20.雷雨下的收穫與羞愧：一個農村童年的記憶(P86-90)

雷雨下的收穫與羞愧：一個農村童年的記憶

夏日午後的雷陣雨常常伴隨著閃電。閃電會擊斃來不及奔回家的牛與水牛，也會擊死人。它曾奪走了「完」（Hoàn）的一位摯友——那是一位漂亮、溫和，讀五年級B班的女孩。

花生收穫的季節落在這些悶熱的夏日。清晨，村民連根拔起花生；若午後降下大雨，赤腳赤膊的孩子們便會追逐著跑到田裡撿拾花生。暴雨傾盆而下，殘留在土中的花生浮上地表，變得一目了然。我端著籃子走到巷口，奶奶還不忘叮囑我：「小心閃電啊，孩子。」但她的聲音很快被雨聲淹沒。

雨越大，埋藏多日的花生越容易顯現。根本不需挖掘，只需彎腰撿拾。不一會兒，就能撿到是平時用鋤頭慢慢挖的三、四倍。

花生季過後，就是甘藷（khoai）季。

媽媽在學校教書，目光會望向「貢古」（Cốn Cửa）與「貢兆」（Cồn Chạo）。她看到那邊的番薯田比平時多了許多人，就知道：收番薯的季節到了。她便騎著腳踏車折返，把這消息報給在家的孩子們。

第一件事，就是挑著擔子去請求割甘藷藤。此時藤蔓若沒人要，田主人也會割下來堆放在田埂上。我會挑選那些仍然茂盛的田地割藤帶回家。某個午後，我一次挑了四擔藤回家。村人看到我一趟趟挑著擔子，很驚訝這麼瘦小的女孩竟這麼有力又靈巧。

我滿心興奮，每擔甘藷藤都塞得滿滿，壓得肩膀發沉。太重的擔子得快步走，否則會因重心不穩爬不上坡。家中角落堆滿了一堆堆甘藷藤。晚飯後，祖孫倆便開始把藤切碎，隔天曬乾，裝袋，作為雨天無法去撈水草時餵豬的儲糧。

藤都挑完後，我和姊妹便帶著鋤頭去「拾番薯」。不是所有鄉下孩子都會去撿；那是沒田地的貧苦人家的工作。雖然我們家不至於得靠撿才有飯吃，但我們姊妹倆仍然樂此不疲。因為每次出門，當天便能看到成果。還有一個理由——我們是提早懂事的孩子。

撿番薯有訣竅：挑那些用犁翻而非用鋤挖的田地；老年人視力不好容易遺漏；有許多田的主人常常草草收拾，會遺下很多。萬一收穫太少，就在媽媽學生家附近田邊徘徊，往往會被多給一些。但給過一次的家，就不要再去。

季末時，媽媽會分類番薯：一部分留作近月糧食，一部分切片曬乾，一部分煮熟切塊，製成「番薯乾」（khoai deo）(1)。

某天，「富姨」（Mự Phú）看到我們床下堆滿的番薯，回家便責罵姊姊「貝」（Bé）不肯幫忙。於是即將來到的「撿稻季」，姊姊也加入行列。

撿稻是最辛苦的。泡在泥水中忙碌一整天，也只能撿到幾束稻穗。撿稻孩子們的雙手被稻葉割得血痕累累，腳上還常被水蛭吸血至飽後自然脫落。有時路上還會有翻覆的稻車，我們便會回家拿掃帚，把稻穗與泥沙一併掃起來，帶到「貝奈」（Bến Nại）用水淘乾淨。

某日清晨，我仍熟睡時，姊姊「恆」（Hằng）把我搖醒：「快起來！去撿番薯！下大雨了！」睜眼時，天還黑壓壓的。雨點擊打茅草屋頂、花園，還有蕉葉，聲音猛烈而密集。

此時的貢古田地上，只有我和姊姊兩人。天還未亮，雨仍未歇。姊姊安排我們分頭前往不同田地：「動作快點，再慢人家就來了！」我撿到一塊番薯遺落多的田，頭埋著土裡尋找，不知何時雨已停。姊姊挑著一大籃番薯來說：「夠了，回家吧。」我們把兩人撿來的合成一籃，看得心滿意足。

