21 😃 我是父親的女兒（第342至354頁） 結語 （文／阮瓊英）
爸爸21
（文／阮瓊英）
作者 阮瓊英（Nguyễn Quỳnh Anh）以第一人稱（女兒視角）回憶1974–1975年家庭經歷，以及1975年西貢淪陷後的逃難與父親入改造營的艱苦歲月。這是全書的結語篇，情感溫暖中帶著傷感，標題「我是父親的女兒」與😃表情，象徵女兒對父親深沉的愛與認同，即使父親是前南越軍人（偽軍）。
整體情節大綱
故事以1974年一次送別事件開頭，接著詳細描述1975年3月29日岘港仙沙島（Tiên Sa）的最後混亂日子——全家在猛烈砲擊中逃生，經歷15公里血腥路程、搭小船與鐵駁船漂流、冒險攀爬繩梯登上軍艦撤離至西貢。1975年5月父親被送往溪山（Kỳ Sơn）參加勞改學習，母親帶著七個孩子（最小的才兩歲）寄居姨媽家，面對鄰居歧視與貧困。孩子們寫下一封封字跡幼稚卻真摯的家書，表達對父親的思念、擔心與自責。故事穿插北方士兵暫住姨媽家的溫暖小插曲，最後以父親在農曆新年前兩天回家團圓作結，充滿「願望終於實現」的感動。
主題聚焦戰爭中家庭的破碎與重聚、女兒對父親的深愛、戰後「偽軍家庭」的屈辱與堅韌，以及孩子們在苦難中快速長大的過程。
事件順序（按故事發展）
- 1974年1月17日：最後的送別（開頭） 父親與貴叔（Quỹ）開車送偽少校阮文他（Nguyễn Văn Thà）到峴港國庫領薪水。辦完事請他吃飯時，少校突然接到緊急命令必須立刻上船。父親與貴叔送他到船邊。這是父親最後一次見到阮文他少校。兩天後父親回家告訴母親：「他少校不在了。」（暗示已陣亡）
- 1975年3月29日：岘港仙沙島的最後一天（逃難高潮） 全家（父母 + 七個孩子）擠在仙沙島等待撤離。孩子們起初還興奮地以為是冒險旅行。 第一輪砲擊突然來襲，父親用力按住孩子們的頭，大喊「趴下！」房間裡充滿哭泣、念佛與誦經聲。六歲妹妹竟笑出來，被母親瞪了一眼。 十五分鐘後砲擊停止，天亮後眾人走到仙沙港等船。 第二輪砲擊更猛烈，全家無處可躲，父母與幫傭阿姨張開手臂保護孩子。砲擊結束後，父親帶大家躲進50公分深的油污溝裡，孩子們的白色衣服全被汽油染黑。
- 血腥的逃亡之路 砲擊後，現場一片狼藉：散落行李、橫七豎八的屍體、到處是血。弟弟衣服沾滿血，父親檢查卻發現是別人的血。 全家經過四個失去母親的小孩（母親重傷，臨終託付他們跟著走），四個孩子跟了一段路後又在人海中失散。 父親決定放棄等海軍艦艇，帶全家步行15公里到美溪海灘（Mỹ Khê）。一路上看到許多死傷者，包括一位重傷的海軍陸戰隊士兵虛弱地要水，女兒回頭看卻被阿姨拉走。
- 海上漂流與驚險登艦 搭乘民用小船離開岸邊，孩子們逐漸明白危險，但仍對去西貢感到一絲喜悅。 轉搭潮濕生鏽的鐵駁船，喝水短缺，父親用炒米加海水和少許甜水餵孩子，最小的兩歲妹妹喝了混海水的牛奶後吐了出來。 終於看到大軍艦，孩子與婦女優先登船。媽媽害怕高高的繩梯，父親費力說服她。士兵抱孩子、協助攀爬，有人因繩梯晃動掉進海裡，母親們發出撕心裂肺的哭喊。
- 1975年5月後：父親入改造營，母親帶孩子寄人籬下 父親被送往溪山（Kỳ Sơn）參加勞改學習。 母親帶七個孩子寄住在蓉姨（Dì Nhung）位於清平（Thanh Bình）的大房子裡。母親當老師，為了避免被認出是「偽軍老婆」，把 áo dài 改短。 鄰居對這家人態度冷淡，孩子們染上疥瘡、癤子等病，生活極其貧困。長女（作者）開始承擔煮飯等家事，快速長大。
- 孩子們的家書（最動人部分）
母親每次探望父親時，都會帶上孩子們寫的信作為禮物。
- 作者（約11-12歲）寫信心疼父親挑水砍柴，擔心他的胃病、瘧疾、沒有毯子，表達想陪父親一起勞動的願望，也提到自己的疥瘡和做家事。
- 二女兒 Quỳnh Giao 等也寫信，表達對父親的思念、節日時的難過，以及希望父親早日回家。 信件字跡幼稚，卻充滿真情與自責（後悔以前對父親不夠體貼）。
- 北方士兵的溫暖插曲 姨媽家暫住兩位北方士兵：來自海興（Hải Hưng）的海叔（Chú Hải）和另一位 Minh 叔。 海叔態度親切，關心父親去哪裡、孩子們的情況，甚至摸摸發燒的長女額頭，讓女兒對「北越戰士」留下溫暖而非負面的印象。
- 結尾：父親回家團圓（溫馨收尾） 在孩子們不斷寫信祈願下，父親終於在農曆新年（Tết）前兩天回家。全家終於團聚，實現了孩子們最大的心願。
敘事特色
- 以孩子視角書寫，混雜恐懼、興奮、天真與成熟的反思。
- 對比戰爭的殘酷（砲擊、血、死亡）與家庭的溫暖（父母保護、孩子家書）。
- 👄結語性質強烈，帶有和解與感恩的情感：即使父親是「偽軍」，女兒仍以「我是父親的女兒」為榮。
這篇結語與系列前作風格一致，聚焦普通家庭在1975年劇變中的生存與情感連結，卻以較明亮的團圓結局作結。
👄👄👄👄👄
代結語 （姐姐Quỳnh Anh的文章）
1974年1月17日。爸爸和一位名叫Quỹ的叔叔開車載少校Ngụy Văn Thà去峴港國庫領錢。本來Ngụy Văn Thà少校應該在南方的單位領薪水，但因為接到緊急命令，薪水便轉到峴港給他。要領錢必須有爸爸一起去。事情辦完後，爸爸和Quỹ叔叔邀請Thà先生一起吃飯。飯菜剛端上來還沒來得及吃，他就接到必須立刻上船的通知。他站起身來。爸爸和Quỹ叔叔送他到船邊。那也是爸爸最後一次見到Ngụy Văn Thà先生。兩天後，爸爸回來告訴媽媽：Thà少校不在了。
.342.
1975年3月29日。在仙沙島的最後一天。孩子們興高采烈，好像即將展開一場他們從大人竊竊私語中想像出來的冒險旅程。突然傳來一聲非常大的「咔」聲。爸爸立刻把孩子們的頭壓下去。接著聽到男人大喊：「趴下！」然後是閃電般劃過天空的火光，以及震耳欲聾的爆炸聲。
在擠滿人的房間裡，開始傳出壓抑的抽泣聲，夾雜著念佛聲和誦經聲。孩子們如果不是被大人的手緊緊按住，就會想抬頭起來。
十五分鐘後，炮擊完全停止。這時誦經、念佛的聲音又更大聲地響起。有一位老太太一邊哭一邊念經，話從她嘴裡說出來時都連在一起了。我六歲的妹妹看到這景象竟然大笑起來。看到媽媽瞪眼睛，她才安靜下來。
天色亮到可以看清人的臉，整個房間的人亂哄哄地一起走到仙沙港等船。太陽升得很高，陽光刺眼，但沒有人離開位置。大約一個小時後，又聽到熟悉的「咔」聲。
第二次炮擊開始了。來不及找地方躲避，爸爸、媽媽和幫傭姐姐張開雙手保護七個孩子，其中最小的才兩歲。這一次孩子們已經沒有昨天晚上的興奮和緊張。他們已經習慣聽到炮彈飛來的聲音，知道什麼時候會爆炸。
.343.
