi
không thể để ai đói rách trong khi những kho chứa của chúng
tôi tràn đầy lúa mì, bắp, gạo, và bông gòn.” Bài diễn văn này
đánh dấu một bước quan trọng của chính sách Hoa Kỳ nên
được dịch ra tiếng Việt và in trong phần Phụ Lục.
(Chúng tôi cũng xin mở ngoặc ở đây để chia sẻ với độc
giả là khi theo dõi bài diễn văn trên tivi, thấy ông Johnson nói
đến hòa bình và phát triển kinh tế, chúng tôi tràn đầy hy vọng).
Trong đề nghị John Hopkins, TT Johnson tái xác nhận “Mục
tiêu của chúng ta là nền độc lập của miền Nam Việt Nam và
không để cho quốc gia này bị đánh phá..., nhưng ông cũng đề
nghị thật rõ ràng:
“Chúng tôi sẵn sàng thương thuyết vô điều kiện” về giải
pháp hòa bình. se Sài gòn phản ứng
Đề nghị điều đình vô điều kiện làm cho chính phủ VNCH
hết sức lo ngại, nên sau đó đã phải đưa ngay ra một thông cáo
để giải thích: “Vì lý do lời tuyên bố của Tổng thống Johnson ở
Baltimore về tình hình chung ở Việt Nam có thể có nhiều
cách biện giải khác nhau, Chính phủ VNCH nhận thấy cần
phải nhấn mạnh là: thứ nhất, vì nóng lòng gây thuận tiện cho
những tiếp xúc sơ khởi trước khi chính thức hòa đàm và để
biểu lộ ý muốn thành thật giải quyết vấn đề Việt Nam trong
một thỏa hiệp chung và bằng đường lối hoà bình, Hoa Kỳ,
một đồng minh của VNCH có ý định bắt đầu “thương thảo”
vô điều kiện. Điều này không hàm ý chấp nhận một cuộc
ngưng bắn không có điều kiện tiên quyết. Vấn đề hiển nhiên
là hòa đàm chính thức chỉ có thể khởi sự khi những điều kiện
tiên quyết - sự triệt thoái của bộ đội và cán bộ Cộng sản - do
VNCH đã đưa ra trong giai đoạn đàm phán sơ bộ phải được
chấp nhận và thi hành...” (2)
se Hà Nội phản ứng
Ngay ngày hôm sau, đài phát thanh Hà Nội công bố lời
tuyên bố của Thủ tướng Phạm văn Đồng về bốn điều kiện
hòa đàm, theo đó: (¡) Hoa Kỳ phải rút khỏi Miền Nam; (¡)
Đang khi chờ đợi thống nhất, hai miền không được liên kết
quân sự với các nước khác; (ii) những việc đối nội của Miễn
Nam được giải quyết do nhân dân Miễn Nam theo như kế
hoạch của Mặt Trận Giải Phóng; và (iv) việc thống nhất nước
Việt Nam sẽ do nhân dân hai miền giải quyết mà không có sự
can thiệp của nước ngoài.
Theo tài liệu Bộ Quốc Phòng thì TT Johnson cho đây là
ngoan cố (recalcitrant) nên đã xét lại chính sách hòa hoãn và
quyết định thêm áp lực để Hà Nội chấp nhận điều đình.(3)
(P272)
先用中文寫出文章重點，再完整翻譯成中文。
TT Johnson Quyết Chiến Mà Chẳng Quyết Thắng
Nhưng TT Johnson chỉ làm áp lực từ từ theo cung cách gọi là 'incrementalism' (tăng lên từng bước). Hồi tưởng lại, TT
Thiệu tâm sự về tình huống vừa đánh, vừa đàm; quyết chiến
mà chẳng quyết thắng. Ông cho rằng chính sách của Mỹ tại
Việt Nam thì “nay thế này mai thế khác.” Không phải chỉ có
Tổng thống Nixon mới bỏ chạy mà cả Tổng thống Johnson
cũng đã muốn tháo lui ngay từ 1965-1966. Tôi hỏi nếu ông
Johnson muốn tháo lui thì tại sao lại mang hơn nửa triệu quân
vào? Ông cười, giơ hai ngón tay lắc lắc và nói bây giờ thì ông
đã hết còn nghi vấn, vì thực ra “Tổng thống Johnson mang
quân vào chỉ là để điều đình ở thế mạnh. ° Khi Bắc Việt không
chịu, ông Johnson mới phải leo thang.
