20 😃再見（p322-p341) Tạm biệt（p322-p341)

爸爸20

再見（p322-p341)

以下為《爸爸20》「再見（p322-p341）」部分的逐段逐句中文翻譯（已去除原文行號，直接按原文段落順序翻譯）。人名、地名採母語習慣加註譯文（如越南地名保留越語拼音並附中文常見譯名）。

---

晚上，學完政治、自檢之後，我們就讀《人民報》。七、八、九十年代的《人民報》經常刊登許多關於😃「越界」（vượt biên）的消息，我們都知道外面正在發生這樣的事。我妻子從西貢來探望我，我對她說：「妳回去想想辦法，帶孩子們走吧，我不知道什麼時候才能出去，我的命運大概就這樣完了。」妻子搖搖頭說：「哥好好學習改造，別想這些事。」

半年後我獲准回家，才知道妻子娘家那邊全家已經在準備出走了。各家湊黃金給叔叔造船。妻子已經給叔叔五兩黃金，讓她父母和兩個孩子一起走。現在多了一個我，但沒有多餘的黃金。

妻子是老師，原來在西貢教書，後來被調到邊和教書，教了一陣子就乾脆辭職不幹了。我們家住在富潤（Phú Nhuận），馬路對面阮檢（Nguyễn Kiệm）那邊就是部隊機關。偶爾有士兵拿幾十公斤劣質米出來賣，妻子就把米再舂白，然後轉賣給別人。回家後，我也幫妻子做舂米的工作。此外，我還跟妻子的親戚一起做豆腐。必須用手去磨豆子，剛開始不熟練，晚上回家後我的背就痛得僵硬。

😃區公安來家裡動員我帶全家去😃「新經濟區」。我找了幾次理由拖延，公安還是繼續來，我只好找地方暫時躲避。我到堂姐家幫她教兩個小孩。堂姐的丈夫是別動軍士兵，已經陣亡了，他以前是我的部下。堂姐做生意做得很好，她很信任我。除了教小孩，我還幫她送貨、收錢。有時堂姐買吃的回來，我們叔侄一起吃。周圍的人開始對我和堂姐的關係說些閒言閒語。我當時正處於失意落魄的境地，對每一句話都比平常敏感得多，最後只好離開那裡。

其實我本來不想越界。我跟妻子商量，想買一間房子，然後一起想辦法做點小生意。但這時妻子卻堅決要走。她說：😃「整天舂米弄得滿身米糠和灰塵，我真的受不了，我不想過這種暗無天日的日子。」後來我才知道，在我還在勞改營的時候，她曾經帶兩個孩子跟另一個男人一起去越界，但沒有成功，因為到了集合地點，對方不讓帶小孩。當妻子告訴我這件事時，我非常理解她。在勞改營那些年，只有我妻子一直按時來探望我。從西貢到永福（Vĩnh Phúc）、老街（Lào Cai），那幾年的路程非常艱辛。😃有一次我們夫妻倆只被允許見面一個小時。想起那個情景，我就無比心疼妻子。跟我同房間的一位朋友，😃整整六年妻子從未來探望過他。他把痛苦藏在心裡，夜裡總是彈奏那些纏綿悱惻的黃樂，讓我們聽了都難受。後來我才知道，他妻子在家裡做生意，跟別人有了孩子。他回來後，還是把那個孩子當親生兒子一樣看待。😃後來他還幫妻子和那個孩子辦了H.O.擔保，移民到美國。

出發前一天，叔叔把我叫去談話。他說已經買好集合地點給那麼多人，如果把我帶上去，被公安抓到，我就又要進監獄，因為我是剛從勞改營出來的人。現在他想了一個辦法：他另外租一條小船，先載我到另一個方向去找大船。大船不會靠岸，而是在外海接人。如果順利，大家就一起上大船；如果有意外，我就跟著大船直接走。

叔叔這樣安排，我覺得非常好。那天晚上，我跟妻子堂妹的丈夫一起上了一條小船，由人載我們去巴地（Bà Rịa）找大船。但找了很久都沒看到大船。小船划來划去，到了快天亮時，又把我們載回原地。直到這趟行程結束後我才知道，大船其實停在頭頓（Vũng Tàu）的「斗灘」（Bãi Dâu）。