孩子們彎腰低頭，躲在大人的臂膀下。炮擊越來越密集。
等到一輪炮擊結束，爸爸拉著全家人跑到一個大約50公分深的溝裡，把所有孩子都壓進去。溝裡黏黏的滿是汽油，全部滲進孩子們穿的白衣服裡。
炮擊停止後，爸爸把全家人拉上來。映入眼簾的是散落一地的行李、橫七豎八的屍體，還有血。到處都是血跡斑斑。我弟弟的衣服也沾滿了血，爸爸脫掉他的衣服，到處摸索尋找傷口，卻沒有找到。那是躺在碼頭上那些人的血濺上來的。
走過四個和我們年紀相仿的孩子旁邊時，他們受重傷的母親氣若游絲地說：「跟著他們走吧，孩子啊，就跟著他們走。」那幾個孩子聽媽媽的話，跟著我們一家走，一邊走一邊回頭哭泣。走了一段路，那幾個孩子也在人海中不知漂流到哪裡去了。
爸爸確定這時候已經沒有海軍船隻會靠岸了，便決定帶著全家人從仙沙港步行到美溪海灘。
這段15公里的路，到處是死人和傷者。一個穿海軍陸戰隊制服的男人躺在海軍區入口。他微微睜開眼睛，氣息微弱地說：「水，給我水。」他的衣服浸滿了血。我回頭看他。幫傭姐姐拉了拉我的手，示意繼續走。有沒有人給他喝一口水呢？這個念頭一路跟著我。
.344.
小漁船慢慢駛向大海。我坐在船上，一直望著岸邊，直到岸上的人影只剩下黑點。大人們眼神空洞地望著大海。孩子們經歷了兩場猛烈的炮擊，已經有些害怕，多少想像得到這趟旅程的危險。但他們仍然懷著能不用上學、前往夢想中的西貢的喜悅。
漁船航行到下午時，遇見了一艘駁船。駁船潮濕生鏽的鐵板讓我很不舒服。不知誰從哪裡找到一塊塑膠布，張開來蓋在我們幾個孩子頭上。駁船吃水很深，就這樣向前漂流。天色漸漸轉暗，夜晚來臨。海面漆黑一片，充滿威脅。
天色漸亮。駁船繼續漂流，沒有任何跡象顯示會遇到大船。太陽越升越高，陽光越來越刺眼。飲用水只剩下一點點。爸爸拿出晒乾的米袋，加一點甜水和從海裡舀上來的海水，拌給我們姐妹吃。爸爸又沖奶給最小的妹妹。自從在仙沙港丟掉所有行李後，只剩下這一罐牛奶。沖奶的水混了一點珍貴的甜水，再加一點海水。那個兩歲、習慣喝Guigoz奶粉的小女孩，第一口就吐了出來，因為奶太鹹了。
「有船！」不知誰喊了一聲，整艘駁船立刻騷動起來。大家站起來望向前方那艘巨大的海軍艦艇。
孩子和婦女優先上船。當看到那條長長的、從甲板垂下約20公尺、在風中搖晃的繩梯時，媽媽緊緊抓住爸爸的手，不肯爬上去。爸爸費了好大功夫才說服媽媽和幫傭姐姐抓著繩梯往上爬。
幾個士兵爬下駁船，負責抱孩子並抓著繩梯，一格一格往上爬。爬到最上面一格時，甲板上的士兵會彎腰把孩子拉上去。由於在海上，風很大，繩梯搖晃得更厲害，要準確抓住時機把孩子拉上船並不容易。有孩子被鬆手掉進海裡。儘管母親哭得撕心裂肺，孩子們還是繼續被送上去。
5/1975。爸爸去溪山參加勞改學習。
每次去探望爸爸，除了帶食物、飲料和藥品，媽媽通常還會帶爸爸非常喜歡的禮物：孩子們寫的、語句稚嫩的信。
峴港。1975年5月20日
敬愛的爸爸：
今天我有空，寫幾行字向爸爸問候健康。我聽媽媽說爸爸去挑水和砍柴，我好心疼爸爸。如果媽媽讓我去跟爸爸住，一起挑水和砍柴幫爸爸，我馬上答應。上面的雨多不多啊爸爸？媽媽去市場買雨衣，但沒買到。爸爸要保重身體啊，去砍柴和挑水很容易生病。啊，我的疥瘡好一點了，在這裡我會做一些雜事，像掃地、鋪席子、拿枕頭給弟弟妹妹睡午覺，或打掃房子。我叫Quỳnh Giao一起打掃，她不肯做。Bé Ba老是跟Bé Tư打架，昨天晚上cu Kỳ把Bé Tư推倒，牙齒流血了。cu Kỳ和cu Tí tí太調皮了，還打架。cu Tí也生疥瘡了，Bé Tí從坐車來到現在，不管中午還是晚上都一直哭，平常她是很愛玩的。Bé Tí後背的那個膿包，Nhung姨已經幫她包紮了。
媽媽最近一直很傷心。媽媽說爸爸去挑水，如果胃痛加重怎麼辦，爸爸在那裡一定最虛弱。媽媽說爸爸曬黑了，她都認不出來，而且比爸爸去工作時更瘦。如果爸爸不舒服就請假，不要工作，等完全好了再說。好啦！爸爸讓我停筆吧，因為蚊子太多。
您的女兒 Anh
峴港 1975年6月26日
敬愛的爸爸：
我聽媽媽說30號要去看爸爸，所以我趕緊寫信給爸爸。
爸爸啊，昨天Huỳnh老師說媽媽帶我去考六年級，媽媽帶我到「Cổ Mân」學校考數學和作文，只考這兩科，因為這是五年級的主要科目。我做完數學還檢查了兩三次才交卷（我是第一個交的哦爸爸），作文則是描寫「學校操場在下課時的景象」。
交卷時，Phượng老師看完後交給Huỳnh老師看，老師還把我的作文念給全班聽。老師告訴媽媽說我有文學天分，我考了第一名，他會發證書給我，讓我去報考Hồng Đức。但我們家很窮，我一點也不想去上學，因為要花很多錢買書本、文具。媽媽說：「只要爸爸回來吃鹹魚醬，媽媽也願意。」我願意去車站賣水賺一點錢，但那裡已經有很多小孩在賣了，因為人太多。
cu Kỳ很愛跟cu Lê打架，Quỳnh Giao、Bé Ba、Bé Tư則跟Oanh姐、Trâm姐打架，我誰也不幫，因為如果幫我們家的，怕Nhung姨和Trung舅舅生氣，因為我們家寄住在Nhung姨家還跟她們打架。如果幫那些姐姐，我們家的孩子又會說我愛拍馬屁。
我寫得手酸了，先停筆，下次我會寫長一點。上次我寫的信爸爸收到了嗎？如果有空，爸爸寫信給我聽聽吧！如果沒時間就好好休息。
阮氏瓊英 （Nguyễn Quỳnh Anh）
敬愛的爸爸：
我聽說爸爸要被調到很遠的地方，心裡很難過。我希望爸爸回來，讓媽媽和我們都能開心。明天媽媽要去三岐看爸爸，我很想去，但媽媽不讓我去。爸爸請再寄一封信給我，讓我讀了不會那麼想念。之前那些信爸爸寄給Quỳnh Anh姐姐，她收起來一封，cu Kỳ又撕掉一封，所以我沒有。cu Kỳ還說爸爸怎麼還不回來。最近媽媽幫Quỳnh Anh、我、Bé Ba、Bé Tư、cu Kỳ報名到Đinh Bộ Lĩnh學校上課。我一半想上學，一半不想上學。我不想上學是因為家裡窮。我想上學是因為上學可以做數學、聽寫，所以我想去。
好了，我沒什麼可寫的了，就此停筆。我希望爸爸在那裡身體健康、工作出色，讓他們早點讓爸爸回來。我非常想念爸爸！
您的女兒：Quỳnh Giao
峴港 1975年9月10日
我敬愛的爸爸！
我聽媽媽說媽媽要去探望爸爸，所以寫這封信給爸爸。我們幾個弟弟妹妹都還好，我也是，我現在住在Nhung姨家。
再過10天就是中秋節了，但沒有爸爸在，真讓人難過！如果爸爸在家，一定會買燈籠給我們。cu Kỳ、cu Tí和Bé Tí好可憐，一定沒有燈籠吧？我們好想爸爸回來！我看到Bê姐、Phương姐有爸爸在家，就好羨慕。有時候我在Nhung姨家，會想像聽到爸爸開門走進來的聲音，那時候我一定比能去上學還要高興！以前在Sơn Chà的時候，爸爸偶爾會帶我們去Nhung姨家玩，我總是看到Trung舅舅不在家，就覺得Bê姐好可憐，但Trung舅舅偶爾也會回來一兩天。而爸爸不知道什麼時候才能回來。那時候我覺得Bê姐可憐，沒想到現在可憐的卻是我自己。那時候爸爸在家，我卻睡得死死的，完全不知道有多幸福。直到爸爸走了，我才後悔，一定是當時太幸福了，反而變得遲鈍。那時候爸爸疼愛我們，我們卻沒有回報爸爸的愛。爸爸下班回來，瘦得像一根蘆葦，我卻什麼都不知道。我的腦子只想著自己快樂，完全不知道該把心思放在哪裡。那時候我只知道自己快樂，其他什麼都不想知道。
爸爸在那裡身體健康嗎？有沒有生疥瘡？我已經好了，只有媽媽、cu Kỳ、cu Tí、Bé Ba、Giao還生疥瘡。
好了，祝爸爸永遠健康，不要生病。
您的女兒：Anh
「我好後悔自己的腦袋」
峴港 1975年11月28日
敬愛的爸爸：
上個月媽媽去看爸爸，我沒有寫信給爸爸，所以我知道爸爸一定很傷心。
晚上在那裡冷嗎爸爸？您是睡在外面還是睡在屋裡？如果睡在外面，一定很冷吧？爸爸在那裡身體健康嗎？我聽媽媽說爸爸在那裡很健康，我好高興。我還聽媽媽說爸爸會編籃子。這次媽媽上去，一定會帶一個很漂亮的籃子回來吧？
