這篇文章《05幸好戰爭沒有持續到現在》（p90–p105，原文標題約為“May mà chiến tranh không kéo dài tới bây giờ”）是系列中最長、最全面的一篇個人回憶錄，作者（或敘述者）以第一人稱講述自己從童年到戰後的整個人生軌跡，聚焦越南戰爭（尤其是廣治省 Quảng Trị 地區）如何徹底摧毀一個普通家庭。故事透過作者的視角，交織父親、母親、大哥、嫂子、侄子等多位家人的命運，強調戰爭的無情撕裂、兄弟對立、平民無路可逃的絕望，以及最終的感慨：幸好戰爭在1975年結束，否則越南人口恐怕所剩無幾。
重要情節按時間與家庭命運順序整理
- 童年與戰前貧苦生活（1950年代初）
- 作者父親是孤兒，靠幫富農打工維生，勤奮勞作。父母結婚後種菜園、幫副隊長做事。
- 作者七歲上Nhùng橋村校，只學兩個月拼音就因戰亂停課，由大哥在家教讀寫（並監督作者洗碗等家務）。
- 兩年後進Rú Hộp的Trại Nộp學校，讀到四年級因戰爭輟學，開始放牛。
- 1953年法軍燒村與多次逃難
- 國道上越盟（Việt Minh）埋地雷炸法軍，村莊遭法軍報復燒毀。
- 家人逃難，父親冒險回家救糧：用尿潑滅火、拍打救稻穀與地瓜，牛棚倖免。當晚大哥帶木頭幫重建。
- 炮擊中父親額頭受傷，全家撤往Khe Khế。三天後廣播再撤離，父親住院，家人飢渴逃難。
- 之後多次搬遷：Đò村、Rào村，搭棚生活，重建家園。
- 1960年代兄弟分道揚鑣與家庭危機
- 1961–1963年作者學木匠，出師後接活。
- 大哥加入革命（越共一方），作者1966年被強徵入南越軍（ARVN），駐紮Đà Nẵng（峴港）、Huế（順化）、Quảng Trị。
- 兄弟秘密聯繫：大哥探望作者，提供監獄情報（畫圖傳遞）；作者傷後信件退回；兄弟見面時作者給藥，大哥託買手錶與National收音機。
- 安檢發現地道，父親與嫂子被南越軍抓捕拷打（用肥皂水混辣椒灌喉），嫂子精神失常。父母因作者在軍中而免於睡橋上受罰。
- 戰場慘烈經歷與親人接連死亡（1968–1972）
- 部隊天天死人，掩體塌陷遭B-52六枚炸彈，挖出十二具殘屍。
- 運糧車遭伏擊，作者中腿傷，戰友Ký陣亡。
- 大哥死訊傳來（戰死），母親隨後去世，嫂子得登革熱病死。
- 作者獨自撫養侄子。
- 1972年La Vang路邊激戰，民眾撤Cam Lộ或Huế；B-52炸村殺二十人，父親躲掩體後回家挖新掩體。5月撤離令下達，家人決定留下但備逃。
- 1975年戰爭結束與潰逃
- 解放軍進村，Phấn叔責怪作者未留家人。
- 全家潰逃Huế，領物資住Long Thọ一年半。
- 1973年返鄉復耕，但1975年3月Thạch Hãn河攻勢，家人逃Đà Nẵng，從Thuận An港水路撤離，海上避炮抵Tiên Sa。
- 朋友家暫住後離開，領救濟；Miên姐在炮擊中死亡。
- 最終返鄉，作者失去兩個兒子（戰亂中離散或死亡）。
- 結尾Lậm叔（或類似長輩）的感慨
- Lậm叔回憶戰爭結束，分享詩句與感慨：「幸好戰爭沒有持續到現在。如果持續到現在，越南人口不知道還剩多少。」
- 強調戰爭若再延長，社會將徹底崩潰，人口銳減，正常生活永遠不可能。
總結核心主題與情節意義
- 最關鍵情節：
- 兄弟對立（大哥革命、作者南越軍）卻互相掩護，最終大哥戰死，作者撫養侄子，家庭被戰爭徹底撕裂。
- 多次逃難、拷打、B-52轟炸、親人接連死亡，象徵平民在內戰中的無力與無選擇。
- 1975年潰逃海上與戰後失去兒子，代表「勝利」並未帶來救贖，只剩創傷與空虛。
- 標題的諷刺與絕望：「幸好戰爭沒有持續到現在」——表面慶幸結束，實則反諷：戰爭已毀掉一代人，若再持續，越南將無人倖存。
- 這篇是系列的「家族史詩」式總結，與後續篇章（如「政伯的拇指」自殘逃兵、「上舍之夜」平民看到越共的困境、「突擊隊員」戰後管制）形成完整拼圖：越南戰爭如何讓每個人（無論哪一邊）都成為受害者，活下來只是「幸好沒持續」，卻永遠背負記憶與喪失。
情感基調極度悲傷、沉重，常見😭符號，充滿對戰爭荒謬的控訴。如果您想比較系列中不同家庭的相似命運，或討論廣治作為「越南最慘烈戰場」的歷史背景，歡迎繼續問！
👅👅👅👅👅👅
以下是越南文故事（幸好戰爭沒有持續到現在）《"May mà chiến tranh không kéo dài tới bây giờ"》的完整中文翻譯。原文來自 p90–p105，我會將內容分成幾個自然部分呈現，以便閱讀更順暢。專有名詞（人名、地名、組織、事件等）首次出現時會加上原文註記，之後直接使用中文譯名或音譯。
幸好戰爭沒有持續到現在《"May mà chiến tranh không kéo dài tới bây giờ"》
### 第一部分：父親的勤奮與童年回憶
「幸好戰爭沒有持續到現在」 p90–p105
雖然住在Quảng Trị（廣治），但我們家從沒餓過肚子。因為父親懂得謀生之道。
父親是孤兒，從小靠幫人打工、當長工養活自己。富農人家有活就叫父親，因為他勤快又機靈。農忙時，白天在田裡割稻，晚上踩穀、堆稻草。有時父親在稻草堆裡睡著了也不知道，早上醒來從稻草堆爬出來直接下田幹活。這樣拼命幹，卻只算一天工。村裡老人覺得不公平，就私下給父親算一天半工。
父母結婚後，一起幫人打工。副隊長（phó đội）看中父親家的菜園，因為父親種的蔬菜水果特別好。父親同意把自家菜園的土挑去填副隊長家的園子。
父親挑土幫副隊長家把院子墊高。他幹活熱情，從不計較。只要孩子們每天有飯吃，父親就高興。
我七歲時，去Nhùng橋（Nhùng cầu）旁邊的村校讀書。學了兩個月，才剛會拼音，就停課在家。我不知道為什麼老師不教了。母親買回一本練習簿。大哥用尺畫格子。每天大哥教我認字、寫字。我不專心時，他會用力敲我的手。那時大哥讀四年級（相當於現在的二年級），他是全班第一，字寫得漂亮。他教我讀寫，我則要負責洗碗。洗碗時大哥站在旁邊監督。我洗到第四、第五遍水，他還說不乾淨。我氣得頂嘴。大哥說：「你覺得乾淨了，就用那盆水洗臉看看。」我怕他，就不敢再說話。
兩年後，村裡在Rú Hộp開辦學校，叫Trại Nông學校。教室蓋鐵皮屋頂，有漂亮的桌椅，還有一台手動抽水泵。課間休息我和同學去抽水玩。我們村家家都是茅草屋，唯獨學校蓋得鐵皮屋頂，顯得特別氣派。我讀到四年級，學校因為戰爭解散。我輟學，去放牛。我們家那頭公牛愛頂其他牛，我常常被它拖著繩子在田裡跑，苦不堪言。
### 第二部分：1953年的戰火與逃難
1953年，沿著國道，Việt Minh（越盟）埋地雷炸法軍。我大哥可能在Long Hưng學校讀書，疏散到Khe Khế（位於廣平省黎水縣金水鄉，主要居住著布魯-文橋少數民族）戰區繼續讀文化課。
某天清晨薄霧中，聽到國道上地雷爆炸。接著Mụ Ty涵洞那邊傳來密集的衝鋒槍聲。
槍聲停了一會兒，擴音器響起：「喂喂，同胞們，上游（phe Thượng）的人集合到Nhùng橋（Nhùng cầu）避開從Quảng Trị（廣治）打來的八一迫擊炮，他們目的是消滅越盟。」
大家紛紛往Nhùng橋走，那裡有軍營。大家剛走，村裡的房子就被法軍點火燒了。看著大火沖天，大家驚慌失措，吵著要回去救火。不准回去，很多人急得在地上打滾哭喊。隊長只好宣布讓大家回去救火。
母親抱著妹妹，我跑步。父親跑得快，先到家。我和母親到時，房子已被燒光，只剩土牆裡存糧的地方。田裡三月稻已抽穗，但Rộốc田和Biển田靠近居民區，沒水。父親忙亂一陣，用尿罐子裝尿潑向燒著的糧食。尿太少，火太大。父親拿香蕉葉拍火，用耙子扒開讓火漸熄。神壇下燒毀的柴堆裡有三擔剛收的nưa柴在燒。糧食處兩擔地瓜已燒成炭。