我猜叔叔是故意把我們分開的。因為妻子沒有多餘的黃金給他。如果拒絕我，我可能會大聲嚷嚷去報警。所以最好的辦法就是先答應，然後用這種方式把我騙走。我想以後有機會見面一定要問清楚這件事，但叔叔到美國幾年後就得了眼疾。

當小船划回岸邊，快要靠岸時，看到有公安，我先跳下水涉水上岸，堂妹夫還坐在船上。水淹到膝蓋，我一身狼狽地走向車站。這時突然聽到「爸爸！」的叫聲，我整個人嚇了一跳。一方面驚訝孩子怎麼會出現在這裡，一方面害怕孩子這麼大聲叫會引起注意，讓公安發現。

我的兒子也被留在岸上了。大船到達的那天晚上，天色漆黑，妻子抱著小兒子，拜託別人把大兒子抱直給我。那人抱著大兒子走到快接近大船時，水已經淹到胸口，他們害怕了，就把孩子放回岸上，沒有告訴妻子。

除了我兒子之外，被留在岸上的還有跟我同船的堂妹夫的妻子。

我們搭車回西貢。過到「可梅橋」（Cầu Có May）時，公安上車檢查。😃凡是褲子濕的人都被叫下車。我若無其事地把兒子抱在胸前，讓他笑個不停。堂妹夫妻倆則被叫下車。堂妹夫的父親當年撤退到機場時撿到一袋黃金，正是靠那筆黃金，幾個孩子才得以出走。而現在，每個孩子都要坐一年半的牢。剩下的黃金，他全部拿去四處疏通，才讓孩子們提前出獄。

回到家，我整個人像散了架一樣。兒子從我身上溜下來，一溜煙跑上樓去看他養在盆裡的小魚。他高興地大叫：「爸爸！小魚還活著！」

房子一片狼藉，我的心也一片狼藉。夫妻已經遠隔千山萬水。

七歲的兒子還高興地跟小魚玩耍，就像我七歲時看著一群魚在池塘裡游來游去一樣。我曾經坐在伸到池塘中央的長竹椅上，兩腳晃呀晃，把水踢得四處飛濺，嚇得魚群紛紛游開。

那是我從前住過的地方。寬闊的磚鋪大院周圍，是三排排成「U」字形的房子，那是春決總長（Chánh Tổng Sơn Quyết，春梅 - 山定 Xuân Mai - Sơn Tây）的官邸。我祖父就是那位總長。中間那排房子最高大氣派，是祭祀的地方，還有六間房間，分別給祖父的六位妻子居住。

一九五四年，我祖父被自己的一個親侄子帶人到院子裡，用十三刀當眾刺死。父親——當時是縣教育局長——拋棄所有家產和財富，告別六位母親和幾十個兄弟姊妹，帶著自己的小家庭南下，加入國民軍。

我七歲那年跟父親一起南下。現在我七歲的兒子，也跟我當年一樣天真無邪。

第二天，坊公安叫我上去。他們說：「我們都知道了。現在請你寫一份檢討。」我沒有寫。我說我從勞改營回來，已經深刻領會黨和國家的政策，不知道妻子為什麼聽信別人誘騙要跑。

三天後，擴音器廣播唸到我的名字，要我去「接受審查」。我帶著兒子逃走了。

我逃到隆慶（Long Khánh）。父親在隆慶有個園子。父親在一九七四年戰爭結束前就退伍了，那年他到平綏（Bình Tuy）開園子，解放後他逃走，回來時土地已經被沒收。於是他又回到隆慶開荒。

我到隆慶投靠父親，一邊等待機會離開。妻子和一個孩子已經走了，我再也沒有心情留在西貢。

一邊等待，也得做點事。我天天挖地。新開的土地還沒什麼收成，只能摘一些剛長出來的蕃薯葉，偶爾挖到一根香蕉根煮來吃。

妻子當時正在印尼的難民營。她寫信請在義大利當修女的堂姐借修道院一千美元寄回來，讓岳父母幫我安排出走。岳父母把錢全部交給隔壁一個做生意的女人。那女人說很快就有船。這次直接從西貢出發，從吉來（Cát Lái）到甘蒿（Gành Hào）出海。