Nghiên cứu thêm cho thật sâu về điều ông Thiệu nói, chúng
tôi thấy rằng sau đề nghị John Hopkins, Hoa Kỳ đã qua nhiều
trung gian để đề nghị hòa đàm. Tài liệu bộ Quốc phòng nguyên
thủy đã liệt kê ít nhất là 26 đề nghị hoặc thông báo cho Chính
phủ VNDCCH về nhu cầu thương thuyết đi tới Hòa Bình.
Chúng tôi tóm tắt những lập trường đàm phán chính yếu của
Hoa Kỳ để nghị với Hà Nội qua ngả các trung gian như Ấn
Độ, Liên Hiệp Quốc, Chính phủ Anh, Canada, một số nước Á
châu và Tòa thánh Vatican như được tóm tắt trong ba năm
1965-1967 như sau:
Tóm tắt những đề nghị đàm phán (1965-1967) thời Tông thông Lyndon B. Johnson.(4)
Tới mùa Xuân 1967 thì Tổng thống Lyndon Johnson viết
thư thẳng cho Chủ tịch Hồ Chí Minh để để nghị trực tiếp nhưng
không thành công. Chúng tôi in lại tài liệu cả hai văn thư
nguyên thủy bằng tiếng Anh trong phần Phụ Lục D. Sau đây
là một vài đoạn:(Š)
Ngày 8 tháng 2, 1967
Kính gửi Chủ tịch Hồ Chí Minh
Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa
Thưa Ngài,
“Từ mấy năm qua, chúng tôi đã cố gắng bằng nhiều cách
và qua một số đường liên lạc chuyển đến Ngài và các
cộng sự viên của Ngài điều mong muốn của chúng tôi là
đạt được một giải pháp hòa bình. Vì những lý do nào đó,
những nỗ lực ấy đã không đem lại kết quả nào.
“Có thể là những ý nghĩ của phía chúng tôi và của phía
Ngài, thái độ của chúng tôi và của phía Ngài, đã bị bóp
méo hay ngộ nhận khi chúng ải qua những đường liên lạc
khác nhau...
“Có một cách vượt qua được khó khăn này để tiến tới việc
tìm kiếm một giải pháp hòa bình. Đó là việc chúng ta thu
xếp những cuộc hội đàm trực tiếp giữa các đại diện được
tin cậy trong một khung cảnh yên ổn và xa cách mọi nguồn
quảng bá...
“Điều quan trọng là chấm dứt một cuộc xung đột đã chồng
chất gánh nặng lên hai dân tộc chúng ta, và trên hết là
dân chúng miền Nam Việt Nam. Nếu Ngài có những ý
kiến gì về những điều mà tôi đề nghị, tôi rất cần nhận
được những ý kiến đó sớm chừng nào hay chừng nấy. ”
Trân trọng,
Lyndon B. Johnson
Ngày 15 tháng 2, 1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư phúc
đáp:
Kính gửi Tổng thống Lyndon B. Johnson
Hợp Chàng Quốc Hoa Kỳ
Thưa Ngài,
“Tôi nhận được thư của Ngài ngày 10 tháng Hai 1967.
Đây là phúc đáp của tôi:
“Việt Nam ở cách xa nước Mỹ hàng chục ngàn dặm. Dân
Việt Nam chưa bao giờ làm điều gì hại cho nước Mỹ. Nhưng
trái với những lời hứa của đại diện nước Mỹ tại Hội nghị
Giơ-ne-vơ năm 1954, Chính phủ Mỹ đã không ngừng can
thiệp vào Việt Nam; chính phủ đó đã mở một cuộc chiến
tranh xâm lược miền Nam và gia tăng cường độ nhằm kéo
đài sự chia cắt Việt Nam và biến Nam Việt Nam thành
một tân thuộc địa và một căn cứ quân sự của nước Mỹ.
Đã hơn hai năm nay, chính phủ Mỹ đã dùng các lực lượng
không quân và hải quân để gây chiến với Việt Nam Dân
Chủ Cộng Hòa, một nước độc lập có chủ quyền...