啊！Tường姨去西貢買腳踏車和書包給我們，書包都是方形的，只有Quỳnh Anh姐姐的是長方形的。我喜歡長方形的書包，就像以前爸爸買給我的那個。
好了，我沒什麼可寫的了。爸爸讓我用筆吧。
非常想念爸爸 您的女兒：Quỳnh Giao
峴港 1975年11月28日
敬愛的爸爸：
上個月媽媽去看爸爸，我有寫信給爸爸，但忘記交給媽媽，等想起來時媽媽已經走了。我聽媽媽說爸爸很健康，我好高興。爸爸還會編籃子啊？（有空的時候爸爸幫我編一個籃子、椅子，或什麼都好。如果有很多空閒就編，如果沒空就休息。）我拿了幾本書給媽媽帶上去給爸爸看：《列寧》（第一集）、《勇敢的學校》、故事與紀實，全都是翻譯的故事，很好看。
媽媽又回去教書了。還有我、Giao、Bé Ba、Bé Tư都去上學，cu Kỳ也去上學，但有幾天他沒去。Bé Tư讀一年級，Bé Ba讀二年級，Quỳnh Giao讀三年級。她們三個在同一所學校，離家很近。我讀Nguyễn Huệ學校，在光中路，有點遠。我學法文。法文好難，一直學還是記不住，我討厭法文，還有作文、數學、音樂和手工。作文老師寫得太快，我來不及抄，回家還要準備文學課；數學很難，常常做不完，又用鋼筆寫，結果每堂課都要跟同學借本子抄；音樂那些音符很難讀也很難寫，結果每堂課都寫得髒兮兮的；手工我不會刺繡，回家還要畫漂亮的畫。
cu Tí、我、Bé Ba生疥瘡。Bé Tí和cu Kỳ生瘡。因為天氣冷，比較少長瘡。只有Quỳnh Giao頭上長瘡。媽媽叫她剪短頭髮，她不肯。Bé Tư很邋遢，字也寫得越來越差。
這個月媽媽還能去看爸爸，以後幾個月可能去不了，因為媽媽很忙，要教一整天書。在家還要備課。一篇課文有兩三頁長，所以媽媽買了200頁的筆記本來備課。
您的女兒：Quỳnh Anh
1975年12月25日
敬愛的爸爸：
上面那裡很冷吧？這裡早上起來，我們都很懶得刷牙。晚上睡覺，我們蓋被子還在下面墊東西，還是冷得發抖。下午放學回家，我都要走小巷避風，走大路太冷了。在上面爸爸有被子嗎？媽媽有帶被子給爸爸嗎？快過年了，沒有爸爸真的好難過。像以前星期天，爸爸和媽媽會去買東西，怕下次買不到。然後過年玩飛行棋、玩擲骰子賭博，好開心，我還作弊贏了爸爸好幾百。如果今年過年爸爸回來，我們玩的時候不會再作弊了。媽媽說如果爸爸回來，她會讓爸爸吃所有好吃的：蜜餞、年糕、年糕等等。有很多時候我和媽媽會想像爸爸回來的樣子。我們全家都在家，媽媽不用去教書，我們也不用去上學。一想到過年沒有爸爸，我就一點也不想過年了。如果有神仙能給我三個願望：過年家裡有滿滿的食物、我們有很多新衣服、爸爸回來，那我會把最後一個願望留給爸爸。今年聖誕節，沒有爸爸也好難過。記得去年全家都感冒，媽媽叫爸爸去買蛋糕回來吃，我們吃得好撐。如果爸爸回來，我什麼都不需要了。
您的女兒：Quỳnh Anh
神仙聽到了我的願望。那年除夕前兩天（26 tết），爸爸終於回家了。
爸爸去勞改的期間，家裡已經沒有了，我們八母子搬到住在清平區的姨媽家。
姨媽的房子很大，有院子。那個年代，大房子通常會有軍人來借住，每家都有幾位叔叔。姨媽家當時有Hải叔叔和Minh叔叔來住。Hải叔叔是海興省人，大概三十歲左右。叔叔很親切、容易親近。Minh叔叔年紀小一點，比較嚴肅，不太說話。早上我看到兩位叔叔到井邊洗衣服。小孩子看到陌生人就很好奇，偷偷從門縫看。後來慢慢熟悉了，一群小孩就跑去跟叔叔們聊天。有一次Hải叔叔來我們家玩。那時我們母子暫住在前面那間原本是姨媽家存放大米和批發醬魚的倉庫。叔叔問候：「大哥去哪裡了？怎麼沒看到啊姐姐？」媽媽回答說爸爸去勞改了。叔叔沉默不語。然後轉而問我們姐妹上學的情況。
我很驚訝看到Hải叔叔對我們家這麼關心。因為在那個時候，對我來說，這是不正常的。鄰居的阿姨們會私下議論媽媽，說她怎麼還是「偽軍」的妻子卻能去教書。媽媽已經把長衫剪短，改成短上衣去教書。我們吃飯的時候也常常被人偷看。
漸漸地，透過Hải叔叔跟舅舅、姨媽和媽媽的聊天，我感覺到叔叔身上有農村人的樸實。我們姐妹去叔叔那邊玩遊戲時，我不時跑過去看，Hải叔叔問：「為什麼孫女不來玩？」我說我要煮飯。沒有幫傭後，我變成了懂事能幹的大姊。
我發高燒，昏昏沉沉地躺著。忽然聽到熟悉的Hải叔叔的聲音：「我準備回北方了，過來跟姐姐和孩子們告別。」我連眼睛都睜不開。叔叔又問：「孩子怎麼了姐姐？」媽媽說：「從昨天開始就發燒。」然後一隻粗糙的手摸上我的額頭。我的眼淚流了出來，因為我想念爸爸。以前爸爸在家時，我們生病，爸爸會非常擔心，不時摸我們的額頭。已經很久沒有見到爸爸了。叔叔對媽媽說：「姐姐帶孩子去看醫生了嗎？我看孩子的額頭很燙。」
那張滿是天花疤痕的臉，帶著溫和的笑容。Hải叔叔在這個十一歲孩子的心中，留下了對一位北越戰士的第一印象。
👄👄👄👄
以下為《爸爸21》「我是父親的女兒（第342至354頁）」部分的逐段逐句中文翻譯（已去除原文行號，直接按原文段落順序翻譯）。人名、地名保留越語拼音並附中文常見譯名或說明。
我是父親的女兒（第342至354頁）
結語
（文／阮瓊英）
1974年1月17日。爸爸和一位名叫貴（Quỹ）的叔叔，開車送偽少校阮文他（Nguyễn Văn Thà）到峴港國庫領錢。原本阮文他少校應該在南方的單位領薪水，但因為接到緊急命令要北上，所以薪水轉到峴港（Đà Nẵng）給他。要領到這筆錢，必須有爸爸一起去。事情辦完後，爸爸和貴叔請阮文他少校去吃飯。飯菜剛端上來，還沒來得及吃，他就接到通知必須立刻上船。他站起身，爸爸和貴叔送他到船邊。那也是爸爸最後一次見到阮文他少校。兩天後，爸爸回家告訴媽媽：「他少校不在了。」
1975年3月29日。那是岘港仙沙島（đảo Tiên Sa）的最後一天。孩子們興高采烈，好像要參加一場冒險旅行，那是他們從大人們竊竊私語中想像出來的。突然傳來一聲巨大的「咔」響，爸爸把孩子們的頭用力按下去。接著聽到男人大喊：「趴下！」然後是劃破天空的閃光和震耳欲聾的爆炸聲。
在擠滿人的房間裡，開始聽到壓抑的低聲抽泣，夾雜著念佛聲和誦經聲。孩子們只要一想抬頭，就被大人們的手緊緊按住。
十五分鐘後，炮擊完全停止。這時誦經和念佛的聲音反而更大了。有一位老太太一邊哭一邊念經，話從嘴裡出來都黏在一起。我六歲的妹妹看到這個場面，竟然笑得前仰後合。媽媽瞪了她一眼，她才安靜下來。
天亮了，可以清楚看見人的臉，整個房間的人亂哄哄地一起走到仙沙港等船。太陽越升越高，曬得刺眼，但沒有人離開位置。大約一個小時後，又聽到那熟悉的「咔」聲。
第二輪炮擊開始了。來不及找掩蔽處，爸爸、媽媽和幫傭阿姨張開手臂，保護七個孩子，其中最小的才兩歲。這一次，孩子們再也沒有昨天晚上的興奮和好奇。他們已經習慣聽到「出發」的聲音，知道炮擊什麼時候要開始了。孩子們弓著背、低著頭，躲在大人們的臂彎下。這次的炮火比上次更密集。
等到一輪炮擊結束，爸爸拉著全家跑到一個大約50公分深的溝裡，把所有孩子都按進去。溝裡滿是油污和汽油，全部滲進孩子們穿的白色衣服裡。
炮擊結束後，爸爸把大家拉上來。映入眼簾的是散落一地的行李、橫七豎八的屍體，還有血。到處都是血。我弟弟的衣服也沾滿血跡，爸爸脫掉他的衣服，到處摸找傷口，卻什麼都沒找到。那是躺在碼頭上的人的血濺上來的。
我們經過四個和我們年紀差不多的小孩旁邊，他們的母親受了重傷，氣若游絲地說：「跟著他們走，就跟著他們走吧，孩子。」那四個孩子聽媽媽的話，跟著我們一家走，一邊走一邊回頭哭。走了一段路後，那幾個孩子也在人海中不知漂到哪裡去了。
爸爸確定這時已經不會再有海軍艦艇靠岸，便決定帶全家從仙沙港走路到美溪海灘（biển Mỹ Khê）。
這段15公里的路，到處都是死人和傷者。一位穿海軍陸戰隊制服的男人躺在海軍區入口處。他微微睜開眼睛，虛弱地說：「水……給我一點水。」他的衣服浸滿鮮血。我回頭看他。幫傭阿姨拉拉我的手，示意我繼續走。有沒有人給他喝一口水呢？這個念頭一路跟著我。