經過某戶人家正在挖掘的一塊田，一排排粗壯的番薯已被大雨沖洗得乾乾淨淨，裸露在地面，令人垂涎。

「快撿！沒人會發現的。」——姊妹倆心意一致。

「幾顆？」

「兩個人兩顆。」

「幾顆？」

「三...四顆。快點！」

突然，一隻如鐵般冰冷的手抓住了我伸進田裡的手。

「偷番薯，抓個正著！」

我嚇到尿濕了褲子都沒發覺。

「誰的孩子？叫什麼名字？」

「我...我...」

「『察叔』（ông Chắt）的孩子，名叫『幸』（Hành）。」姊姊「恆」立刻回應。

沒有人知道有個察叔，也沒有人知道他有個名叫幸的女兒。但媽媽大家都知道。我們絕不能讓媽媽蒙羞。

整籃番薯被那人沒收。我們姊妹倆空手、濕透的衣服回到家。不覺得可惜番薯，只擔心媽媽發現籃子丟了，更怕這事傳到她耳裡。

---

書評：

這篇回憶文字出自越南鄉村童年的角度，細膩而真摯。作者以簡潔樸素的筆觸，描寫出一個在物資匱乏中依然充滿勞動意義與倫理掙扎的成長過程。從田間拾遺、雨中奔跑、到偷摘番薯被抓，既有動人的童趣，也有深層的社會觀察。文字中充滿了鄉土氣息與人情冷暖，尤其在對「羞愧」與「家庭榮譽」的刻劃上，讓人印象深刻。

這不只是貧困年代的生存記事，更是童年對道德與尊嚴的第一課。讀來令人動容。

Buổi chiều hè trời mưa thường kèm theo sét. Sét đánh chết trâu bò ngoài đồng không kịp chạy về nhà. Sét đánh chết người. Sét đánh chết một đứa bạn thân của Hoàn. Con bé xinh đẹp, hiền hậu học lớp 5B.

Mùa thu hoạch lạc rơi vào giữa những ngày hè nóng bức. Buổi sáng dân làng nhổ lạc, nếu buổi chiều có mưa to thì bọn trẻ con đầu trần chân đất rượt đuổi nhau ra đồng nhặt lạc. Mưa xối xả, củ lạc bị sót lại trồi lên mặt đất dễ nhìn thấy. Mình mang rổ ra ngoài ngõ, bà nội còn dặn với theo, cẩn thận kẻo sét đánh nha con. Tiếng mưa át hết cả tiếng bà.

Mưa càng to, lạc vùi trong đất từ những ngày trước hiện lên càng rõ. Chả phải đào bới gì, cứ thế nhặt. Một lúc nhặt lạc xổi được nhiều gấp ba, gấp bốn ngày thường dùng cuốc đào mót.

Qua mùa lạc là tới mùa khoai.

Mẹ đi dạy, mắt hướng sang Cồn Cửa, Cồn Chạo. Thấy đồng khoai bên đó người đột nhiên đông hơn ngày thường là biết đã bắt đầu vào vụ dỡ khoai. Mẹ đạp xe quay ngược về báo tin cho những đứa con đang ở nhà biết việc mà làm.

Việc đầu tiên là quang gánh sang xin cắt dây khoai. Dây khoai lúc này không ai xin thì người ta cũng cắt vứt đống trên bờ. Mình chọn những ruộng khoai còn xanh tốt cắt gánh về nhà. Một buổi chiều gánh về nhà được bốn gảnh dây khoai. Người trên đường làng thấy mình thoăn thoắt hết gánh này tới gánh kia ngạc nhiên sao con bé gầy nhẳng mà khỏe mà lanh.

Mình thì hào hứng, gánh dây khoai nào cũng lèn chặt nặng trĩu vai. Gánh nặng quá phải bước thật nhanh. Bước chậm mất đà không lên dốc được. Những gánh khoai tấp một góc nhà. Ăn tối xong là bà và cháu băm nhỏ để ngày mai phơi khô, cất vào bao tải, làm rau tích trữ cho lợn ăn vào những ngày mưa gió không đi vớt bèo vớt rong được.