“Trong thông điệp của Ngài, Ngài đề nghị những cuộc
hội đàm trực tiếp giữa VNDCCH và Hoa Kỳ. Nếu Chính
phủ Mỹ thật sự muốn có những cuộc hội đàm này, trước
hết chính phủ ấy phải ngưng vô điều kiện các vụ oanh tạc
và mọi hành động gây chiến khác chống VNDCCH. Chỉ
sau khi có sự chấm dứt vô điều kiện các vụ oanh tạc và
các hành động gây chiến khác của Mỹ chống VNDCCH
thì VNDCCH và nước Mỹ mới ngồi vào bàn thương thuyết
và thảo luận các vấn đề liên quan tới hai bên...
Trân trọng,
Hồ Chí Minh
Gia từ vũ khí
Cuối năm 1967, Tướng Westmoreland báo cáo ““Tình hình
về phía ta cho thấy có thể lạc quan là sẽ thành công hơn trong
năm 1968.” Nhưng vừa báo cáo như vậy thì biến cố Mậu Thân đã xây ra. Ngày 31 tháng 3, đúng hai tháng sau Mậu Thân, TT
Johnson tuyên bố sẽ không ra tranh cử nhiệm kỳ hai nữa. Đồng
thời ông ra lệnh ngưng oanh tạc Bắc Việt từ vỹ tuyến 20 để
kêu gọi đình chiến:
“Bởi vậy, đêm hôm nay, với hy vọng là hành động này sẽ
sớm dẫn tới những cuộc thương thuyết, tôi quyết định i
bước đâu... Chúng ta sẽ giảm đi — và giảm đi thật mạnh -
mức chiến tranh hiện tại. Và chúng ta đang hành động
như vậy một cách đơn phương, và ngay lập tức...
“Tôi yêu cầu Chủ tịch Hô Chí Minh đáp ứng một cách
tích cực, và thuận lợi cho bước đi mới này để tiến tới hoà
bình...”
Tuyên bố xong, ông quyết tâm theo đuổi lập trường hoà
bình để giúp Phó Tổng thống Hubert Humphrey ra tranh cử.
Mỹ hóa cả chiến tranh lẫn hòa bình
Ông Thiệu cho rằng Hoa Kỳ đã Mỹ hóa cả chiến tranh lẫn
hòa bình.
Thứ nhất, “Mỹ hóa chiến tranh ”
Chính sách Mỹ hóa chiến tranh rất là bất lợi cho VNCH.
Việc đem quân vào Việt Nam đưa đến hậu quả là làm cho cái
chính nghĩa của VNCH trở nên lu mờ. TT Thiệu kể lại là trước
khi TQLC Mỹ đổ bộ Đà Nẵng, phía chính phủ VNCH và số
đông tướng lãnh đã hết sức e ngại và đã thẳng thắn nói rõ như
vậy với Đại sứ Maxwell Taylor. Tài liệu Hoa Kỳ cũng xác
nhận sự việc này là đúng: chính ông Taylor đã chuyển đạt
những dè đặt của Thủ tướng VNCH là Phan Huy Quát về
Washington. Ông Taylor cũng chống đối và nêu lên những bất
lợi của việc Hoa Kỳ can thiệp trực tiếp vào Việt Nam. Thế
nhưng Tướng Westmoreland cứ một mực yêu cầu phải gửi
ngay một lữ đoàn là 5 ngàn người gồm cả pháo binh và máy bay chiến đấu. Sau cùng thì tới một giải pháp dung hòa: lực
lượng đổ bộ ban đầu là 3,500 binh sĩ.(6)
Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí The New Republic,
TT Thiệu đã bình luận: (7)
e Về chính trị, ông cho rằng “Lý do chính mà Việt Cộng
cố thủ mạnh mẽ được như vậy là vì dân chúng vẫn tin
rằng chẳng có gì khác giữa người Pháp mà họ gọi là
thực dân và người Mỹ mà họ gọi là đế quốc.”
e_ Về quân sự, sau khi đã đem quân vào rồi thì chiến tranh
thành ra “Mỹ hóa” Có hai sai lầm quan trọng:
o_“Vì quá tin tưởng ở sức mạnh của mình và coi thường
khả năng của quân lực VNCH, Hoa Kỳ không trang bị
cho họ vũ khí hiện đại. Chẳng hạn quân Mỹ vào Việt
Nam từ tháng Ba, 1965 nhưng mãi tới tháng Sáu, 1968
sau Tết Mậu Thân, Hoa Kỳ mới cung cấp súng M-16
cho binh sĩ VNCH trong khi bộ đội Cộng sản miền Bắc
đã sử dụng loại súng tối tân AK-47 từ mấy năm trước.