姑姑跑過來大喊：燒光了！弟弟家全燒光了，什麼都不剩！母親和姑姑抱頭痛哭。
Thượng村只剩兩戶沒被燒。
父親清理完。家基只剩一堆灰燼。還有一袋燒得斑駁的稻穀，是父親拚命從火裡搶出來的。
牛欄上有瓜藤爬滿屋頂，幸好牛欄沒燒。父親把牛牽出。平日兇猛的公牛，此時竟乖乖聽話。把牛綁在路邊竹根下，父親回來把牛欄打掃乾淨，暫時當住處。
### 第三部分：重建、戰爭與兄弟之路
當晚大哥和同學得知消息回來探家，還有民兵游擊隊一起來。每人扛一根木頭幫父親蓋房子。他們剛進院子，一陣炮彈打進村。父親額頭中彈，血流很多。包紮好後，大家坐了一會兒就撤往Khe Khế。
大哥哭著捨不得父親，不想走。鄰居勸他：留下來明天法軍掃蕩會被打。大哥哭得很慘才離開。那時我還不懂心疼。
三天後，擴音器又響：「喂喂，同胞們撤離村子，以便用加農炮消滅越盟。」
父親當時躺在廣治（Quảng Trị）醫院。母親抱著妹妹，我們全家跟村人一起撤。四天撤離，餓肚子、渴水。剛回來一天，又聽到「喂喂」。這次是：「國道這邊所有家庭必須搬到那邊去。」那邊就是Đò村和Rào村。
大家陸續搬。一小塊園子，四家人各搭一角棚子。沒衣服換，沒蓆被，沒鍋碗煮飯。小孩在地上打滾，大人豎起耳朵聽「喂喂」聲，盼能回自家園子。
1961年，父親安排我去Quảng Trị學木匠。1963年2月出師。學成後我在師傅那做了一年多，工資高。後來自己出來接活。我對木工有天分，接到很多訂單。
我生於1944年，父親幫我報1948年。1966年6月，我騎車去工作途中被軍警攔車檢查證件。檢查完我就被抓上車。父親報假年齡一點用都沒有，就算報小十歲，我也逃不過當兵。
我的部隊駐紮在Đà Nẵng（峴港），後來到Huế（順化），再到Quảng Trị（廣治），駐在中Lương區（Trung Lương）靠近Bến Hải河（邊海河）。
### 第四部分：兄弟不同路與戰爭的殘酷
有一次大哥來部隊探我。他問我之前進城幹什麼。我說跟師傅的工班去給監獄蓋屋頂。裡面怎樣？我詳細描述監獄位置：一半是小區，一半是監獄，從後門進去左轉就是監獄。
那天晚上部隊攻監獄，我們有參與。第二天早上我們撿到一張掉落的監獄圖紙，跟我描述給大哥的路線一模一樣。我震驚。畫圖的人不是別人，正是大哥。
我問大哥，他點頭承認。他畫了給人。
1968年我在Đà Nẵng受傷，寫信給大哥，寄到Ty Địa chính。信被退回，沒人收。大哥早已調到Quảng Hà市場安檢，我不知道。
😭大哥走大哥的路，我走我的路。哪條路都好，只要別死，能回家就好。快解放南方了。大哥叮囑我。
兄弟見面很困難。那天親戚帶我去他家。我們敢相見，因為是自家親戚傳話，直接在親戚家見。
晚上八點，親戚在神壇點燈。我從後園沿牆走進房間。不能從巷子直進，燈光會照出影子被發現。
我進去躺在床上裝睡，等大哥。
😭我把部隊發的西藥全給大哥，包括瘧疾藥。大哥問父母健康。我簡單說了家裡情況。
「你現在在哪？」
「不固定，哪裡需要去哪裡。」
「你現在在哪？」
「在山上，還有哪。」
回答都沒資訊。他如此，我亦如此。
另一次剛見面，大哥就說：「快要抓Kiệm了。」
我問什麼意思。無論如何那是哥哥的話。我得說出想法：「不要。抓了他，他們會回來折磨村裡人。」
我們聊到凌晨一點。大哥託我買手錶和National收音機。（後來我去Đà Nẵng買，回來藏在母親的綠茶罐裡，請人轉給他。）
那晚我們走後，安檢發現秘密地道。大哥留下軍服、武器、入黨證明。他們拿去我家。父親和嫂子被抓。每抓一次就被打一次。他們把肥皂水混辣椒灌臉、灌喉嚨。那是當時Quảng Trị最常見的刑罰。
這次嫂子被關兩個月。放回來像精神病患。呆滯、恐懼，四五個月不跟人說話。
😭有家人北上集結或涉嫌革命活動的父母，晚上就會被拉去田裡、橋上睡。睡橋上防止越共炸橋。下雨、寒冷也要睡。幸好我當兵，父母才免去睡橋上。大哥鼓勵我：為了父母。
😭他去解放南方。我去解救父母。
### 第五部分：戰場死亡與家人離散（結尾）
界線區我們部隊天天死人。一晚我躲的掩體塌了。B-52從Bến Hải河對岸轟過來。六枚大炸彈落在掩體。倖存者摸黑挖了一夜找屍體。十二具屍體支離破碎躺在掩體口。
戰場。每小時過得很慢，死亡卻來得太快。
我坐運糧車從東河（Đông Hà）去Gio Linh（由靈縣）。過Ba Dóc山坡時車被伏擊。前方煙柱升起。一聲巨響。地雷沒中車，但司機方向盤晃動。衝鋒聲、槍聲。我站起來準備跳車。一串子彈掃來。我大腿中彈，身子向後仰，雙腿反折到背後。槍飛出去。我還沒感覺痛，伸手抓槍但抓不到。車停下。司機和弟兄跳下車戰鬥。車上剩我和Ký。我叫Ký幫我解腰帶，肚子悶痛。叫兩次沒回應。Ký已死。
我在醫院時，Chinh進來告訴我：大哥死了。
😭「快解放南方了，千萬別死，要回家。」大哥曾這樣叮囑。他相信勝利日，卻沒能活到。
兩個月後母親也去世。嫂子帶兩個侄子到Cam Lộ疏散。嫂子在那裡得登革熱死了。兩個孩子沒爹沒娘。1971年底我出院，回鄉替哥哥嫂子照顧孩子。
Gio Linh、Cam Lộ前線沒一天沒槍聲。1972年2月14日清晨，解放軍開火。在我La Vang家前路兩邊激戰。Hải Lăng有人家屬跟革命，晚上偷偷撤到Cam Lộ。Cam Lộ有人當兵，撤到Huế。路上有人倒地，有人受傷，有人死，沒人收屍。
解放軍控制從Mỹ Chánh橋往北。起初民眾怕炮彈不敢出門。後來習慣了，大家相約去Quảng Trị拿鹽、鐵皮、建材。
一天中午，B-52炸中村子中央，從2組穿過Rào田到8組。二十人死亡。房子倒塌。父親從一個掩體跑到另一個。十天後覺得哪裡都一樣，決定回家。家裡還有米吃。我家牆塌了，但因為是木柱屋，牆倒了鐵皮屋頂還在，能遮陽擋雨。回家後請人挖屋中掩體。掩體堅固，安慰心理，但B-52來了也沒用。
五月底農曆，地方幹部通知：敵人要反攻Quảng Trị。有令疏散開戰。大家準備每人兩套衣服，少帶白色。
我家情況：父親摔斷手，我僅剩的一條腿走路很弱，妻子剛生第三胎兩個月。我開家庭會議。父親和妻子意見一致：他們跑我們也跑。我的意見：跑——路上餓死或中彈死傷，屍體都沒人收；留——有飯吃，受傷可送醫，死也能留屍埋自家園。
😭前面炮，頭上飛機，死活不知何時。家人聽我分析有理，全家決定留下。留下但我準備藥、紗布、兩袋米、衣服包掛好，以備急時各自逃。
有些人家怕炮躲掩體。出來時村人都跑光了。有人爬到別人家問怎麼辦。見我家留下，他們也安心些。
炮停後，士兵進到Nóng組、Đò組。下午四點又一輪猛烈炮擊。炮停後，偵察兵、傘兵出現在我家。全家躲掩體，我坐在掩體口。我拄拐站起。「舉手！」偵察兵持戰鬥姿勢靠近。我站起來讓他們看清我是百姓。
一個偵察兵跑來。是Phấn叔。他從西貢回鄉找妻兒沒找到，來我家。他妻兒已跟革命撤到Cam Lộ。他責怪我為何不留他們。
幾天後士兵大量回來找家人，但沒幾個找到。
😭六七歲我跟父母聽警報跑。二十年後還是我們隨人群逃向南方。
在La Vang、Long Hưng、Hải Phú激戰，我們被軍車接進Huế。到Phong Điền他們端牛奶到車上發。到Hương Trà區學校辦入境手續，住一晚。次日到Hương Thủy Dương Xuân Thượng學校。每戶發三個不同大小的鍋，每人15公斤米。住一個月又轉到Long Thọ暫住。那裡有3000人。多數管理幹部是Quảng Trị和Thừa Thiên Huế農村建設幹部撤進來的。我們住一年半。
1973年8月有回鄉令。
回家一片廢墟，路田滿是炸彈坑、炮彈坑，沒一條路完整。繼續開荒復耕。荒田難耕但土好，收成不錯。收兩季稻後，潛伏解放軍開始公開活動。鄉親擔心：又要打仗，又要撤。