我妹妹坐運煤車下來隆慶接我回去。

越界組織的人約我在河邊一間草棚等，半夜會有船來接。我等到天亮都沒看到船。他們又約第二天晚上。第二天晚上我又去等，第三天晚上還是如此。我來來回回好幾趟。

回到隆慶一個星期後，妹妹又下來叫我。這次她說：「這次肯定能走了，哥。」我回到西貢，按照計劃應該當天晚上出發。中午我到丁先皇街去找人算命。還沒擺香案，算命婆看了我的臉色就說：😃「今晚要去越界對吧？那艘船會被抓，但你會逃掉。」我回去告訴岳父，岳父搖頭說：😃「我們是天主教徒，怎麼能信這種事。」

晚上，我帶著妻子的弟弟和兒子到草棚。有個男人也帶著孩子一起去。他說自己是海軍陸戰隊的，我心想：在這種情況下不隱瞞就算了，還大聲說出來幹嘛。我們這些人通常都很沉默，誰也不問誰，知道對方的事越少越好。正等得心焦時，突然有人大喊「公安！」大家立刻四散奔逃。我抱起兒子跑過猴橋，兒子扯著我的衣服說：「爸爸！那個小孩掉下去了！」他指著那個海軍陸戰隊男人的小兒子。那孩子掉進橋下卡在泥巴裡，正在哭叫。我叫兒子抓緊我的肩膀，跳下去把那個孩子拉上來。

幸好當時是退潮，也幸好有條船看到我們，靠過來把我們拉上船，載到河對岸。先跑的人都被公安抓了。兩天後，那個海軍陸戰隊的男人打聽到我父母家，來接回他的孩子。我罵他：「你說自己是海軍陸戰隊的，怎麼這麼窩囊！」

經過那晚的掃蕩後，我才明白自己被騙了。根本沒有船來接我們。他們就是這樣一直騙，直到我們自己灰心放棄為止。我拿著刀衝去找那個隔壁女人，岳父追過來抓住我的手：「孩子啊孩子，別殺人啊！」

妻子再也借不到錢寄回來幫丈夫出走了。我這邊的家庭也陷入赤貧，連飯都吃不飽，哪裡還談得上越界。

😃我又回到隆慶挖地。挖到快要發瘋。有一天我正在挖地，突然把鋤頭一扔，對父親說：「我不挖了，我要走了！」挖了一整天，母親還是要繼續送米來。當時父親五十歲，看起來卻像七十歲的老人。他也無可奈何，說：「你這孩子，想怎麼樣就怎麼樣吧。」

我鑽進屋裡，癱躺在地上。接下來要去哪裡？沒錢，也沒證件。

我到處閒逛時遇到一位朋友。他比我晚幾個月出勞改營。晚出來的原因是他在寫自傳時，得意地多寫了一句說他有個姑姑在革命陣營。這消息是真的，但上面要花時間去查證，所以我比他早出來。

我們是同學，一起在多樂（Đà Lạt）的戰爭政治大學讀書。他是順化人，比我大四歲，本來可以免服兵役，但一九六八年春節攻勢後被總動員。

在多樂讀書時，有一次他在課堂上向教官提問：😃「為什麼我們要學當軍官？為什麼不先讓我們學當士兵，再學當軍官？」他的意思是，軍官首先要當過士兵，才知道士兵的辛苦，才知道士兵的心態。那位教官聽了卻誤會了，說：「你現在已經是軍官了，還想像士兵那樣懶散嗎？」其他同學也跟著起鬨，嘲笑他、罵他：「笨蛋還想當士兵！」沒有人理解他的想法。我卻懂。我站出來替他說話。從那時起我們就成了好兄弟。在多樂讀書時，我沒錢就去找他借。他還煮飯給我吃。畢業後他選地方軍，我選別動軍，直接到廣義前線。

軍管叫我們去報到時，我本來想逃，但他來找我一起去。去就去吧，不就是聽十天課嗎？結果我們這「十天」變成了六年。我們又多了一段從隆交（Long Giao）到老街、永富的共同歲月。在隆交時，雖然同一個區域，但我們在不同勞改營，中間隔著鐵絲網，禁止改造犯穿越，被發現可能被槍斃。但有一次他還是冒死鑽過鐵絲網，帶藥來給我。