民用小船慢慢駛向外海。我坐在船上，一直望著岸邊，直到那些人影變成一個個小黑點。大人們則呆呆地望著大海。孩子們經歷了兩場猛烈的炮擊，已經有些明白這趟旅程的危險。然而，他們仍然對不用上學、可以去到夢想中的土地——西貢——感到一絲喜悅。
漁船航行到下午，遇到一艘鐵駁船。鐵駁船上潮濕生鏽的鐵板讓我很不舒服。有人不知從哪裡找到一塊塑膠布，撐在幾個孩子頭頂上。駁船吃水很深，一直向前漂。天色漸漸暗下來。海面漆黑一片，充滿威脅。
天慢慢亮了。駁船繼續漂流，沒有任何跡象顯示會遇到大船。太陽越升越高，曬得越來越刺眼。船上只剩一點飲用水。爸爸拿出炒米，用一點甜水和從海裡舀上來的海水拌給我們姊妹吃。爸爸又沖奶給最小的妹妹。之前在仙沙港把所有行李都丟掉後，竟然還剩下一罐牛奶。沖奶的水混了一點珍貴的甜水，再加一點海水。兩歲的妹妹本來喝慣了Guigoz奶粉，第一口就吐了出來，因為太鹹了。
「有船！」不知道誰喊了一聲，整艘駁船立刻騷動起來。大家都站起來，望向前方那艘巨大的海軍軍艦。
孩子和婦女優先上船。當看到一根長長的繩梯，從二十多公尺高的甲板垂下來，在風中晃來晃去時，媽媽緊緊抓住爸爸的手，死也不肯爬上去。爸爸費了好大功夫才說服媽媽和幫傭阿姨抓住繩梯。
幾名士兵爬下駁船，負責抱小孩和協助大家攀爬繩梯。一階一階往上爬。到最上面一階時，甲板上的士兵彎下腰把孩子拉上去。因為是在海上，風很大，繩梯晃得更厲害，要準確抓住時機把孩子拉上去並不容易。有些孩子被鬆手掉進海裡。儘管聽到母親撕心裂肺的哭喊，孩子們還是繼續被送上去。
1975年5月，爸爸去溪山（Kỳ Sơn）參加勞改學習。
每次去探望爸爸，除了帶食物、飲料和藥品，媽媽還常常帶爸爸最喜歡的禮物：我們這些孩子寫的、字跡幼稚的信。
👄👄👄👄
峴港 1975年5月20日
敬愛的爸爸：
今天我有空，就寫幾行字向爸爸問好。我聽媽媽說爸爸要去挑水和砍柴，我好心疼爸爸喔。如果媽媽讓我上去跟爸爸住，一起挑水砍柴幫爸爸，我馬上答應。上面那邊常下雨嗎？媽媽去跳蚤市場買雨披，沒買到。爸爸要保重身體啊，去砍柴和挑水很容易生病的。爸爸的胃病有沒有好一點？去森林要小心瘧疾喔，而且冷的時候也沒有毯子蓋。我的疥瘡好一點了，在這裡我會做一些雜事，像掃地、鋪席子、拿枕頭給弟弟妹妹睡午覺，或是整理家務。我叫瓊嬌（Quỳnh Giao）幫我整理，她不肯做。小三（Bé Ba）喜歡跟小四打架，昨晚小奇（Cu Kỳ）把小四推倒，牙齒流血了。小奇和小弟（Cu Tí）太調皮了，還打小弟。小弟也長疥瘡了。小弟從坐車到現在，中午和晚上都一直哭，平常他很愛玩的。小弟背上的那個膿包，蓉姨（dì Nhung）已經幫他包紮了。
媽媽最近也都很難過。媽媽說爸爸去挑水，如果胃病加重怎麼辦，爸爸在那裡一定是最虛弱的。媽媽說爸爸曬黑了，她都認不出來，而且比爸爸去工作時更瘦。如果爸爸不舒服就請假，不要勉強做事，等完全好了再說。好了！爸爸，我要停筆了，因為蚊子太多。
您的女兒 英（Anh）
👄👄👄👄
峴港 1975年6月26日
敬愛的爸爸：
我聽媽媽說30號要上去探望爸爸，所以趕緊寫信給爸爸。
爸爸，昨天老師說媽媽帶我去考六年級，媽媽帶我到「古民」（Cổ Mân）學校考數學和作文，只考這兩科，因為這是五年級的主要科目。我做完數學還檢查了兩、三遍才交（我是第一個交的喔，爸爸），作文是寫「學校下課時的操場」。
交卷的時候，老師看完我的作文，交給另一位老師看，然後老師把我的作文念給全班聽。老師跟媽媽說我有文學天分，我考第一名，學校會發證明給我，讓我進紅德（Hồng Đức）學校。但是我們家很窮，我一點都不想去讀，因為要花很多錢買書本、文具。媽媽說：「只要爸爸回來，吃鹹魚醬媽媽也願意。」我想去車站賣水賺一點錢，但那裡已經有很多小孩在賣了，因為人太多。
小奇很愛跟阿黎打架，瓊嬌、小三、小四則跟Oanh姊、Trâm姊打架，我誰都不幫，因為如果幫我們家的，怕蓉姨和中舅（cậu Trung）會難過，我們已經寄住在蓉姨家還打架。如果幫那幾個姊姊，我們家的孩子又會說我愛拍馬屁。
我寫得手好累，要停筆了。下次我會寫長一點。上次我寫的信爸爸收到了嗎？如果有空，爸爸請寫信給我聽聽吧！如果時間很少，爸爸就好好休息。
阮瓊英（Nguyễn Quỳnh Anh）
👄👄👄👄
敬愛的爸爸：
聽說爸爸要被調到很遠的地方，我很難過。我希望爸爸能回來，讓媽媽和我們都開心。明天媽媽要去三岐（Tam Kỳ）探望爸爸，我很想去，但媽媽說太遠不讓我去。爸爸請再寫一封信給我，讓我讀了不會那麼想念。您之前寄給瓊姊（Anh）的信，她收起來一封，小奇又撕掉一封，所以我沒有。 小奇還說不知道爸爸什麼時候回來。這幾天媽媽幫瓊英、我、小三、小四和小奇申請到丁部領（Đinh Bộ Lĩnh）學校讀書。我一半想讀，一半不想讀。我不想讀是因為家裡窮。我想讀是因為讀書可以做數學、聽寫，所以我想去。
好了，我沒什麼好寫的了，就此停筆。我希望爸爸在那裡身體健康、工作表現好，讓他們早點放爸爸回來。我非常想念爸爸！
您的女兒：瓊嬌（Quỳnh Giao）
👄👄👄👄👄
峴港 1975年9月10日
我敬愛的爸爸！
我聽媽媽說媽媽要去探望爸爸，就寫這封信給爸爸。幾個弟弟妹妹都還好，我也一樣，我現在住在蓉姨家，爸爸。
再過10天就是中秋節了，但沒有爸爸在，真的好難過！如果爸爸在家，一定會買燈籠給我們。小奇、小弟和小弟（Bé Tí）好可憐，一定沒有燈籠吧？我們好希望爸爸回來！我看到Bê姊、Phượng姊有爸爸在家，就好羨慕。有時候我在蓉姨家，會想像聽到爸爸開門走進來的聲音，那時候我一定會比去上學還高興！以前在山茶（Sơn Chà）時，爸爸偶爾會帶我們去蓉姨家玩，我總是看到中舅不在家，就覺得Bê姊好可憐，但中舅偶爾還是會回來一兩天。而爸爸呢，不知道什麼時候回來。那時候我覺得Bê姊可憐，哪裡知道現在輪到我可憐自己了。我以前睡覺時，爸爸還在家，但我卻無所謂，完全不知道自己有多幸福。等到爸爸走了，我才後悔，一定是當時太幸福了，所以變得遲鈍。那時候爸爸那麼疼我們，我們卻沒有回報爸爸的愛。爸爸下班回來，瘦得像一根蘆葦，我卻什麼都不懂。我的腦袋只裝著怎麼玩樂，不知道要把心思放在正確的地方。那時候我只知道自己快樂，什麼都不想知道。
爸爸在那裡身體健康嗎？有沒有長疥瘡？我已經好了，只有媽媽、小奇、小弟、小三、瓊嬌還長疥瘡。
好了，祝爸爸永遠健康，不要生病。
您的女兒：英（Anh）
「我好後悔自己的腦袋」
👄👄👄👄
峴港 1975年11月28日
敬愛的爸爸：
上個月媽媽上去探望爸爸，我沒有寫信給爸爸，所以我知道爸爸一定很難過。
爸爸在那邊晚上會冷嗎？爸爸是睡在外面還是睡在屋裡？如果睡在外面，一定很冷吧？爸爸在那裡身體好嗎？我聽媽媽說爸爸在那裡身體健康，我好高興。我還聽媽媽說爸爸會編籃子了。這次媽媽上去，一定會帶一個很漂亮的籃子回來吧？
啊！Tường姨去西貢買腳踏車和書包給我們，書包都是方形的，只有瓊英姊的書包是長方形的。我好喜歡長方形的書包，就像以前爸爸買給我的那個一樣。
好了，我沒什麼好寫的了。爸爸讓我把筆用完吧。
非常想念爸爸
您的女兒：瓊嬌（Quỳnh Giao）
👄👄👄👄👄
峴港 1975年11月28日
敬愛的爸爸：
上個月媽媽上去探望爸爸，我有寫信給爸爸，但忘記交給媽媽，等想起來時媽媽已經走了。我聽媽媽說爸爸身體很健康，我好高興。爸爸還會編籃子啊？（爸爸有空時請幫我編一個籃子、小椅子，或是什麼都好。如果時間多就多編一點，時間少就休息。）我拿了幾本書給媽媽帶上去給爸爸看：《列寧》（第一冊）、《勇敢的學校》、故事和紀實，全都是翻譯的故事，很好看喔，爸爸。
媽媽又回去教書了。還有我、瓊嬌、小三、小四都去上學，小奇也去上學，但有幾天他不去。小四讀一年級，小三讀二年級，瓊嬌讀三年級。他們三個在同一所學校，離家很近。我讀阮惠（Nguyễn Huệ）學校，在光中路，有點遠。我讀法文。法文好難，怎麼學都記不住，我討厭法文，還有作文、數學、音樂和手工。作文老師寫得太快，我抄都抄不完，回家還要寫文學作業；數學很難，常常做不完，又要用墨水筆寫，結果每堂課都要跟同學借作業本抄；音樂那些音符又難認又難寫，寫得每張作業都髒兮兮的；手工我不會刺繡，回家還要畫圖畫得漂亮。