1975年3月，解放軍在Thạch Hãn河邊多次進攻。攻Mai Lĩnh據點在Hải Phú區。民眾又逃向Huế。廣播說Huế不再安全。繼續逃向Đà Nẵng。國道1A多處被解放軍佔領。軍民擠向Thuận An。從Đập Đá到Thuận An，軍車民車堵塞。路走不通，我家和幾戶親近人家改走水路到Thuận An港。
港外傷兵無人救治。傷兵躺死兵旁。屍體還在抽搐。
早上八點，海上數十艘軍運船進港載人。幾艘進出，我家還沒上。船開口，人車爭相上。船急忙起錨。有人上船，有人落海。
剩下船不敢靠岸，只在百多米外下錨。我家是最後一批跳小機船上大船的。船開到外海避解放軍炮火。從中午11點到次日早上5點，船靠Tiên Sa港。人從Tiên Sa港走到Sơn Chà車站。
像鳥群渡過風暴，大家從此分開，各奔熟悉的地方。
我帶家人坐三輪車到An Hải，我有朋友在那。有房子。住了兩天情況不對。第三天慌亂。朋友拉我到路邊小聲說：「你沒困在那我很高興。今天我家挖好避彈掩體了。現在把房子交給你。我和家人今晚去Non Nước。有優先軍用飛機在Đà Nẵng機場載技術人員。如果飛不成我會回來找你。你留下來，冷靜，祝好運。」說完我們擁抱，強忍淚水還是流了。那天下午朋友一家悄悄離開。
住朋友家兩天，我們搬到Đông Giang學校暫住領救濟。
我們去軍需處領罐頭、奶粉；去儲備糧倉領米。父親背50公斤，我妻背20公斤。每家至少背兩袋米。正背米時，同村Miên姐在旗杆廣場中炮。解放軍剛進城。
次日市廣播被解放軍接管開始播音。我們在園子埋了Miên姐。大家上車回鄉，輪流抱她不到一個月的孩子。她丈夫失散不知去向。車上大家心裡仍惶恐。這次回鄉是不是最後一次。
半夜到家。從Cam Lộ、Vĩnh Linh疏散的鄉親也在回，許多家已點燈。鄉幹部拿我家當鄉公所。早上起來門口掛標語：「集中收冬春稻，準備全力做八月稻。」
我兩個兒子，一個六歲一個三歲。撤離路上兩人都病了。拉肚子發燒。我在解放最初幾天失去了兩個兒子。
😭這片土地上還有什麼戰爭？
這片土地上還有什麼戰爭。我隨著Lậm叔的回憶思緒萬千。Lậm叔拄拐進廚房。一手拿碗筷，一手扶拐。我想去扶，他彎腰撿掉的筷子顯得手忙腳亂。中午兩點吃的飯沒滋味。不是因為我嗎？
Lậm叔家1983年蓋瓦房。是Thượng Xá村第一間瓦房，裡面桌椅櫃床都是他自己做的。那時這樣的房子算有錢。
😭不怕餓就去革命。怕死就去當兵。當兵比較不會死。我們村那一代二十個同齡人，戰爭結束只剩七個。
從醫院回來我有一百萬 đồng，多年積蓄。誰賣什麼我買什麼。椅子、床板、木頭，什麼都買。但這裡哪有東西賣。結果沒買多少，換錢那天還有錢拿去換。以前500 đồng買一擔稻，現在換成10 đồng，只能買20斤。
妻子在合作社做工，一天三兩稻。有些人家一季只收三袋稻。人怎麼活？
我進合作社木工組。到有包產到戶（khoán 10）時我出來自己做。開小木工坊，叫三四個師傅帶徒弟，一起做。
Lậm叔進房拿出厚厚一疊詩，要我讀給他聽。是他在Duy Tân總醫院住院時寫的，寫對大哥的思念與哀傷。
😭「幸好戰爭沒有持續到現在。如果持續到現在，越南人口不知道還剩多少。」
😭Lậm叔這句話讓我心頭一震。他活在戰爭裡。長到如果戰爭延續一生，他也不覺得不合理。
（全文完） p105
💓💓💓💓💓💓💓💓💓💓
以下為你提供的越文〈“May mà chiến tranh không kéo dài tới bây giờ”（幸好戰爭沒有持續到現在）〉p.90–105 的第一部分中文翻譯（篇幅較長，我會分段完成）：
第一部分（開頭～童年與村莊被焚）
「幸好戰爭沒有持續到現在」
我們住在廣治（Quảng Trị），但並沒有挨餓，
因為我父親很會謀生。
父親是個孤兒，從小靠幫人打工、當傭人養活自己。富農人家有事就會叫他，因為他勤快又聰明。到了收割季節，白天在田裡割稻，晚上踩稻、堆稻草。有時他就在稻草堆裡睡著了也不知道，第二天一醒來，從稻草堆裡走出來就直接下田繼續工作。
雖然工作這麼辛苦，但他一天只算一個工。主人覺得對他不公平，便主動給他算一天半的工。
父母結婚後，一起去幫人做工。有個副隊長（ông phó đội）看上父親家的園地，因為他種的蔬果長得很好。父親同意把自家園裡的土挑去給他。
父親挑土幫他墊高院子，非常賣力，從不計較。每天孩子有東西吃，他就很開心。
我七歲時，在Nhùng橋（cầu Nhùng）旁的村校上學。
學了兩個月，剛學會拼字，就停學回家了。我也不知道為什麼老師不再教了。
母親買了一本筆記本，哥哥用尺畫格子，每天教我讀書寫字。我不專心時，他會用尺打我的手，很痛。那時哥哥讀四年級（相當於現在二年級），是班上成績最好的，字也寫得漂亮。
他教我識字，作為交換，我要洗碗。他站在旁邊檢查我洗乾淨沒有。即使我已經洗到第四、第五遍，他還說不乾淨。我氣得頂嘴，他就說：「既然你覺得乾淨，那就拿這水去洗臉看看。」我怕他，不敢再說話。
兩年後，村裡在Rú Hộp開了一所學校，叫「農場學校」（trường Trại Nông）。
教室是鐵皮屋頂，有漂亮的桌椅，還有手壓式水泵。下課時，我和同學會去抽水玩。
我們村的房子都是茅草屋，唯獨學校是氣派的鐵皮屋頂。
我讀到四年級時，學校因戰爭解散。我停學去放牛。家裡有一頭公牛很兇，常去頂別的牛，我常被牠拖著繩子在田裡跑，苦不堪言。
1953年，在國道沿線，越盟（Việt Minh）埋地雷襲擊法軍（giặc Pháp）。
我哥哥在龍興（Long Hưng）學校就讀，後來撤離到Khe Khế戰區（chiến khu Khe Khế），繼續讀書。
一天清晨，我們聽到國道上傳來爆炸聲，
接著是Mụ Ty涵洞（cống Mụ Ty）一帶猛烈的衝鋒槍聲。
槍聲停了一會兒後，廣播響起：
「喂喂，喂喂，上村（phe Thượng）的同胞請集中到Nhùng橋，躲避從廣治（Quảng Trị）打來的炮擊，以消滅越盟。」
村民紛紛湧向有駐軍的Nhùng橋。
但他們一離開，村裡的房子就被法軍放火燒了。
火焰沖天，濃煙滾滾，大家驚慌失措，要求回去救火。
一開始不准回去，很多人急得在地上打滾哭喊。
隊長最後只好宣布讓大家回去救火。
母親抱著妹妹，我則跑步回家。父親體力最好，先跑到。
等我和母親回到時，房子已經燒成灰燼，只剩下裝稻子的土牆。
田裡三月的稻子已經抽穗，但靠近Rộốc田和海邊的地方沒有水。
父親急忙舀來尿水潑向燃燒的稻子，但水太少，火太大。
他用香蕉葉拍打火焰，又用耙子把火撥開，火勢才慢慢減弱。
供桌下三擔剛收成的芋頭（củ nưa）正在燃燒，
稻堆下面的兩擔地瓜也已經變成炭。
姨媽跑來，大喊：
「全燒光了！你們家什麼都沒剩了！」
母親和姨媽抱在一起痛哭。
整個上村（làng Thượng）只剩兩間房子沒有被燒毀。
（第一部分完）
如果你要，我可以繼續翻譯第二部分（戰亂流離、參軍與兄弟對立），這一段會更關鍵，也更沉重。
以下為第二部分翻譯（戰亂流離、參軍與兄弟對立），延續前文：
第二部分（戰亂流離、參軍與兄弟分途）
父親收拾完後，家裡只剩下一片灰燼。
唯一留下的是一袋被燒得斑駁的稻米，那是父親從火中搶救出來的。
牛棚上爬滿了葫蘆藤，綠葉覆蓋屋頂，因此還沒被燒到。父親把牛牽出來。平時兇猛的牛，此時卻變得溫順聽話。他把牛拴在路邊竹子旁，然後把牛棚清理乾淨，暫時當作住處。
當晚，哥哥和同學得知消息，回來探望，還有民兵游擊隊一起來。每人扛著一根木頭，幫父親重建房子。剛進院子，一陣炮火就落在村子裡。父親額頭中彈，血流不止。大家幫他包紮後，又坐了一會兒，就撤回Khe Khế戰區（Khe Khế）。
哥哥因為心疼父親，不想離開隊伍。
鄰居勸他走，說如果留下，明天法軍行軍時會被打。
他哭著離開了，而那時的我還不懂什麼叫心痛。