那次我得了痢疾，整整拉了二十天。我整天坐在機槍座裡，連褲子都不穿，一天要跑二、三十次。人瘦得像乾屍。朋友們給我喝木炭水也沒用。他們把我抬到醫務室等死。不知道誰把我的情況告訴了他。他向同房的藥劑師軍官要了三顆藥，冒死帶過來給我。那三顆藥救了我一命。

而現在，我們又在西貢重逢了。我們太了解對方，不需要多說什麼。我們開始商量怎麼離開。

經過第一次失敗後，岳父母覺得對不起我們，繼續幫我找門路。岳父給我一兩黃金，讓我轉交給一位女士。那女士說這次只帶年輕人，不帶婦女小孩。計劃是船會停在離岸一百公尺的地方，從岸邊拉一根繩子到船上，讓年輕人拉著繩子游過去。我又被兒子卡住了。我苦苦哀求她讓我帶孩子。她起初不同意，後來說：「隨便你吧。」

我邀請這位朋友一起走這趟。他非常興奮。

我們兩人給了那女士兩兩黃金。我去找人買了一個共和軍的軍用背包，在背包上挖兩個洞，讓兒子可以把兩條腿伸出來。我背著背包，他走在後面保護小孩。到出發那天，那女士卻跑得無影無蹤。我們知道被騙了，去她家找。她只還我們一兩，另一兩她說已經拿去買油了。朋友就把那一兩讓我拿回去還給岳父母。

我們又連續失敗了兩趟。我問朋友：「你現在怎麼想？」他說不想再去了。不久後他告訴我，他已經報名去學電腦。

他還沒有成家，怎麼過都行。我的情況不同。

我在新安（Tân Uyên）有一位姑姑。她是我祖父六位妻子其中一位的女兒。她嫁給一位南方集結的幹部，解放後全家南下。祖父去世後，六位祖母仍然互相扶持。因此我有很多親戚。即使二、三十年沒見，大家還是互相照應。我那位姑丈是縣幹部，但雖然是幹部，家裡看起來卻跟普通農民沒兩樣。有人慫恿他只要蓋個章批准建新安糖廠就能發財，他卻堅決不幹。大家對他很失望，也許因此他當縣委書記沒多久就被撤了。我記得有一次去他家，他扛著犁從田裡回來，有人來找他蓋章，他就把犁丟在院子裡，從腰間掏出印章蓋下去。

我跟姑姑說我證件丟了，哪裡都去不了，請姑姑幫我跟姑丈說說。姑丈馬上說：「這事容易，你下來我跟公安說。」我下去後，姑丈先給我上了一堂長課：「政府已經讓你回來了，你就好好學習改造、好好生產吧。」然後他教我親手寫一份「遺失證件說明」，貼上4×6的照片，交給公安蓋章。在我勞改釋放證上，本來是被禁止前往海島和邊境地區的，有了這張證明，我就可以自由南下頭頓了。

我跟母親一起去見母親以前的一位男朋友。母親聽說他幫幾個孩子造船越界成功。他自己也有一個兒子跟我一樣去勞改，已經幫兒子弄回來了，現在正在造船準備送兒子走。

母親說：「這個孩子老婆已經到那邊去了，他現在很絕望，請你幫幫他。錢我們家沒有，你看能幫到什麼程度，我們就感恩不盡了。」母親還說了很多淒涼悲慘的話。那位先生說：「我告訴妳，當年我叫妳嫁給我，妳不嫁，偏要嫁給那個懶惰的傢伙，他能做什麼？」因為是我，母親才不得不聽這些話——任何女人再見到當年自己拒絕過的男人，都不願意聽到的話。

但落到這個地步，有個門路可以拜託，已經是值得慶幸的事了。

最後他還是答應讓我去幫他。他買了一艘報廢的船。我跟一位老師傅一起住在船上，負責修理和翻新船隻。那位母親的朋友是車庫老闆，負責裝引擎，也是船主。我們兩人做剩下的事。