小弟、我、小三長疥瘡。小弟和小奇長膿瘡。因為天冷，蚊子少才會長膿瘡。瓊嬌則是頭上長瘡。媽媽叫她剪短頭髮，她不肯。小四很髒，字也寫得越來越差。
這個月媽媽還能上去探望爸爸，但之後幾個月可能不行了，因為媽媽很忙，要整天在外奔波。在家時還要備課。一堂課要寫兩三頁，所以媽媽買了200頁的筆記本來備課。
您的女兒：阮瓊英（Nguyễn Quỳnh Anh）
1975年12月25日
👄👄👄👄👄
敬愛的爸爸：
上面那邊很冷吧？在這裡，早上起來我們都懶得刷牙。晚上睡覺蓋毯子，還在下面墊東西，還是冷得發抖。下午放學回家，我都要走小巷避風，走大路太冷了。爸爸在那邊有毯子嗎？媽媽有帶毯子上去給爸爸嗎？快過年了，沒有爸爸真的好難過。像以前星期天，爸爸和媽媽會趕緊去買東西，怕下次買不到。然後過年玩象棋、玩「鮑魚蝦蟹」（bầu cua tôm cá），好開心，我還作弊贏爸爸好幾百塊呢。如果今年過年爸爸回來，我們玩遊戲就不再作弊了。媽媽說如果爸爸回來，她會讓爸爸吃到所有好吃的：蜜餞、年糕、年糕……什麼都有。有時候我和媽媽會幻想爸爸回來的情景。我們全家都在家，媽媽不用去教書，我們也不用去上學。一想到過年沒有爸爸，我就一點都不喜歡過年了。如果有神仙讓我許三個願望：過年家裡食物充足、我們有許多新衣服、爸爸回家，那我會把最後一個願望留給爸爸。今年聖誕節，沒有爸爸也好難過。想起去年全家都感冒，媽媽叫爸爸去買蛋糕回來吃，大家都吃得想吐。如果爸爸回來，我就什麼都不需要了。
您的女兒：阮瓊英（Nguyễn Quỳnh Anh）
神仙聽到了我的願望。那年農曆除夕前兩天（26 tết），爸爸終於回家了。
爸爸去勞改的那段時間，家裡已經沒有了，我們八母子搬到清平區（khu Thanh Bình）蓉姨家住。
蓉姨家很大，有院子。那個年代，大房子通常會有士兵來借住，每家都有幾位叔叔。蓉姨家當時有海叔（chú Hải）和明叔（chú Minh）來住。海叔是海興（Hải Hưng）人，大約三十歲左右，為人親切、容易親近。明叔年紀較小，比較嚴肅，不太說話。早上我看到兩位叔叔到井邊洗衣服。小孩看到陌生人就會好奇，偷偷從門縫偷看。後來漸漸熟悉了，一群小孩就跑去跟叔叔們聊天。有一天海叔來我們家玩。那時我們母子暫住在前面那間當作米倉和批發醬魚的房間。海叔問：「怎麼沒看到大哥啊，姊？」媽媽回答說爸爸去勞改了。海叔沉默了一會兒，然後轉而問我們姊妹的學習情況。
我很驚訝海叔對我們家這麼關心。因為在那個時候，對我來說，這是不尋常的。鄰居的婦女們私下議論媽媽，說她是「偽軍老婆」怎麼還能去教書。媽媽已經把長衫改短成短衫去上課。我們吃飯時也總是被偷看，無法安心。
透過海叔和舅舅、姨媽、媽媽的多次聊天，我感受到他有農村人那種樸實的性格。我們姊妹去他那裡玩遊戲，我則不時跑過去看一眼。海叔問：「怎麼孫女不來玩？」我說：「我要煮飯。」沒有幫傭了，我成了懂事能幹的大姊。
有一次我發高燒，昏昏沉沉地躺著。忽然聽到海叔熟悉的聲音：「我準備回北方了，過來跟姊和孩子們告別。」我連眼睛都睜不開。海叔又問：「孩子怎麼了，姊？」媽媽說：「從昨天開始就發燒。」然後一隻粗糙的手摸上我的額頭。我的眼淚流了出來，因為我想爸爸。以前爸爸在家時，我們誰生病，爸爸都非常擔心，常常摸額頭。已經很久沒見到爸爸了。海叔對媽媽說：「姊帶孩子去看醫生了嗎？我覺得孩子額頭很燙。」
那張布滿天花疤痕、帶著溫和笑容的臉龐，在我這個十一歲孩子的心中，留下了對一位北越戰士的第一印象。
本文重要故事情節總結：
這是作者阮瓊英（Nguyễn Quỳnh Anh，大女兒）以女兒視角寫的結語，回憶1974-1975年西貢淪陷前後的家庭經歷，以及爸爸去勞改期間的生活。
主要情節包括：
- 1974年爸爸最後一次見到阮文他少校（不久後陣亡）。
- 1975年3月29日岘港仙沙港撤退時，全家遭遇兩輪猛烈炮擊，孩子們在血泊與屍體中驚恐逃生，最後徒步15公里到美溪，再轉小船與鐵駁船逃往南方。
- 逃亡途中極度艱辛：缺水、食物、孩子喝海水沖奶、爬繩梯上軍艦時有小孩落海。
- 1975年5月爸爸被送往溪山勞改營，媽媽帶著七個孩子（最小的才兩歲）寄住在蓉姨家。
- 孩子們寫給爸爸的一封封幼稚卻真摯的家書，充滿對爸爸的思念、對貧窮與勞改的擔心、想讀書又怕花錢的矛盾，以及對爸爸回家的渴望。
- 爸爸勞改期間，家裡生活困苦，媽媽改短長衫去教書，仍遭鄰居非議；大女兒（當時約11歲）開始承擔煮飯等家務，成為「小大人」。
- 北越士兵海叔借住家中，對這一家「偽軍家屬」展現溫暖關懷，讓年幼的女兒第一次對「北越戰士」產生不一樣的印象。
全文以溫柔而傷感的筆觸，呈現戰爭結束時一個南越軍官家庭的離散、恐懼、貧困與思念，以及孩子們純真的童心與對父親深深的依戀。
☝☝☝☝☝
☝☝☝
☝☝☝☝
Tôi là con gái của ba tôi（p342-p354)
Thay lời kết
(Bài viết của chị Quỳnh Anh)
Ngày 17/01/1974. Ba và một bác tên Quỹ chở thiếu tá Ngụy Văn Thà qua Ngân khố Đà Nẵng rút tiền. Lẽ ra ông Ngụy Văn Thà lãnh lương tại đơn vị ở trong Nam, nhưng do được lệnh đi gấp nên lương được chuyển ra Đà Năng cho ông. Để lãnh được lương, phải có ba cùng đi. Khi xong việc, ba và bác Quỹ mời ông Thà đi ăn cơm. Cơm dọn lên chưa kịp ăn, ông được báo tin phải lên tàu gấp. Ông đứng dậy. Ba và bác Quỹ tiễn chân ông ra tàu. Đó cũng là những giây phút cuối cùng ba gặp ông Nguy Văn Thà. Hai ngày sau, ba về thông báo với má: Thiếu tá Thà không còn nữa.
.342.
Ngày 29/3/1975. Ngày cuối cùng trên đảo Tiên Sa. Đám trẻ con hớn hở như được dấn thân vào một chuyến phiêu lưu đấy mạo hiếm mà chúng hình dung qua lời rì rắm của những người lớn. Bông có một tiếng cạch rất lớn. Ba dúi đầu tụi trẻ con xuống. Rồi nghe tiếng đàn ông hét to: nằm xuống. Tiếp sau đó là những quăng chớp rạch ngang dọc bầu trời và những tiếng nó inh tai.
Trong căn phòng đông nghẹt người bắt đầu nghe những tiếng nức nở khe khẽ cố nén lại, chen lẫn vào đó là tiếng niệm Phật, tiếng đọc kinh. Bọn trẻ con cứ chực ngóc đầu dậy nếu không bị những bàn tay của người lớn giữ chặt.