Hầu hết máy bay trực thăng rất cần thiết trong các
cuộc hành quân đều do phi công Hoa Kỳ lái và chỉ
chịu mệnh lệnh của cấp chỉ huy người Mỹ.”
[Sau này TT Thiệu còn nói thêm với chúng tôi là “Lẽ
ra từ hè 1965, sau khi chính phủ Miền Nam bắt đầu đi
tới ổn định, Hoa Kỳ đã phải bắt đầu ngay chương trình
huấn luyện, trang bị và giúp quân lực VNCH phát triển
mạnh. Quân đội Hoa Kỳ chỉ nên trấn đóng tại các cứ
địa (enclaves) như đề nghị của hai tướng Gavin và Taylor và chỉ cần yểm trợ không lực để cho chính quân đội
Việt Nam chiến đấu]
o_ “Quân đội Hoa Kỳ chỉ quen với chiến tranh qui ước
không thích hợp với những điều kiện chiến đấu chống
du kích trong núi rừng nhiệt đới. Nhưng Hoa Kỳ vẫn tin rằng sẽ thắng bất cứ loại chiến tranh nào bằng cách
sử dụng hỏa lực thật mạnh và thật nhiều. Lối đánh
trận kiểu nhà giàu này quá phí phạm, coi thường sinh
mạng của dân chúng mà thường không đem lại kết
quả mong đợi. Trái với mục tiêu “tranh thủ nhân tâm,”
lối đánh trận này chỉ làm cho dân chúng có cẩm tình
với chủ trương “chống Mỹ cứu nước” của Cộng sản.
Đó cũng là nguyên nhân của nhiều trường hợp bất đồng
ý kiến giữa các cố vấn Mỹ và các cấp chỉ huy người
XI”
Ngoài ra, trong những năm 1965-1967, Tướng
Westmoreland chỉ tập trung vào “lùng và diệt địch, thay vì ưu
tiên giúp các chương trình của chính phủ VNCH nhắm vào an ninh lãnh thổ.
Thứ hai, “Mỹ hóa cả hòa bình
TT Thiệu suy nghĩ nhiều về cái nghịch lý của chính sách
Johnson: đánh càng to đàm càng mạnh, và chỉ lo đàm phán
một mình. Mỹ không để cho VNCH điều đình thẳng với chính
phủ Miễn Bắc mà lại ép phải điều đình với Mặt Trận Giải
Phóng. Ông phàn nàn là cứ hễ Miền Nam tiến bộ thì Mỹ lại
nhượng bộ: tình hình bắt đầu ổn định vào 1965 rồi từ 1966 trở
đi thì bắt đầu có những tiến bộ khả quan. Như đã đề cập trên
đây, nghiên cứu thêm thì thấy thời gian này lại chính là lúc có
nhiều lập trường do Hoa Kỳ điều đình một mình.
Đến Tết Mậu Thân 1968, tuy các nhà quân sự cho là thắng
nhưng báo chí cho là bại, ông Johnson nản lòng, áp lực VNCH
tối đa dự hòa đàm Paris cùng với Mặt Trận Giải Phóng, tiến
tới một chính phủ liên hiệp.
Ông Johnson muốn điều đình nhưng mỗi lần không thành
công thì lại phải leo thang chiến tranh thêm một bậc, bởi vì
Hoa Kỳ phải ra đi trong danh dự, không thể nào bị mang tiếng
là thất bại. Trong lịch sử Hoa Kỳ không có tổng thống Mỹ nào chấp nhận là mình đã thất bại ngoài trận tuyến (kể cả TT
Obama ngày nay).
Về thời Johnson, ông Thiệu nhận xét là: “í: hiệu và hành
động của Hoa Kỳ không đi đôi với nhau, rất khó cho ta hành
động.” Hồi tưởng lại, ông đi tới kết luận: thực ra,
“Tổng thống Johnson đã đem quân vào là để rút quân đi
(P280)
沒有留言:
張貼留言
注意：只有此網誌的成員可以留言。