每天他給我錢去買米、空心菜，還給一些錢讓我偷偷買油儲存。每次去市場，我都悄悄買半公升油。公安會來檢查油，如果超過20公升就會把船封起來。允許的油量只夠在一定海域範圍內捕魚。

我們兩人研究怎麼藏油。方法是把圓形油桶切成扁平狀，壓進兩層木板之間，像做門一樣。每天去市場我就把買來的油灌進去。有一次我們正在用椰棕纖維和蚌粉拌泥填船縫時，公安來了。我拿出證件，說自己去新經濟區失敗，所以回來了。我就住在這艘船上，如果公安發現那些油桶，我就完了。雖然知道危險，但已經沒有別的選擇。

三個月後，我們把船修好了。船修好後，還是要出去捕魚，這才符合我們申請造船時說的「為了討生活」的理由。

我學習開船。船主教我開船，之後我自己再練習。用舵柄開船很容易，開多了就熟練了。我學習怎麼劈浪、測速度、看月亮、看星星。學習在有羅盤但沒有海圖、甚至沒有羅盤也沒有海圖的情況下開船。

船主在岸上負責找客人。收了客人的錢後，就讓那個人上船跟我一起去「捕魚」。我們帶著耙子出去耙。其實是為了以防萬一以後油不夠時，可以把耙子當桅杆用。下午回港時，如果捕到一點魚，我就大聲喊，讓周圍的人都聽到。有時捕不到魚，我就買別人的魚帶回來，拿到岸上賣。碼頭邊停了幾十艘船，有的正在造，有的剛造好正在捕魚。每天早上起錨時，那些船長們都會互相開玩笑，話裡有話：「你的船讓一讓，讓我的船越界啦！」大家心知肚明，但誰也不說破。

等了半年多，那天晚上我們終於出發了。決定當晚走，是因為利用下雨天。在碼頭直接上船。油已經準備好了，只帶糧食上去。船主沒有買集合點，而是「買」了碼頭邊的一戶人家。那家人負責幫我們把風、確保安全，還幫客人煮晚飯。

等所有客人都上船後，船主才讓兒子媳婦和孫子也上來。船主的孫子剛被抱上船就大哭。大家以為孩子肚子痛，就抱下去揉油。孩子不哭了，再抱上去又哭。孩子每次一上船就哭得撕心裂肺。大家都心神不寧。船主最後決定讓孫子留下，只讓兒子媳婦兩人走。

船上已經有四十人，還要到另一個集合點再接三十人。船從「新橋」（Cầu Mới）出發。還差一段就要出海時，被公安船攔住。前面有一艘越界船被抓，公安以為我們的船是漁船，打手勢叫我們幫忙拖。我們開船跑，公安就開槍追，還呼叫巡邏船。正好漲潮，我開船開得搖搖晃晃，一頭撞上沙洲。大家各自逃命。跑不動的就坐著不動。我交代一位婦女幫我照顧兒子，告訴兒子：「你乖乖坐在這裡跟公安走，爸爸以後會去接你。」我游上岸，逃回西貢。小孩後來自己偷偷跑出公安的控制，回到船主家。船主看到孩子回來，怕走漏風聲，趕緊把他送到車站，託人送回我家。

半年多的準備，漫長的等待，最後卻這樣匆匆結束。

我又回到隆慶。那時很多人都知道我是「偽軍官」。我已經不敢再靠近以前的地方。

我在碼頭那段時間，有一個人一直在暗中觀察我。他知道我是偽軍官，船開得很好，早晚會走。他打聽到我父母家的地址後就來西貢找我。母親叫我回去見他。他約我在漢興車站（bến xe Hàng Xanh）旁邊的茶水攤見面。

他先介紹自己說以前是公安，後來離開了。他跟一個人合買了一艘船，但那個人現在不走了。他們開的條件是：想拿船就要交六兩黃金。目前他有三兩，需要我再出三兩，兩人合用這艘船。他真的想走，而且一定要我來開船才放心。現在還沒有客人，這三兩黃金他當作跟我借，等有了客人再還我。