三天後，廣播再次響起：
「喂喂，同胞們請撤離村莊，以便炮擊消滅越盟。」
那時父親在廣治（Quảng Trị）醫院。
母親帶著我們兄妹，和村民一起逃難。
四天裡，飢餓、口渴交加。
好不容易回到家一天，又聽到廣播：
「國道這一側的所有家庭，必須搬到另一側。」
所謂「另一側」，就是Đò村（xóm Đò）和Rào村（xóm Rào）。
大家拖著疲憊的身體遷移。
一小塊園地，四戶人家各自搭棚。沒有替換衣物，沒有蓆子棉被，也沒有鍋碗可以煮食。孩子們在地上打滾，大人則時刻豎耳傾聽廣播，希望能回到原來的家園。
1961年，父親安排我去廣治學木工。
1963年2月，我出師。學成後留在師傅那裡工作一年多，薪水不錯，之後開始自由接案。
我在木工方面有天分，接到不少工作。
我出生於1944年，但父親報成1948年。
1966年6月，有一次我騎車去工作，被軍警攔下查證件，結果被抓去當兵。父親謊報年齡毫無意義，就算少報十歲，也躲不掉當兵。
我的部隊先駐紮在峴港（Đà Nẵng），後來到順化（Huế），再到廣治，在中良（Trung Lương）一帶，靠近濱海河（sông Bến Hải）。
有一次哥哥來部隊探望我，問我之前進城做什麼。
我說和工匠隊去修監獄屋頂。
他問：「裡面怎樣？」
我說：一半是軍區，一半是監獄，從後門進去左轉就是監獄。我把裡面的結構詳細告訴他。
後來有一晚，我們部隊參與攻擊監獄。
隔天早上撿到一張掉落的監獄平面圖——
那張圖，和我描述的一模一樣。
我震驚不已。
畫那張圖的人，正是我哥哥。
我問他，他點了點頭。
他把圖交給了別人。
1968年，我在峴港受傷，寫信寄到地政廳（Ty Địa chính）給哥哥，卻被退回。原來他早已轉到廣河（Quảng Hà）治安部門工作，而我不知道。
哥哥對我說：
「你走你的路，我走我的路。
哪條路都好，只要別死，還能回家就行。
南方很快就要解放了。」
我們兄弟很難見面。
有一次透過親戚安排，在她家見面。
晚上八點，她點起祖先供桌的燈。
我從院子繞到屋後，貼著牆進房間，不敢從正門進，怕燈光投影被發現。
我躺在床上假裝睡覺，等哥哥來。
我把部隊發的藥全部給他，包括治療瘧疾的藥。
他問父母的情況，我簡單說了。
他問我在哪裡。
我說：「不固定，調到哪裡就去哪裡。」
我問他在哪裡。
他說：「在山裡。」
彼此都沒有透露真正的訊息。
另一次見面，他說：
「快要抓Thẳng Kiệm（Thẳng Kiệm）了。」
我聽了很不安，但還是說：
「別抓他。抓了之後，他們會報復，折磨村民。」
我們談到凌晨一點。
他請我幫他買一支手錶和一台National（Na-ti-o-nan）收音機。（後來我去峴港買了，帶回家交給父母，再由人轉交給他。）
那晚我們剛離開，安全部隊就發現了他的地下掩體。
他撤離前丟下軍服、武器和入黨證明。
這些東西被帶到我們家。
父親和嫂子因此被抓。
每次被抓，都遭毒打。
他們會把肥皂水和辣椒混在一起，潑在臉上，灌進喉嚨——
這是當時廣治常見的酷刑。
嫂子被關兩個月，放回來後像精神失常一樣，呆滯、恐懼，四五個月都不與人說話。
那些有子女「集結北方」或被懷疑從事革命活動的家庭，
晚上會被強迫到田裡或橋上過夜，
防止越共（Việt cộng）來炸橋。
下雨、寒冷也不能例外。
但因為我在軍中，父母被豁免，不用再去橋上睡。
哥哥鼓勵我說：
「我去是為了解放南方，
你去是為了解放父母。」
（第二部分完）
接下來的第三部分會進入最殘酷的戰場經驗（B-52轟炸、戰友死亡、哥哥陣亡、家庭崩解），也是全文情感最強烈的一段。
要不要我繼續翻譯第三部分？
以下為第三部分翻譯（最殘酷的戰場經驗：轟炸、死亡與家庭崩解）：
第三部分（戰場、死亡與家庭崩解）
在分界線一帶，我的部隊幾乎天天有人死亡。
有一晚深夜，我藏身的地洞突然坍塌。
美軍B-52轟炸機（B-52）從濱海河（sông Bến Hải）另一側投下炸彈，一連六枚巨型炸彈落在我們陣地。
倖存的人在黑暗中摸索，整夜挖掘同袍的屍體。
十二具屍體，被挖出時已經殘缺不全，堆在洞口。
戰場上，時間過得極慢，
而死亡卻來得極快。
有一次，我搭著運糧車從東河（Đông Hà）前往Gio Linh。
到了Ba Dốc山口（đèo Ba Dóc）途中遭到伏擊。
前方升起一柱濃煙，緊接著一聲巨響。
地雷沒有炸中車，但司機已經失去控制。
「衝啊！」的喊聲與槍聲同時響起。
我站起來準備跳車，一陣子彈掃射過來。
子彈擊中我的大腿。
我整個人向後翻倒，雙腿彎曲，槍從手中飛出。
我甚至還沒意識到自己中彈，伸手去抓槍，卻已經做不到。
車子停下，司機和其他人跳下車戰鬥。
車上只剩我和Ký。
我對Ký說：「幫我解開皮帶，我肚子很難受。」
說了兩次，他都沒有回應。
——Ký已經死了。
我在醫院時，Chinh來告訴我：
我哥哥已經死了。
「南方快解放了，記得別死，好回家。」
這是哥哥對我說的話。
他相信勝利的那一天，
但他自己卻沒能活到那一天。
兩個月後，我母親也去世了。
嫂子帶著兩個孩子撤離到Cam Lộ（Cam Lộ），卻死於登革熱。
兩個孩子失去了父母。
1971年底，我出院回鄉，代替哥哥和嫂子撫養他們。
Gio Linh與Cam Lộ一帶，沒有一天沒有槍聲。
1972年2月14日清晨，解放軍（quân giải phóng）發動攻勢。
我家前的La Vang（La Vang）道路兩側激烈交戰。
海陵（Hải Lăng）的居民中，有親人參與革命的人，夜裡偷偷撤往Cam Lộ；
而Cam Lộ那些有親人當兵的人，則逃往順化（Huế）。
人們倒在路上——
有人受傷，有人死去，無人收屍。
解放軍控制了從Mỹ Chánh橋（cầu Mỹ Chánh）往北的地區。
一開始人們不敢出門，後來逐漸習慣，開始結伴到廣治城拿鹽、鐵皮與建材。
某天中午，一波B-52轟炸直接擊中村莊——
從二村（xóm 2）橫掃到八村（xóm 8）。
二十人當場死亡，房屋倒塌。
父親在不同地洞間奔逃。
這個太擠，就換另一個。
十天後，他覺得哪裡都一樣危險，決定回家。
回家至少還有米可以吃。
我們的房子牆倒了，但因為是傳統木屋（nhà rường），
屋頂鐵皮還在，可以遮風避雨。
回到家後，我請人挖了一個堅固的地洞。
心理上安心一些，但若遇到B-52，其實毫無意義。
農曆五月底，地方幹部通知：
敵軍準備重新奪回廣治，
命令居民撤離，為戰鬥騰出空間。
每人只能帶兩套衣服，盡量不要帶白色。
當時我家的狀況是：
父親剛摔斷手；
我自己的腿傷尚未痊癒；
妻子剛生下第三個孩子，才兩個月大。
我召開家庭會議。
父親與妻子的意見是：
「大家跑，我們也跑。」
而我的想法是：
如果逃——可能在途中餓死、被炸死，連屍體都沒人收；
如果留下——至少有吃的，受傷可以救，死了也能埋在自家院子。
炮火在前，飛機在頭頂，
生死隨時發生。
聽完我的分析，全家決定留下。
但我仍準備好藥品、繃帶、兩袋米和衣物，
以防萬一可以立刻逃走。
有幾戶人家躲在地洞裡，
等他們出來時，村裡人已經走光。
他們來問我們怎麼辦。
看到我們留下，也稍微安心了一點。
（第三部分完）
接下來的**第四部分（最後一部分）**將進入：
- 1975年大潰逃（順化→峴港→海上撤離）
- 人群踩踏、落海、生死一線
- 戰後返鄉與再次失去孩子
- 最後那句震撼全書的話：「幸好戰爭沒有持續到現在」
如果你要，我可以幫你把最後一部分完整翻譯＋總結主題與歷史意涵。
以下為第四部分（最後一部分）完整翻譯＋主題與歷史意涵分析：
第四部分（潰逃、終戰與「幸好戰爭沒有持續到現在」）
炮擊停止後，士兵進入到Nóng村（xóm Nóng），再到Đò村（xóm Đò）。
下午四點，又一輪猛烈炮擊襲來。