Mười lăm phút sau trận pháo kích dừng hẳn. Lúc đó tiếng cầu kinh, niệm Phật lại rộ lên to hơn. Có một bà già vừa khóc vừa đọc kinh, các từ thoát ra từ miệng bà líu ríu vào nhau. Cô em gái sáu tuổi của tôi nhìn cảnh tượng đó nổi lên cười như nắc nẻ. Thấy má trừng mắt, nó nín khe.
Trời sáng rõ mặt người, cả phòng láo nháo kéo nhau ra cảng Tiên Sa chờ tàu. Nắng lên cao chói gắt nhưng không ai rời chỗ. Khoảng một tiếng sau lại bắt đầu nghe tiếng cạch quen thuộc.
Trận pháo kích thứ hai bắt đầu. Không kịp tìm nơi ẩn nấp, ba má và chị giúp việc giang tay che chở cho bảy đứa nhỏ mà đứa út lúc đó mới hai tuổi. Lần này thì đám trẻ không còn thích thú, hồi hộp như tối hôm qua. Chúng nhận ra khi nào thì bắt đầu pháo nổ bởi đã quen nghe
.343.
tiếng để pa. Tụi nhỏ quỹ khom lưng cúi đầu dưới vòng tay của người lớn. Pháo dồn dập hơn khi tới.
Chờ dứt một loạt pháo, ba kéo cả nhà chạy ra một cái khe sâu khoảng 50 cm và ấn hết tụi nhỏ xuống đó. Khe nhớt nhợt dầu ga-dôn thấm hết vào những chiếc áo trắng bọn nhỏ đang mặc.
Dứt trận pháo, ba kéo cả nhà lên trên. Cảnh tượng đập vào là hành lý ngổn ngang, thân người la liệt. Và máu. Máu loang lổ khắp nơi. Áo em trai tôi loang lổ máu, ba cởi áo nó ra, sờ soạng khắp người tìm vết thương nhưng không thấy. Đó là máu của những thân người nằm trên bến bắn lên.
Đi ngang đám trẻ bốn đứa cùng trang lứa, bà mẹ bị thương nặng thều thào: Đi theo họ, cứ đi theo họ con ơi. Đám trẻ nghe lời bà mẹ đi theo nhà tôi, vừa đi vừa ngoái đầu nhìn lại khóc. Đi một quãng đường, đám trẻ đó cũng trôi dạt đâu mất trong biển người.
Biết chắc lúc này không còn con tàu hải quân nào cập bến, ba quyết định kéo cả nhà đi bộ từ cảng Tiên Sa về biển Mỹ Khê.
Quãng đường 15 cây số với la liệt người chết, người bị thương. Một người đàn ông mặc bộ đồ thuỷ quân lục chiến nằm ngay cổng vào khu hải quân. Ông hé mở đôi mắt thều thào: Nước, cho nước. Bộ đồ của ông đẫm máu. Tôi ngoái đầu nhìn ông. Chị giúp việc giật tay tôi ra hiệu đi tiếp. Có ai cho ông ấy ngụm nước không. Ý nghĩ theo tôi suốt đoạn đường.
.344.
Chiếc thuyền dân dân chạy ra khơi. Tôi ngồi trên thuyền nhìn mãi vào bờ cho đến khi những bóng người chỉ còn là những chấm đen. Người lớn nhìn đăm đăm ra biến. Đám trẻ con trải qua hai trận pháo kích tơi bời làm cho hoảng sợ đã phần nào hình dung được những nguy hiếm của chuyến đi. Tuy vậy, chúng vẫn chưa vơi niềm vui được nghỉ học để đi về miền đất mơ tưởng: Sài Gòn.
Chiếc thuyền cá chạy đến chiếu thì bắt gặp chiếc sà lan. Nến sắt ẩm ướt, rỉ rét của sà lan làm tôi khó chịu. Ai đó tìm đâu được tấm nilon và giăng trên đầu mấy đứa trẻ. Sà lan mấp mé mực nước cứ trôi về phía trước. Trời về chiều và tối dần. Mặt biển đen thẫm đấy vẻ đe doạ.
Trời sáng dần. Sà lan cứ trôi và không có dấu hiệu gì cho thấy sẽ gặp tàu lớn. Nắng lên cao càng lúc càng chói chang. Chỉ còn một ít nước uống. Ba lấy túi gạo sấy pha với một ít nước ngọt và một ít nước biển múc từ dưới biển lên cho mấy chị em ăn. Ba lại pha sữa cho bé út. Sau khi đã vất hết đồ đạc, hành lý ở cảng Tiên Sa thì lại sót lon sữa bò này. Nước pha sữa cũng trộn một chút nước ngọt hiếm hoi cộng thêm tí nước biển. Con bé hai tuổi quen uống sữa bột Guigoz đã nhè ra ngụm sữa mặn ngay từ ngụm đầu tiên.
"Có tàu". Tiếng ai đó làm cả sà lan xôn xao. Mọi người đứng bật dậy nhìn về con tàu hải quân lừng lững phía trước.