那個時期外面傳說偽軍官到美國會受到美國優待。他想跟我一起走，比較安心。

我相信了他。我用盡所有的勇氣去相信。

我決定自己開船出去。

當再也不能相信任何人的時候，就只能相信自己。

但是我哪裡有三兩黃金。我告訴他，我需要時間籌措。

我去告訴母親那位車庫老闆朋友這個計劃，希望他能先拿出三兩黃金，讓他兒子一家走。他不同意。

剛好我妹妹知道有一位朋友的母親正在替兒子找門路。那位太太家裡有現成的黃金，正在找可靠的人。我妹妹說這艘船是我哥哥開的，我們幾個兄弟姊妹都要一起走。那位太太相信了，立刻交出三兩黃金。

朋友去拉客人。我繼續學習開船。我還邀請一位海軍上尉朋友一起走。要找專業的船長非常難。很多人自稱會開船，但真正出海才知道什麼都不懂。他們說謊只是為了能走。那位海軍上尉開條件要給他黃金我們才同意，但他最後也沒去。他只抽空多教了我一堂課。我本來是步兵軍官，學過在森林裡行軍的方法，所以學在海上航行也學得很快。

我弟弟的任務是每天買油，倒進桶裡，埋在外面沙洲的沙子下。等到客人夠了，要出發時，再繞過去把油挖出來。每天他假裝在旁邊釣魚，一邊看守，防止有人偷挖，如果公安發現，就裝作跟他無關。

我邀請一位很要好的朋友一起走。他看了船之後搖搖頭。說是船，其實只是一艘很小的漁船，船頭不尖，無法劈浪。後來他看到我平安到了，又急著想走。結果他下一趟就被抓，坐了一年多牢。後來他還是透過H.O.到了美國。

出發前那段時間我盡量不外出。我請母親幫我買一個羅盤和一把手槍。母親把羅盤藏在竹簍裡託人帶，槍則不敢買。

船快要出發時，我又去找了母親那位朋友一次。我說：「我會自己開這艘船。請你跟對方談好錢的事，讓你兒子一家跟我一起走。」他說：「不是我不相信你。但我不相信那個人。」另一個讓他不安的原因，是這艘船實在太小了。他怎麼敢讓心愛的兒子一家在這樣一艘看起來弱不禁風的小船上漂洋過海。我心裡非常希望能帶他兒子一家一起走，當作回報他之前幫我的恩情，但我無法說服他。三年後，母親寫信告訴我一個悲慘的消息：他的兒子、媳婦和孫子都死了。他幫他們找了一艘大船出發，結果船還沒出海就沉了，三人都死了。他因此發瘋了。我父母去安慰他，他卻把他們趕出家門。

我們搭上這艘小船，在十二月底的一個夜晚出發。這個月份多颱風，公安比較鬆懈。出發日期無法自己決定。有時船來了，裡面的人卻臨時有困難；有時大家已經準備好了，船卻過不來。就這樣拖拖拉拉一個多月才真正啟航。

知道我們的船要起錨時，一些把風的人跳了上來。船最多只能載三十人，但當時已經上了六十人。船正停在一個公安從岸上用燈就能照得很清楚的灘頭。我弟弟問我怎麼辦。我說：「先走再說。」我叫人拖兩艘小艇跟在船後面。到了外海遠處，我停下來叫那些把風的人下船，坐小艇回去。沒有一個人肯下去。我說：「不下船，等到了暗礁區我就把你們全部丟下去！」聽到這句威脅，他們才全部跳下小艇。他們以為我有槍。

船已經越過頭頓前灘（Bãi Trước），又經過後灘（Bãi Sau）。我望著遠處的頭頓海灘。望著燈塔。我一直看……一直看……燈塔漸漸模糊。我把船頭轉了一圈。我想最後再看一眼我的祖國。

我現在用這麼平靜的語氣講這些，但當時的我已經不是一個人了。我的言語和動作都像機器一樣。

我正在寫一本關於這次越界的書，已經寫了十五章。我希望這本書能在越南出版。

😃剛到美國那幾年，我寫過關於勞改歲月的東西，但後來就不再寫了，因為我不想再想起那些日子。😃我把人生看成一首詩、一本書、一幅畫，自己怎麼寫、怎麼畫，就怎麼活。

😃我有滿肚子關於我們這邊軍人的故事。難道我們連講述自己一部分人生的權利都沒有嗎？

前幾年我曾經回過春梅老家。以前的房子已經不在了。池塘還在，但變小了很多。我還記得柚子樹和無花果樹長在哪個方向。堂哥聽我講以前怎麼爬上番石榴樹，偷看小雞搶食、看小鵝小鴨搖搖擺擺走到專門給牠們的水窪時，驚訝得不得了。我回去拜祭了祖父和六位祖母，他們一起葬在一塊地裡。在老家待了一天後，堂弟載我去參觀Trang An、拜丁寺，欣賞那裡的秀麗風景。