炮聲一停，偵察兵與空降兵出現在我家。
全家躲在地洞裡，我坐在洞口，拄著拐杖站起來。
「舉起手來！」士兵在戰鬥姿態下接近我。
我站直身體，讓他們看出我是平民。
其中一名偵察兵跑過來——
是Phấn叔（Chú Phấn），從西貢（Sài Gòn）回來找妻兒。
但他的家人早已跟隨革命撤往Cam Lộ。
他責怪我，為什麼沒有勸他們留下。
幾天後，更多士兵回來尋找家人，
但幾乎沒有人找得到。
六、七歲時，我跟著父母逃難，聽著廣播四處奔走；
二十年後，我依然在人群中向南漂流。
在La Vang、Long Hưng、Hải Phú一帶戰鬥激烈，
軍車把我們載往順化（Huế）。
到了Phong Điền，有人端著牛奶送到車上；
之後被送到Hương Trà的學校登記過夜；
再轉往Hương Thủy的Dương Xuân Thượng學校。
每戶發三個鍋子，每人15公斤米。
住了一個月後，又被轉送到Long Thọ安置區，
那裡有三千人，多數管理人員也是從廣治與承天順化逃來的幹部。
我們在那裡住了一年半。
1973年8月，下令返回原鄉。
回到家——
房屋破敗，田地滿是彈坑，沒有一條路是完整的。
我們重新開墾荒地。
雖然難耕，但土地肥沃，收成不錯。
但沒過多久，潛伏的解放軍開始公開活動。
人們開始擔心：戰爭可能再次爆發。
1975年3月，解放軍在石汗河（sông Thạch Hãn）一帶發動攻勢，
攻擊Mai Lĩnh據點（Mai Lĩnh）。
居民再次逃往順化。
廣播響起：順化已不再安全。
於是繼續逃往峴港（Đà Nẵng）。
1號公路（Quốc lộ 1A）多處被控制，
軍民一起湧向Thuận An海口。
從Đập Đá到Thuận An的道路完全堵塞，
軍車、民車擠成兩三排，前進不得。
無法走陸路，我們改走水路，前往港口。
在Thuận An港口前——
傷兵無人救治，與死者躺在一起。
有些屍體還在抽動。
早上八點，海上出現數十艘運兵船進港接人。
船一靠岸，人與車爭先恐後往上衝。
船很快起錨離開——
有人上船，有人掉入海中。
後來的船不敢靠岸，只停在百米外。
我們是最後一批搭小船轉上大船的人。
船駛向外海，躲避炮火。
從上午十一點航行到隔天清晨五點，
才抵達仙沙港（Tiên Sa）。
人群從港口步行到山茶車站（Sơn Trà）。
像一群躲過風暴的鳥，
大家在這裡分散，各自投靠親友。
我帶家人到安海（An Hải）找朋友借住。
兩天後氣氛開始不對，第三天陷入恐慌。
朋友把我拉到門外低聲說：
「你沒被困在外面，我很高興。
我這幾天在挖防空洞。
現在我把房子交給你。
今晚我要帶家人去五行山（Non Nước），
有優先航班會從峴港機場把人帶走。
如果走不了，我會回來找你。
你留下來，要冷靜，也要有運氣。」
說完，我們擁抱，強忍不哭，卻淚流不止。
那天下午，他們悄悄離開了。
我們又待了兩天，
之後搬到Đông Giang學校領救濟。
我們領取罐頭、藥品、牛奶，
又到糧倉搬米。
父親扛50公斤，我妻子扛20公斤。
家家戶戶至少帶回兩擔米。
就在搬運途中，我村的Miên姊在旗桿旁被炮擊中身亡。
解放軍已經進城。
隔天，廣播電台被接管並重新運作。
我們把Miên埋在一處園地。
大家搭車回鄉，輪流抱著她未滿月的孩子。
她的丈夫下落不明。
車上每個人心中都不安：
這次回去，會不會是最後一次？
半夜回到家鄉。
從Cam Lộ、Vĩnh Linh撤離的人也陸續回來，
許多房子重新亮起燈光。
村幹部把我家作為辦公處。
隔天門口掛上標語：
「集中收割冬春作物，準備投入夏季生產。」
我有兩個兒子，一個六歲，一個三歲。
在逃難途中，他們生病——腹瀉與發燒。
就在解放初期，我失去了這兩個孩子。
「這片土地上，還會有戰爭嗎？」
「還會有戰爭嗎？」
我沉浸在Lậm伯（bác Lậm）的回憶中。
他拄著拐杖走進廚房，一手拿碗筷，一手撐拐杖。
我想上前幫忙，因為他彎腰撿筷子時顯得笨拙。
下午兩點才吃的午飯，已經沒有滋味。
也許是因為我。
他的房子是1983年蓋的瓦房，
是上舍村（Thượng Xá）第一棟瓦房。
家具全是他親手做的。
那時這樣的家，已經算富有。
「不怕餓的就去搞革命，
怕死的就去當兵——當兵比較不容易死。」
他說：
「我們村當年二十個同齡人出去，
戰爭結束，只剩七個活著。」
我從醫院回來時有一百萬盾，
是多年積蓄。
有人賣什麼我就買什麼——椅子、木板、木料。
但其實大家也沒什麼可賣。
後來貨幣改革，錢大幅貶值。
以前500盾可以買一擔米，
後來只能換10盾，只能買20公斤。
妻子在合作社工作，一天只分到三兩米。
有些人一季收成只有三袋米——
這樣怎麼活？
我加入木工合作社，
後來改革（「包產到戶」）後，我開始單幹，開了一間小木工坊，帶幾個學徒一起做。
Lậm伯拿出一疊詩稿，請我讀給他聽。
那些是他在Duy Tân總醫院（Tổng y Viện Duy Tân）養傷時寫的詩——
寫對哥哥的思念與悲傷。
他最後說了一句話：
「幸好戰爭沒有持續到現在。
如果持續到現在，越南人口不知道還剩多少。」
這句話讓我心頭一震。
這是一個活在戰爭中的人——
戰爭長到一種程度，
如果持續一輩子，
甚至不再覺得荒謬。
（全文完）
主題總結與歷史意涵
這篇口述不只是個人回憶，而是越南戰爭最深層的三個結構性悲劇：
1️⃣ 內戰的殘酷：兄弟各走一方
最核心的衝突不是「美國 vs 越南」，
而是：
- 哥哥 → 投入「革命」（北越／越共）
- 弟弟 → 被迫加入「南越軍」
兩人：
- 彼此掩護（提供監獄情報）
- 彼此警告（不要抓人）
- 卻站在敵對陣營
👉 這是典型的冷戰代理內戰結構
→ 國族被撕裂成「兩種正義」
2️⃣ 平民處境：沒有選擇，只有生存
文中反覆出現一個邏輯：
- 逃 → 可能餓死／炸死／曝屍
- 留 → 可能被炸死，但至少有埋葬
👉 這不是政治選擇，而是生存算計
甚至連立場也被重新定義：
「我去解放南方，你去解放父母」
這句話揭示：
👉 參戰動機從意識形態，轉化為家庭責任
3️⃣ 戰爭的真正代價：不是戰敗，而是「活下來的人」
最沉重的不是戰場，而是：
- 哥哥戰死
- 母親病死
- 嫂子病死
- 兩個孩子死於「解放初期」
👉 勝利沒有帶來救贖
反而出現一種更深的荒謬：
- 活著的人 → 背負全部記憶
- 死去的人 → 停在歷史裡
4️⃣ 「幸好戰爭沒有持續到現在」的真正含義
這句話表面是慶幸，
實際上是極端的反諷：
👉 它隱含三層意思：
- 戰爭已經長到「像一輩子」
- 如果再延續，社會將崩潰（人口、家庭、倫理）
- 人會習慣戰爭，甚至不覺得它不正常
👉 這是最深的恐怖之處：
戰爭不只是毀滅生命，而是改變「何謂正常」
5️⃣ 歷史意義（更宏觀）
這段口述可對應三個歷史層面：
（1）越南戰爭的本質
- 不是單純反美戰爭
- 而是內戰 + 冷戰代理戰爭
（2）與中國、台灣的對照
類似經驗：
- 中國國共內戰
- 台灣的白色恐怖與分裂記憶
👉 都存在：
- 家庭分裂
- 敘事對立
- 勝敗之後的歷史書寫問題
（3）「證詞文學」的價值
這篇作品屬於你之前提到的：
👉 口述歷史／證詞文學（testimonial literature）
其作用是：
- 對抗「國家敘事」
- 還原「普通人的戰爭」
一句話總結
👉 這不是一個關於勝利的故事，而是一個關於「活下來代價」的故事。
💓💓💓💓💓💓💓💓
"May mà chiến tranh không kéo dài tới bây giờ" p90--p105
「幸好戰爭沒有持續到現在」
Sống ở Quảng Trị nhưng chúng tôi không bị đói. Bởi vì ba tôi biết cách làm ăn.