Trẻ con và phụ nữ được ưu tiên lên trước. Khi thấy chiếc thang dây dài ngoằng được thả xuống khoảng 20 m
.345.
từ boong tàu xuống sà lan dung đưa trước gió, má níu chặt tay ba không chịu trèo lên. Ba phải thuyết phục mãi má và chị giúp việc mới chịu bám chiếc thang dây.
Vài người lính đu xuống sà lan để làm nhiệm vụ bồng trẻ con và bám chiếc thang dây leo từng nắc một lên boong tàu. Lên đến bậc chót, một người lính trên boong cúi xuống nhấc đứa trẻ lên. Do giữa biển, gió lớn, chiếc đu dây dong đưa càng dữ dội nên việc tính toán đúng lúc để bóng đứa trẻ lên tàu không là điều dễ dàng. Có đứa trẻ bị tuột tay rơi xuống biển. Mặc cho tiếng khóc xé lòng của người mẹ. Những đứa bé được tiếp tục đưa lên.
5/1975. Ba đi học tập cải tạo ở Kỳ Sơn.
Mỗi chuyến đi thăm ba, ngoài đồ ăn thức uống, thuốc men, má thường mang theo món quà mà ba rất thích: những lá thư với lời lẽ ngô nghê của các con.
Đà Nẵng. Ngày 20-5-75
Kính thưa ba
Hôm nay con rảnh, con viết vài dòng để hầu thăm sức khỏe của ba. Con nghe má nói ba đi gánh nước với đốn củi con thương ba lắm, chứ mà má cho con lên ở với ba để gánh nước với lại đốn củi phụ ba, con chịu liền. Mưa ở trên đó nhiều không ba, má đi mua tấm poncho ở chợ trời mà không có. Ba ráng giữ sức khỏe nghe ba, đi đốn củi với lại gánh nước là mau đau lắm ba. À, bịnh đau bao tử của ba có thuyên giảm chưa, ba đi rừng coi chừng bị sốt rét đó ba, với lại lạnh
.346.
thì không có mến đắp nữa. Con hơi lành ghẻ rồi, ở đây con có làm những việc lặt vặt như quét nhà, trải chiếu, lấy gối cho mấy đứa ngủ trưa hay dọn dẹp nhà cửa, con biếu Quỳnh Giao dọn dẹp phụ với con nó không chịu làm. Bé Ba thì ưa đánh lộn với bé Tư, hồi tối cu Kỳ xô té Bé Tư chảy máu răng, Cu Kỳ với Cu Tí tí phá phách quá, với lại đánh lộn cu Tínữa. Cu Tí bị ghẻ rồi ba, còn Bé Tí từ bữa đi xe tới bữa ni trưa mô với tối mô cũng khóc hết còn hồi bình thường thì giỡn. Cái mụt sau lưng của Bé Tí dì Nhung băng lại rồi.
Má hồi mô cũng buồn hết. Má nói ba đi gánh nước rồi lỡ bị đau bao tử nặng thêm răng, ba chắc yếu nhứt ở trong đó quá, má nói ba đen má nhận không ra với lại ốm hơn hồi ba đi làm nữa. Nếu ba có đau thì xin nghỉ chớ đừng làm việc nghe ba để hồi nào lành hẳn đã. Thôi! Ba cho con ngừng viết vì muỗi cần nhiều quá.
Con của ba
Anh
Đà nẵng 26-6-75
Kính thưa ba
Con nghe má nói 30 lên thăm ba, nên con vội viết thưa cho ba ngay đây.
Ba à, hôm qua ông thấy Huỳnh nói má dẫn con đi thi lên lớp 6, má dẫn con đến trường "Cổ Mân" thi toán và luận, thi có 2 môn đó thôi ba vì nó là môn học chính của lớp 5. Con làm toán xong dò lại 2, 3 lần mới nộp bài (con nộp bài trước nhất đó ba), còn luận thì tả cảnh "sân trường em lúc ra chơi".
-347.
Lúc nộp bài, ông thấy Phượng coi xong ông đưa cho thấy Huỳnh coi rồi ông đọc luận con cho cả lớp nghe. Ông nói với má con có khiếu về văn chương, con được đứng nhứt đó ba, ống sẽ cấp chứng chỉ cho con để xin vào Hồng Đức. Nhưng nhà mình chữ nghèo nên con không muốn đi học tí nào hết, vì tốn tiền sách vở bút thước lầm ba. Má nói: "Chứ mà ba về ăn mắm muối má cũng ưng". Con ưng đi bản nước ở bến xe đò để kiếm chút đỉnh tiến, nhưng có nhiều đứa khác bán ở đó ẽ lăm vì đông quá.
Cu Kỳ ưa đánh lộn với cu Lê lăm ba, còn Quỳnh Giao, Bé Ba, Bé Tư thì đánh lộn với chị Oanh, chị Trâm, con không bênh đứa nào hết ba, vì can mấy đứa nhà mình thì sợ di Nhung cậu Trung buồn, vì nhà mình ăn bám vào dì Nhung mà còn đánh với mấy chị đó nữa. Còn bênh mấy chị ni thì mấy đứa kêu con ưng nịnh.
Con viết đã mỏi tay nên ngừng viết lại, thư sau con cố viết dài hơn. Thư trước của con ba nhận được chưa, nếu khi nào rảnh ba viết thư cho con nghe ba! Còn rảnh mà ít thời giờ thì ba nên nghỉ nghe ba.
Nguyễn Quỳnh Anh
Kính thưa ba
Con rất buồn khi nghe ba đổi đi rất xa nhà. Con muốn cho ba trở về để má và các con được vui. Mai là má đi Tam Kỳ để thăm ba, con rất muốn đi nhưng xa má không cho đi. Ba ráng gửi cho con một cái thư nữa để con đọc cho khỏi nhớ. Mấy cái thư kia ba gửi về chị Quỳnh (Anh) lấy cất một cái
348.
và cũ Kỳ xế nữa nên con không có. Cu Kỳ còn nói răng ha không về. Mấy bữa nay má xin cho Quỳnh Anh, con, bé Ba, bé Tư, củ Kỳ đi học ở trường Đinh Bộ Lĩnh. Một nữa còn muốn đi học, một nửa con không muốn đi học. Con không muốn đi học vì nhà nghèo. Con muốn đi học vì đi học có làm toán, chính tả nữa nên con muốn đi.
Thôi con không có gì để viết nữa nên con xin dừng bút. Con mong ba ở trên đó mạnh khỏe và làm việc giỏi để họ mau cho về. Thương ba rất nhiều!
Con: Quỳnh Giao
Đà nẵng 10-9-75
Ba kính mến của con!
Con nghe má nói má đi thăm ba, con viết thơ cho ba đày. Mấy em vẫn thường, con cũng vậy, con đang ở nhà dì Nhung đó ba.
Còn 10 ngày nữa là tết Trung thu mà văng ba buồn ghê! Nếu có ba ở nhà, thế nào ba cũng mua lồng đèn cho máy đứa. Tội nghiệp cho cu Kỳ, cu Tí với bé Tí, chắc nó không có lồng đèn đâu ba hỉ? Tụi con trông ba về ghê! Con thấy chị Bê, chị Phương có ba ở nhà, con bắt thèm luôn. Có hồi con ở nhà dì Nhung, con tưởng tượng nghe ba mở công bước võ, lúc đó chắc con mừng còn hơn được đi học nữa! Hồi đó ở Sơn Chà, thỉnh thoảng ba dẫn tụi con qua nhà dì Nhung chơi, con thấy vằng cậu Trung hoài, con thấy tội chị Bè ghẻ, nhưng mà cậu Trung cũng có lúc về 1, 2 ngày. Còn ba thì không biết ngày nào, hồi đó con thấy tội nghiệp chị Bê, con
.349.
đâu có biết bây giờ chính con lại tội nghiệp cho con. Con cũng ngủ nữa, lúc đó ba còn ở nhà mà con tỉnh bơ, không biết sung sướng gì hết. Tới hồi ba đi con mới hối tiếc, chắc lúc đó con sung sướng quá đến nỗi đần độn luôn. Lúc đó ba thương tụi con mà tụi con chẳng đáp lại tình thương của ba. Ba đi làm về, gây còm nhom như cây sậy mà con cũng chẳng biết gì hơn. Trí con còn để chỗ sung sướng, không biết để chỗ nào cho đúng. Hồi đó con chỉ cần biết con sướng mà thôi, con không thèm biết gì hết.
Ba ở đó có mạnh khỏe không ba? Có bị ghẻ không. Con thì hết rồi, chỉ có má, cu Kỳ, cu Tí, bé Ba, Giao là bị ghẻ thôi.