Gánh hết ngọn khoai thì chị em mình vác cuốc đi mót. Không phải đứa trẻ làng quê nào cũng đi mót. Đó là công việc dành cho những người nghèo không có ruộng. Gia đình mình không đến nỗi phải đi mót mới có cái ăn nhưng chị em vẫn hăng say. Bởi công việc đi mót nhìn thấy được thành quả ngay sau mỗi buổi ra đồng về. Lí do nữa - chúng mình là những đứa trẻ sớm biết lo nghĩ.

Kinh nghiệm đi mót khoai là tìm những ruộng dỡ bằng đường cày chứ không đào cuốc; ruộng của ông bà già mắt kém; những nhà có nhiều ruộng thường bới ẩu cũng sót nhiều. Hôm nào được ít quá cứ lân la ruộng của phụ huynh mẹ, thể nào cũng được cho một vài chùm. Phụ huynh nào đã cho rồi thì tránh đi.

Cuối mùa đi mót, mẹ phân loại khoai. Khoai để ăn vào tháng tới, khoai thái miếng phơi khô, khoai nấu lên cắt làm khoai deo).

Mụ Phú ra nhìn đống khoai dưới gầm giường chúng mình về nhà nạt chị Bé không biết đi làm. Thế là mùa mót lúa sắp tới chị Bé cũng tham gia.

Mót lúa là khó nhất. Lội bùn cả buổi chăm chỉ lắm được vài chẽ lúa. Bàn tay những đứa đi mót lúa xước máu nham nhở do những lá lúa tuốt vào và chân thì đỉa bám hút máu no tròn rồi tự rơi. Thỉnh thoảng trên đường có xe lúa đổ. Lại về nhà mang chổi ra quét. Lúa và đất đá lẫn vào nhau phải mang qua Bến Nại đãi sạch.

Một sáng sớm, mình đang ngủ say thì chị Hằng kéo dậy. Dậy dậy dậy đi nhặt khoai xổi. Mưa to lắm. Mở mắt, trời vẫn còn tối om, tiếng mưa xối xả trên mái tranh, tiếng mưa rào rạt đổ xuống vườn cây, tiếng mưa lộp bộp trên tàu lá chuối.

Cổn Cừa lúc này chỉ có hai chị em. Trời vẫn mưa mịt mùng và chưa sáng rõ. Chị Hằng phân công hai đứa đi hai hướng ruộng. Làm nhanh lên chứ lát nữa người ta ra đông. Mình lọt vào khúc ruộng khoai sót nhiều. Cắm mặt xuống đất tìm kiếm, trời ngớt mưa khi nào không rõ. Chị Hằng đội thúng khoai đi tới bảo về được rồi. Hai chị em đổ dồn thành một thúng nhìn cho sướng mắt.

Đi qua một ruộng khoai nhà ai đang đào dở. Trên vồng khoai trồi lên hàng củ đẫy đà đã được trận mưa rửa sạch. Những củ khoai hấp dẫn gọi mời.

- Móc nhanh đi, không ai biết đâu. - Hai chị em đồng tình.

- Mấy củ?

- Hai đứa hai củ.

- Mấy củ?

- Ba... Bốn. Nhanh lên.

Một bàn tay cứng lạnh như sắt chụp lấy bàn tay mình đang trong vồng khoai.

-Móc khoai. Bắt quả tang.

Mình sợ quá tè ướt quần mà không biết.

-Con ai? Tên gì?

- Con... con...

- Con ông Chắt, tên Hành. - Chị Hằng đáp nhanh.

Không ai biết bác Chắt. Không ai biết chị Hành con bác Chắt. Nhưng mẹ thì ai cũng biết. Không được để mẹ xấu hổ.

Thúng khoai bị người đó lấy mất. Hai chị em tay không quần áo ướt đẫm đi về nhà. Không tiếc khoai. Chỉ lo mẹ phát hiện ra mất cái thúng. Lo chuyên đến tai me.

(1) Một sản phẩm được chế biến từ khoai lang, mềm dẻo, khô và có vị ngọt (BT).