Ba là đứa trẻ mồ côi, tự nuôi mình lớn lên bằng đi làm mướn, ở đợ. Nhà các cụ phú nông có việc là gọi ba, vì ba siêng năng, sáng ý. Vào vụ mùa, ban ngày gặt lúa ngoài đồng, đêm thì đạp lúa, xây rơm. Có khi ba ngủ quên giữa đống rơm mà không biết, sáng mai tỉnh dậy, từ đống rơm, đi ra đồng làm luôn. Làm việc như thế nhưng ba cũng chỉ được tính một ngày công. Thấy vậy là bất công cho ba, các cụ tự ý tính cho ba ngày công rưỡi.
Ba mẹ lấy nhau, cùng đi làm mướn. Ông phó đội ưng đất vườn của ba, vì thấy rau trái trong vườn ba tốt. Ba đồng ý gánh đất vườn nhà mình đó sang vườn nhà ông.
Ba gánh đất đắp cao sân cho nhà ông. Ba làm nhiệt tình, không suy tính. Mỗi ngày các con có cái ăn là ba vui.
Tôi bảy tuổi được đi học trường làng cạnh cầu Nhùng. Học được hai tháng, mới bập bẹ đánh vần, thì nghỉ ở nhà. Tôi không biết lý do gì mà thầy giáo không dạy nữa. Mẹ mua về cuốn vở. Anh trai dùng thước kẻ ô li. Hàng ngày anh dạy tôi tập đọc, tập viết. Anh gõ vào tay tôi rất đau khi tôi học không tập trung. Anh tôi khi đó học lớp tư - tương đương lớp hai bây giờ. Anh học giỏi nhất lớp, chữ viết đẹp. Anh dạy chữ cho tôi, đối lại, tôi phải rửa bát. Khi tôi rửa bát anh đứng canh xem tôi rửa sạch chưa. Rửa đến lượt nước thứ tư, thứ năm rồi anh vẫn nói chưa sạch. Tôi tức quá, cãi lại. Anh bảo, nếu thấy sạch rồi thì lấy nước đó rửa mặt xem nào. Tôi sợ anh, không dám nói gì.
Hai năm sau làng mở trường học tại Rú Hộp, gọi là trường Trại Nông. Lớp học lợp tôn, có bàn ghế đẹp, có máy bơm nước bằng tay. Giờ ra chơi tôi và các bạn ra bơm nước lên nghịch. Làng tôi nhà nào cũng mái tranh, vậy mà trường học mái tôn khang trang. Tôi học đến lớp tư thì trường giải tán vì chiến tranh. Nghỉ học, tôi đi chăn trâu. Nhà tôi có con trâu đực hay đi húc những con trâu khác, tôi khổ sở níu dây thừng bị nó kéo lê trên ruộng.
Năm 1953, dọc đường quốc lộ Việt Minh đặt mìn bảy giặc Pháp. Anh trai tôi nghi học ở trường Long Hưng, sơ tán vào chiến khu Khe Khế, tiếp tục học văn hóa.
Một sáng tinh sương nghe tiếng mìn nổ trên quốc lộ. Rồi tiếng súng tiểu liên bắn xối xả ở khu vực cống Mụ Ty.
Tiếng súng im một lúc thì tiếng loa vang lên. “A lô, a lô đồng bào phe Thượng tập trung lên cầu Nhùng tránh tám pháo bắn từ Quảng Trị vào để tiêu diệt Việt Minh,
Bà con kéo nhau lên Cầu Nhùng, nơi có đồn lính đóng. Bà con vừa đi thì những ngôi nhà trong làng bị giặc Pháp đốt. Nhìn ngọn lửa lên cao nghi ngút ai nấy hoảng hốt, đòi về chữa nhà cháy. Không được cho về, nhiều người nóng ruột quá nắm lăn ra đất la hét. Ông đội trưởng đành tuyên bố cho mọi người về chữa nhà cháy.
Mẹ tôi bóng em gái, còn tôi chạy bộ. Ba khỏe hơn chạy về đến nhà trước. Khi tôi và mẹ về đến nhà thì nhà đã bị thiêu trụi, chỉ còn cái chỗ vách đất đựng lúa. Ngoài đồng lúa tháng ba đã trổ xong nhưng đồng Rộốc với Biển gắn khu dân cư không có nước. Ba chạy loay hoay một lúc rồi bưng đôộc nước giải tạt vào chỗ lúa đang cháy. Nước giải quá ít mà ngọn lửa cháy quá lớn. Ba lấy tàu lá chuối đập vào lửa và dùng cào banh ra để lửa tắt dần. Dưới bàn thờ đã cháy trụi có ba gánh củ nưa vừa thu hoạch đang cháy. Dưới chỗ lúa đang cháy kia hai gánh khoai lang đã thành than.
Dì tôi chạy sang. Dì la lên. Cháy hết rồi. Nhà em cháy hết không còn gì nữa. Mẹ và dì ôm nhau khóc.
Làng Thượng sót hai nhà không bị cháy.
Ba dọn dẹp xong. Trên nền nhà là đống tro tàn. Còn lại một bao lúa cháy loang lổ ba đã cố giành giật với lửa.
Trên chuồng trâu có giàn bầu leo xanh phủ mái. Nhờ thế mà chuồng trâu chưa kịp cháy. Ba dắt trâu ra khỏi chuồng. Con trâu mọi ngày hung hăng là thế, giờ ngoan ngoãn biết điều. Buộc trâu ở gốc tre ngoài đường, ba quay vào dọn dẹp sạch sẽ chuồng trâu tạm thời làm nhà ở.
Tối hôm đó anh cùng các bạn trong lớp biết tin, về thăm nhà. Có cả dân quân du kích về cùng. Mỗi người vác theo một cây gỗ giúp ba dựng lại nhà. Họ vừa vào đến sân thì một loạt pháo bắn vào xóm. Ba bị trúng thương ở trán, máu chảy nhiều. Băng bó cho ba xong, mọi người ngồi thêm một lúc thì rút vào Khe Khế.
Anh tôi khóc vì thương ba, không muốn đi với đoàn.
Những người hàng xóm sang khuyên anh nên đi. Nếu ở lại sáng mai giặc Pháp hành quân anh sẽ bị đánh đập. Anh khóc nức nở rồi đi. Tôi khi đó chưa biết mủi lòng.
Ba ngày hôm sau, loa lại vang lên. “A lô, a lô, đồng bào tản cư ra khỏi làng để bắn ca - nông tiêu diệt Việt Minh”.
Ba đang nằm bệnh viện Quảng Trị. Ba mẹ con bồng bé nhau cùng làng xóm đi tản cư. Bốn ngày tản cư đói ăn, khát nước. Vừa về được một ngày lại nghe a lô a lô. Lần này là: “Tất cả các gia đình ở bên này quốc lộ phải chuyển sang bên kia”. Sang bên kia nghĩa là sang xóm Đò và xóm Rào.
Bà con tục tục kéo đi. Một mảnh vườn nhỏ bốn gia đình quây lán ở bốn góc. Chẳng có quần áo thay. Chẳng có chiếu chăn. Chẳng có nói niêu để nấu. Trẻ con năm lăn lóc trên đất, người lớn thì gióng tai lên chở tiếng a lô a lô đề về vườn nhà mình.
Năm 1961, ba hướng cho tôi đi học nghề mộc tại Quảng Trị. Tháng hai năm 1963 tôi ra nghế. Học nghề xong, tôi ở lại làm cho thấy hơn một năm, được thấy trả lương cao. Sau đó tôi ra làm tự do. Tôi có năng khiếu về nghề mộc, nhận được nhiều mới làm.
Tôi sinh năm 1944, ba khai cho tôi năm sinh 1948. Tháng 6 năm 1966, trên đường đạp xe đi làm tôi bị quân cảnh chặn xe xem giấy tờ. Xem xong giấy tờ tôi bị bắt lên xe. Việc ba khai gian tuổi chẳng có ý nghĩa gì. Ba có khai gian tới mười tuổi thì tôi cũng không thoát được việc đi lính.
Đơn vị tôi đóng quân tại Đà Nẵng, ra Huế, rồi ra Quảng Trị, ở quận Trung Lương gần sông Bến Hải.
Một lần anh trai đến đơn vị thăm tôi. Anh hỏi tôi dạo trước vào trong Thành làm gì. Em cùng đội thợ của thấy vào lợp nhà lao. Trong đó thế nào. Trong đó một nửa diện tích là tiểu khu, một nửa là nhà lao. Từ ngoài đi vào có hai cửa, vào cửa hậu rẽ trái là nhà lao. Tôi mô tả tỉ mỉ vị trítrong nhà lao cho anh hay.
Đêm đánh vào nhà lao đơn vị tôi có tham gia. Sáng ngày hôm sau chúng tôi nhặt được một bản vẽ nhà lao rơi lại. Bản vẽ giống như đường lối tôi đã tả cho anh. Tôi sửng sốt. Người vẽ sơ đồ đó không ai khác ngoài anh trai tôi.
Anh gật đầu khi tôi hỏi. Anh vẽ đưa cho người ta.
Năm 1968 khi bị thương ở Đà Nẵng tôi gửi thư về cho anh theo địa chỉ Ty Địa chính. Thư không có người nhận, bị trả lại. Anh đã chuyển sang làm ở an ninh thị Quảng Hà từ trước đó mà tôi không biết.
Anh đi đường anh, em đi đường em. Đường nào cũng tốt. Có giữ đừng chết để còn về là được. Sắp giải phóng miền Nam rồi. Anh dặn dò tôi.