Thôi, chúc ba được mạnh khỏe luôn luôn, không bị đau
Con: Anh
“Con tiếc cho cái óc của con quá"
Đà nẵng 28.11.75
Kính thưa ba
Tháng trước má lên thăm ba, con không viết thư cho ba,
nên con biết ba buồn lắm.
Ở trên đó buổi tối ba có lạnh không ba, ba ngủ ở ngoài trời hay ngủ trong nhà. Nếu ba ngủ ngoài trời thì chắc ba lạnh lắm nhỉ. Ở đó ba có mạnh khỏe không ba. Con nghe má nói ba ở đó mạnh khỏe con mừng lắm. Con còn nghe má nói là ba biết đan rổ nữa. Chuyến này má lên chắc má có một cái rổ đẹp lắm ba hỉ.
À! Dì Tường đi Sài gòn mua xe đạp với cặp tắp cho tụi con nửa, cặp tắp toàn hình vuông, chỉ có cặp tắp của chị
.350.
Quỳnh Anh là hình chữ nhật thôi. Con ứng cặp tập hình chữ nhật giống hối đó ba mua cho con đó.
Thôi con không có gì để viết nữa. Ba cho con dùng bút nghe ba.
Thương ba nhiều
Con: Quỳnh Giao
Đà nẵng 28-11-75
Kính thưa ba
Tháng trước má lên thăm ba con có viết thơ gởi ba nhưng quên đưa cho má, đến khi nhớ thì má đi rồi. Con nghe má nói ba mạnh khỏe lắm, con mừng quá. Ba còn biết đan rổ nữa hả ba. (Hồi mô rảnh ba đan cho con cái rổ, ghế con, hay cái chi cũng được nghe ba. Rảnh nhiều thì đan còn rảnh ít thì ba nghỉ). Con có đưa cho má mấy quyển sách đem lên ba để ba đọc, quyền Lê nin (tập 1), Trường học dũng cảm, truyện và ký, toàn truyện dịch không thôi, hay lắm ba.
Má đi dạy lại rồi ba. Còn con, Giao, bé Ba, bé Tư đều đi học, cu Kỳ cũng đi học, mà có mấy bữa nó nghỉ, bé Tư học lớp 1, bé Ba lớp 2, Quỳnh Giao học lớp 3. Ba đứa tụi nó học chung một trường, gần nhà lầm ba. Còn con học trường Nguyễn Huệ ở đường Quang Trung, hơi xa. Con học Pháp. Pháp khó ghê, học miết cũng chẳng thuộc, con ghét Pháp, văn, toán, nhạc với thủ công. Văn thì cô viết nhanh quá viết chẳng kịp, về nhà còn soạn bài văn học nữa, toán thì khó lắm, giờ thành ra chẳng làm kịp nữa, lại viết bút mực thành ra bài học nào cũng mượn vỡ mấy đứa bạn chép lại, nhạc thì mấy cái nốt khó đọc lại khó
.351.
viết thành ra bài mô cũng lem hết, chẳng sạch sẽ, còn thủ công thì con không biết thêu, về thì phải vẽ tranh cho đẹp.
Cu Tí, con, bé Ba bị ghẻ. Bé Tí, cu Kỳ thì bị chốc. Tại vì trời lạnh nên ít tầm mới bị chốc. Còn Quỳnh Giao thì chícùng đầu. Má biểu cắt tóc bớt mà nó không chịu. Bé Tư thì ở dơ dễ sợ, chữ thì bớt bớt rồi.
Tháng ni má lên thăm ba được, chớ mấy tháng sau chắc má không lên thăm được, vì má bận nhiều việc lắm ba, má đi cả ngày hoài. Ở nhà được thì soạn bài. Một bài học dài 2,3 trang luôn nên má phải mua vở 200 trang để soạn.
Con: Quỳnh Anh
25.12.75
Kính thưa ba
Ở trên nở lạnh lắm ba hỉ? Ở đây, sáng dậy tụi con làm biếng đánh răng ghê. Tối ngủ tụi con đắp mền rồi lót ở dưới nữa mà run dễ sợ. Chiều đi học về con phải đi ngõ hẻm cho bớt gió chớ đi đường cái lạnh quá. Ở trên nớ ba có mến không, má có đem mền lên cho ba không. Gần tết rồi mà không có ba buồn ghê. Như hồi nở là chủ nhật, ba với má lo đi mua đồ sợ lần sau mắc. Rồi tới tết chơi cờ cá ngựa, chơi bầu cua tôm cá vui ghê, con ăn gian ba mấy trăm luôn. Nếu Tết ni ba về tụi con chơi không ăn gian của ba nữa đâu. Má nói nếu ba về má cho ba ăn đủ thứ hết như: mứt, bánh tét, bánh tổ đủ thứ hết. Có nhiều lúc con với má tưởng tượng ba về hỉ. Tụi con với má ở nhà liền, má không đi dạy, còn tụi con thì không đi học nữa. Nhớ tới Tết mà không có ba con chẳng
.352.
ưa tới tết tí mô hết. Chứ mà được có tiên cho con ba điều ước như: Tết nhà có đầy đủ đồ ăn uống hết, tụi con có nhiều đô mới và ba về thì con chon cái cuối cùng hết. Noel năm nay, không có ba cũng buồn ghê đi. Nhớ năm ngoái cả nhà bị cúm hết, rửa mà ba đi mua bánh về ăn ớn ngấy luôn. Chứ ba về là con không cần chỉ hết á.
Con: Quỳnh Anh
Ông Tiên nghe được điều ước của tôi. Ngày 26 tết năm đó ba được trở về nhà.
Thời gian ba đi học tập cải tạo, nhà cửa không còn, tám mẹ con dọn đến nhà dì ở khu Thanh Bình.
Nhà dì rất rộng, có vườn. Thời đó, những ngôi nhà rộng thường có bộ đội về ở nhờ, mỗi nhà có vài chú. Nhà dì lúc đó có chú Hải và chú Minh về ở. Chú Hải quê ở Hải Hưng, tuổi áng chừng ba mươi. Chú thân thiện, dễ gần. Chú Minh nhỏ tuổi hơn, nghiêm nghị, ít nói. Buổi sáng, tôi thấy hai chú ra giếng giặt đồ. Bọn trẻ con thấy người lạ là tò mò đứng nhìn lén qua khe cửa. Sau dần dần quen, cả đám con nít lân la đến trò chuyện với các chú. Có một hôm chú Hải qua nhà tôi chơi. Lúc đó, mấy má con ở tạm trong gian nhà trước là kho chứa gạo, mắm buôn bán sỉ của nhà dì. Chú hỏi thăm: “Anh đi đâu mà thấy vắng hả chị?”. Má trả lời rằng ba đi cải tạo. Chú im
353.
۱۳
lặng không nói gì. Rồi chú xoay sang hỏi việc học của mấy chị em.
Tôi ngạc nhiên khi thấy chủ Hải có thái độ đối ân cần với nhà mình. Bởi lúc đó, đối với tôi, như vậy là không bình thường. Các bà hàng xóm xì xám về má rằng sao bà này vợ ngụy mà được đi dạy. Má đã đem cắt đi những chiếc áo dài thành chiếc áo cụt để đi dạy. Bữa ăn cơm của chúng tôi cũng không được yên vì bị nhòm ngó.
Dần dà qua những cuộc trò chuyện của chú Hải với cậu, dì và má, tôi cảm nhận được ở chú có sự chân chất của những người sống ở vùng nông thôn. Mấy chị em qua chỗ chú chơi trò chơi gì đó, tôi thì chốc chốc chạy qua nhìn, chú Hải hỏi: Sao cháu không qua chơi? Con phải nấu cơm. Không còn người giúp việc, tôi thành người chị cả đảm đang, chững chạc.
Tôi bị sốt cao, nằm thiêm thiếp. Chợt nghe giọng nói quen thuộc của chú Hải. “Em chuẩn bị về Bắc, qua chào chị và các cháu”. Tôi không mở nổi mắt. Chú lại hỏi: “Cháu làm sao hả chị”. “Cháu bị sốt từ hôm qua đến giờ". Rồi một bàn tay thô ráp sờ lên trán. Nước mắt tôi chảy ra vì nhớ ba. Những ngày còn ba ở nhà, mấy chị em bị đau, ba lo lắng từng tý, thỉnh thoảng sờ trán. Lâu lắm rồi không gặp ba. Chú nói với má: “Chị cho cháu đi khám chưa? Em thấy trán cháu nóng lắm”.
Gương mặt đẩy nốt sẹo đậu mùa với nụ cười hiền. Chú Hải để lại trong tâm hồn đứa trẻ mười một tuổi ấn tượng đầu tiên về một chiến binh Bắc Việt.
.354.
留言
張貼留言