Rất khó khăn cho anh em mỗi lần được gặp nhau. Hôm đó người bà con nhân tôi sang nhà. Chúng tôi dám tin vì đó là người bà con mình nhắn và gặp ngay ở nhà bà.
Tám giờ tối, bà thắp ngọn đèn trên bàn thờ, tôi ngoài vườn men theo vách ngang tường đi vào buồng. Phải đi ngang ngoài vườn vào từ phía sau chứ không được đi thẳng ngoài ngõ vào. Đi ngoài ngõ vào ánh sáng hắt bóng sẽ bị phát hiện.
Tôi đến và nằm trên giường vờ như ngủ, chờ anh.
Tôi mang hết cho anh số thuốc tây mình được đơn vị cấp, trong đó có thuốc sốt rét. Anh hỏi tôi sức khỏe ba mẹ. Tôi kể cho anh biết sơ qua tình hình gia đình.
Em giờ ở đâu?
Em không cố định. Điều đâu đi đó.
Anh giờ ở đâu?
Trên rừng chứ đâu.
Những câu trả lời không có thông tin. Anh cũng vậy, tôi cũng vậy.
Một lần khác. Vừa gặp thì anh nói, sắp bắt thẳng Kiệm.
Anh nói vậy có ý gì. Dù sao đó cũng là lời của anh tôi. Và tôi phải nói ra ý nghĩ của mình. Đừng anh. Bắt nó rối chúng về đày đọa khổ cực dân làng.
Hai anh em nói chuyện đến một giờ sáng. Anh nhờ tôi mua chiếc đồng hồ và đài Na-ti-o-nan. (Sau đó tôi vào Đà Nẵng mua, đưa về nhà cho ba mẹ. Ba mẹ giấu kín trong bỏ chè xanh nhờ người chuyển tới anh).
Đêm đó chúng tôi vừa đi thì an ninh phát hiện ra hầm bí mật. Trước khi ra khỏi hầm anh bỏ lại quân phục, vũ khí, giấy kết nạp Đảng. Chúng mang những thứ đó về nhà tôi. Ba và chị dâu bị bắt đi. Mỗi lần bắt đi là mỗi lần bị đánh đập. Lần nào chúng cũng pha nước xà phòng và ớt đó vào mặt, tọng vào họng. Đó là bài tra tấn được áp dụng phổ biến ở Quảng Trị bấy giờ.
Lần bị bắt này chị dâu bị giam hai tháng. Khi được thả về nhà trông chị giống như người bị bệnh thần kinh. Chị rơi vào trạng thái lờ đờ, sợ hãi, không nói chuyện với ai trong suốt bốn, năm tháng.
Cha mẹ của những đứa con người tập kết hoặc nghi ngờ có hoạt động cách mạng ban đêm bị bắt ra đồng, ra cầu ngủ. Ngủ ngoài cầu để Việt cộng không giật mìn phá cầu. Trời mưa, trời rét cũng phải ngủ ngoài đó. Ba mẹ tôi, nhờ có tôi đi lính nên được tha, đêm không phải ra cầu ngủ như trước nữa. Anh trai động viên tôi hãy vì ba mẹ.
Anh đi để giải phóng miền Nam. Em đi để giải phóng cho ba mẹ.
Vùng giới tuyến đơn vị tôi ngày nào cũng có người chết. Một đêm khuya căn hầm tôi trú bị sập. B52 đánh tửcấu bên kia Bến Hải trở vào. Sáu quả bom cỡ lớn rơi vào trong đón. Những người còn sống mò mẫm đào suốt đêm tim xác. Mười hai cái xác không còn nguyên vẹn nằm trên miệng hám.
Chiến trường. Mỗi giờ trôi đi quá chậm mà cái chết thì đến quá nhanh.
Tôi ngồi trên xe lương thực đi từ Đông Hà ra Gio Linh. Tới giữa đèo Ba Dóc xe bị phục kích. Phía trước mặt đùn lên cột khói. Một tiếng nổ vang trời. Mìn không trúng xe nhưng tài xế tay lái chao đảo. Tiếng hô xung phong cùng tiếng súng. Tôi đứng dậy với tư thế chuẩn bị nhảy xuống xe. Một loạt đạn bắn xối xả. Tôi trúng đạn ngang đùi. Người bật ngửa, hai chân quắp lại sau lưng. Súng bật tung khỏi người. Tôi vẫn chưa cảm giác được mình trúng thương, vươn tay chụp súng nhưng không được nữa. Xe thùng lớp dừng lại. Tài xế cùng anh em nhảy xuống chiến đấu. Trên xe còn lại tôi và Ký. Tôi bảo Ký mở thắt lưng giúp vì thấy tức bụng. Nói hai lần không thấy trả lời. Ký đã chết rồi.
Tôi đang nằm viện thì anh Chinh vào cho biết tin anh trai tôi đã chết.
Sắp giải phóng miền Nam rồi, cố giữ đừng chết đế còn về. Anh đã dặn tôi. Anh tin tưởng ngày chiến thắng nhưng anh không giữ được đừng chết.
Hai tháng sau thì mẹ tôi cũng mắt. Chị dâu đưa hai cháu ra Cam Lộ sơ tán. Chị đã chết vì bệnh sốt xuất huyết ở nơi sơ tán. Hai đứa cháu không còn cha mẹ. Cuối năm 1971 tôi ra viện, quay về quê thay anh chị chăm lo các cháu.
Mặt trận Gio Linh, Cam Lộ không ngày nào im tiếng súng. Rạng sáng ngày 14 tháng 2 năm 1972 quân giải phóng nổ súng. Đoạn đường La Vang trước nhà tôi hai bên giao chiến. Đồng bào Hải Lăng có người nhà đi theo cách mạng ban đêm bí mật di tản ra Cam Lộ. Đồng bào Cam Lộ có người nhà đi lính tản cư vào Huế. Người nằm vạ vật trên đường. Người bị thương, người đã chết không ai đưa đi chôn.
Quân giải phóng kiểm soát từ cầu Mỹ Chánh trở ra. Thời gian đầu dân sợ bom đạn không dám ra đường. Mãi rồi cũng quen, mọi người rủ nhau ra Quảng Trị lấy muối, lấy tôn, các vật liệu xây dựng.
Một buổi trưa một loạt B-52 đánh trúng vào giữa làng, từ xóm 2 băng qua đồng Rào về xóm 8. Hai mươi người chết. Nhà cửa sập. Ba tôi chạy từ hầm này qua hầm khác. Hầm này chật chuyển qua hầm rộng hơn. Qua mười ngày thấy tình hình đâu cũng vậy nên quyết định về nhà mình. Về nhà mình còn có gạo ăn. Nhà tôi bị sập tường, nhưng vì là nhà rường, vách quanh đã sập, mái tôn vẫn còn để che nắng che mưa. Về nhà tôi nhờ người đào hầm giữa nhà. Hầm kiên cố, đỡ về tâm lý nhưng chẳng nghĩa lý gì nếu bị B-52.
Cuối tháng 5 âm lịch cán bộ địa phương thông báo với dân, địch đang lăm le tái chiếm Quảng Trị. Có lệnh sơ tán để mở mặt trận chiến đấu. Bà con chuẩn bị mỗi người hai bộ đó, hạn chế đồ trắng.
Cảnh nhà tôi lúc này: ba vừa bị ngã gãy tay, một chân còn lại của tôi đi rất yếu, vợ tôi vừa sinh đứa con thứ ba được hai tháng. Tôi quyết định họp gia đình. Ba và vợ cùng một ý kiến: Nếu họ chạy mình cũng chạy. Ý của tôi: Nếu chạy - bị đói ăn và giữa đường trúng bom đạn chết hoặc bị thương thì đành mất xác chứ không ai dìu hay mang đi chôn được. Nếu ở lại - có ăn và nếu bị thương có thể đưa đi cấp cứu, nếu chết thì giữ được xác mang chôn tại vườn.
Trước mặt pháo, trên đầu thì máy bay, chết sống không biết lúc nào. Nghe tôi phân tích cũng phải, cả nhà đồng lòng ở lại. Ở lại nhưng tôi vẫn chuẩn bị thuốc, băng bông, hai cái sải gạo và gói quần áo treo sẵn. Phòng khi nguy cấp mạnh ai vơ lấy chạy.
Vài gia đình thấy pháo kích trốn xuống hầm. Khi chui lên thì bà con đi cả rồi. Nhà nọ bò sang nhà kia hỏi tình hình giờ làm sao. Thấy nhà tôi ở lại họ cũng được trấn an phần nào.
Pháo ngừng bắn thì lính vào đến xóm Nóng, rồi xóm Đò. Bốn giờ chiếu một đợt pháo kinh khủng tiếp theo, Ngưng tiếng pháo, lính trinh sát, lính nhảy dù xuất hiện ở nhà tôi. Cả nhà trốn dưới hầm, tôi ngồi ngay miệng hắm. Tôi chống nạng đứng lên. “Giơ tay lên”, lính trinh sát tiến đến gần tôi trong tư thế chiến đấu. Tôi đứng dậy để họ nhận ra mình là dân.
Một lính trinh sát chạy đến. Chú Phấn. Chú trong Sài Gòn ra, về quê tìm vợ con nhưng không thấy, chủ sang nhà tôi. Vợ con chú đã theo bà con theo cách mạng di tản ra Cam Lộ. Chú trách tôi sao không níu kéo họ ở lại.
Vài ngày sau lính về nhiều để tìm gia đình nhưng không mấy ai gặp được.
Sáu, bảy tuổi tôi chạy theo ba mẹ theo tiếng loa báo động.
Hai mươi năm sau vẫn là tôi trôi trong dòng người dạt vào Nam.
Ở La Vang, vùng Long Hưng, Hải Phú đang giao tranh quyết liệt, chúng tôi được xe quân sự chạy ra đón vào Huế. Vào đến Phong Điền họ pha sữa bưng tới tận xe trao cho từng người. Xe tiếp tục chạy đến trường học quận Hương Trà, làm thủ tục nhập cư ngủ lại một đêm tại đó. Sáng hôm sau xe chạy đến trường học Dương Xuân Thượng, Hương Thủy. Mỗi hộ gia đình được cấp ba cái xoong kích cỡ khác nhau, mỗi khẩu được nhận 15 ký gạo. Ở được một tháng xe lại chuyển đi đến tạm cư tại Long Thọ. Tại đây có 3.000 người. Đa số cán bộ quản trại là cán bộ xây dựng nông thôn Quảng Trị và Thừa Thiên Huế chạy vào. Chúng tôi ở đây một năm rưỡi.
Tháng 8 năm 1973 có lệnh hồi cư.
Trở về nhà cửa tan hoang, đường sá ruộng vườn đấy hó bom hố pháo, không có con đường nào nguyên vẹn. Tiếp tục khai hoang, phục hóa. Ruộng hoang khó làm nhưng đất tốt, được mùa. Thu hoạch được hai vụ lúa thì giải phóng nằm vùng bắt đầu hoạt động lại công khai. Bà con lo lắng. Có lẽ một cuộc chiến nữa lại xảy ra. Và như thế, lại đi sơ tán.
Tháng 3 năm 1975 quân giải phóng mở nhiều cuộc tấn công ở biên giới sông Thạch Hãn. Đánh chi khu Mai Lĩnh ở khu vực Hải Phú. Người dân lại kéo nhau vào Huế. Loa vang lên. Huế không còn là vùng an toàn. Tiếp tục chạy vào Đà Nẵng. Quốc lộ 1A quân giải phóng chiếm đóng chân đèo và nhiều đoạn khác. Đồng bào và lính chạy về càng Thuận An. Đoạn đường từ Đập Đá đến Thuận An xe quân đội và xe dân sự chở gia đình bị tắc nghẽn. Xe nằm hàng hai, hàng ba lùi lên lùi xuống. Đường bộ không thoát được, gia đình tôi và mấy gia đình thân thiết chạy về đường thủy đến cảng Thuận An.
Trước cảng Thuận An lính bị thương không ai cứu chữa. Lính bị thương nằm bên lính đã chết. Những xác chết vẫn còn vật vã. nik nty regained and eta lal
Tám giờ sáng, ngoài khơi có hàng chục chiếc tàu quân vận tiến vào cảng chở người đi. Chục chiếc vào rồi đi mà gia đình tôi vẫn chưa lên được. Khi tàu há mồm người và xe đua nhau lên. Tàu vội vàng nhổ neo. Người lên được tàu, người rơi xuống biển.
Những chiếc tàu còn lại không dám tiến sát vào bờ, chỉ vào neo tàu cách bờ chừng hơn trăm mét. Gia đình tôi là những người cuối cùng nhảy vào đò máy lên tàu. Tàu chạy ra ngoài khơi tránh tầm pháo của quân giải phóng. Từ mười một giờ trưa đến năm giờ sáng hôm sau tàu vào cập bến cảng Tiên Sa. Từng đoàn người đi bộ từ cảng Tiên Sa đến bến xe Sơn Chà.
Như đàn chim vượt qua bão tố, mọi người chia tay từ
đây, ai quen ở đâu thì ở đấy.
Tôi đưa người nhà mình lên xe lam về An Hải, ở đó tôi có nhà người bạn. Vào được hai ngày có dấu hiệu không ổn. Đến ngày thứ ba thì hoảng loạn. Bạn gọi tôi ra vỉa hè nói nhỏ: “Mi không kẹt ngoài đó tau mừng. Nhà tau máy hôm nay làm hầm tránh bom đạn rồi. Giờ tau giao nhà cho mi. Tau với gia đình tối nay lên Non Nước. Có chuyến bay ưu tiên chuyên viên không quân tại phi trường Đà Nẵng chở đi. Nếu không đi được tau sẽ quay lại với mi. Mi ở lại bình tĩnh và may mắn nha”. Nói xong hai đứa ôm nhau, kiểm chế không khóc mà nước mắt vẫn ứa ra. Chiều đó bạn và gia đình lặng lẽ ra đi.
Ở lại nhà bạn hai ngày gia đình tôi ra tạm trú tại trường học Đông Giang để có lương thực. Ngoài đó họ đang làm thủ tục cứu trợ bà con.
Chúng tôi ra quầy hàng quân tiếp vụ lấy thịt hộp, thuốc sữa; ra kho gạo dự trữ gạo để lấy gạo. Ba tôi vác bao 50 ký, vợ vác bao 20 ký. Nhà nào cũng mang về hai ta gạo trở lên. Đang đi vác gạo chị Miên người làng tôi trúng pháo khi qua sân có cột cờ. Quân giải phóng vừa tràn vào.
Ngày hôm sau Đài phát thanh thành phố được quân giải phóng tiếp quản đi vào hoạt động. Chúng tôi chôn cắt chị Miên trong một khu vườn. Mọi người lên xe về quê, thay nhau bồng đứa con chưa đầy tháng của chị. Chồng chị tan hàng không biết giờ ở đâu. Trên xe về nhà rồi lòng ai nấy vẫn hoang mang. Không biết chuyến về lần này đã cuối cùng chưa.
Nửa đêm về đến quê nhà. Những người bà con sơ tán ngoài Cam Lộ, Vĩnh Linh cũng đang về, đèn đã sáng trong nhiều ngôi nhà. Cán bộ xã lấy nhà tôi làm trụ sở xã. Sáng mai dậy thấy ngay cửa ngõ ra vào một tấm bảng treo khẩu hiệu “Tập trung thu hoạch vụ đông xuân, chuẩn bị ra sức làm vụ tám".
Hai đứa con trai tôi, một đứa sáu tuổi một đứa ba tuổi. Trên chặng đường di tản hai đứa bị bệnh. Đi ngoài và sốt. Tôi đã mất hai đứa con trai ngay trong những ngày đầu giải phóng.
Còn cuộc chiến nào trên đất này.
Còn cuộc chiến nào trên đất này. Tôi miên man theo dòng hồi ức của bác Lậm. In on Bác chống nạng đi vào bếp. Tay cầm bát đũa, tay giữ nạng. Tôi toan lại đỡ bởi trông bác luống cuống khi cúi xuống nhặt chiếc đũa rơi. Bữa cơm trưa ăn vào lúc hai giờ chiếu không còn ngon miệng. Có phải vì tôi không.
Ngôi nhà bác Lậm lợp ngói năm 1983. Ngôi nhà ngói đầu tiên ở thôn Thượng Xá, trong nhà có đủ bàn ghế tủ giường tự bác đóng lấy. Ngôi nhà như thế được gọi là giàu thuở đó.
Không sợ đói thì đi cách mạng. Đứa nào sợ chết thì đi lính. Đi lính đỡ chết hơn. Làng tôi hồi đó có hai mươi đứa cùng độ tuổi ra đi, chiến tranh xong còn bảy đứa.
Từ bệnh viện về tôi có một triệu đồng, số tiền góp lại trong nhiều năm. Ai bán gì tôi mua. Mua từng cái ghế, từng tấm phản, từng khúc gỗ. Ai bán gì tôi cũng mua về để đấy. Nhưng ở đây người ta có gì để bán đâu. Thành thử cũng không mua được nhiều, đến ngày đổi tiền vẫn còn tiến mang đi đổi. 500 đồng trước mua được một tạ lúa; 500 đồng giờ đổi được 10 đồng, mua được 20 ký lúa.
Vợ tôi đi làm hợp tác xã mỗi ngày được ba lạng lúa. Có nhà cuối vụ mùa đem về được ba bao lúa. Với ba bao lúa người ta sống thế nào.
Tôi vào làm hợp tác xã mộc. Đến khi có khoán 10 thì tôi đi làm tự do. Tôi mở xưởng mộc nho nhỏ, kêu ba, bốn thợ đến dạy nghề, thấy trò cùng làm.
Bác Lậm vào buồng lấy ra một tập thơ bảo tôi đọc cho bác nghe. Những bài thơ bác viết khi nằm ở Tổng y Viện Duy Tân, về nỗi buồn, nỗi nhớ anh trai.
“May mà chiến tranh không kéo dài đến bây giờ. Kéo đến bây giờ thì dân số Việt Nam không biết còn bao nhiêu".
Câu nói của bác khiến tôi thót tim. Con người ấy sống trong chiến tranh. Lâu tới mức - nếu cuộc chiến đó kéo hết cả đời người thì cũng không nhận thấy là phi lý.
.105.
沒有留言:
張貼留言
注意：只有此網誌的成員可以留言。