😃我那位朋友從那天起就再也沒有回過越南。我很愛我的朋友，我不知道如果他比我先走，我會變成什麼樣。我們一起長大，一起經歷人生中最苦澀的歲月。我們不能讓對方傷心。我希望以後有機會妳去美國，我可以介紹妳跟我朋友認識，也只能做到這樣了。

我也不認為自己能說服他。時間已經不再屬於我們了。

明天早上六點，順叔就要搭飛機回美國，下午兩點我也要回河內。再見。我們會再見面的。再見，我期待早日讀到叔叔寫的那些文章。

在西貢河邊，微風徐徐。故事依然繼續說給那些想聽的人聽。

---

本文重要故事情節總結：

這是「爸爸」（即作者父親）親口講述的越界（boat people）歷程。1975年西貢淪陷後，他作為前南越別動軍軍官，被送進勞改營六年。出營後，妻子已決心帶孩子偷渡，他因無多餘黃金而被叔叔用計分開，第一次嘗試失敗，兒子被留在岸上。之後他多次嘗試越界：躲藏、挖地、幫人修船、自己學開船、藏油、拉客人……經歷無數被騙、失敗、公安追捕、親友背叛與生離死別，最後在1980年代末，終於靠自己開一艘極小的漁船，成功帶著部分親人逃離越南，成為「船民」。

故事同時穿插他童年回憶、與戰友的深厚情誼、對祖父被殺與家族南遷的記憶，以及對妻子在勞改期間艱辛探監的感恩與心疼。全文充滿無奈、絕望、堅韌與對故鄉的最後一瞥，是典型的越南船民真實人生縮影。

☝☝☝☝

☝☝☝☝

☝☝☝☝☝

Tạm biệt（p322-p341)

Buổi tối, sau khi học chính trị, tự kiểm điểm thì chúng tôi đọc báo Nhân Dân. Báo Nhân Dân những năm bảy chín tám mươi đăng nhiều tin tức về vượt biên. Chúng tôi biết ngoài kia đang có chuyện đó. Vợ tôi từ Sài Gòn ra thăm, tôi nói, em về tìm cách đưa các con đi, anh chưa biết khi nào được ra, số phận anh coi như xong rồi. Vợ tôi gạt đi, anh học tập cho tốt, đừng lo gì chuyện đó.

Nửa năm sau tôi được về thì biết cả nhà bên ngoại đang chuẩn bị ra đi. Các gia đình góp vàng cho ông chú đóng tàu. Vợ tôi đã đóng cho chú năm cây vàng để ba mẹ con đi. Giờ thêm tôi nữa nhưng số vàng không có thêm.

Vợ tôi là giáo viên, đang dạy ở Sài Gòn bị chuyển đi dạy ở Biên Hòa, đi được một thời gian cô bỏ nghề luôn. Nhà tôi ở Phú Nhuận, bên kia đường Nguyễn Kiệm là

.322.

cơ quan bộ đội. Thỉnh thoảng có bộ đội mang vài chục ký gạo xấu ra bán. Vợ tôi xát trắng lại, rồi để đó bán cho người khác. Về nhà, tôi phụ vợ công việc xát lúa. Ngoài ra tôi còn đi làm đậu hũ cùng người bà con bên vợ. Phải vật đậu bằng tay, làm chưa quen, tối về lưng tôi đau cứng

Công an khu vực tới nhà vận động tôi đưa gia đình đi kinh tế mới. Sau vài lần tìm lý do trì hoãn mà công an văn tiếp tục đến, tôi phải tìm nơi tạm ấn. Tôi đến nhà chị họ dạy kèm hai đứa cháu nhỏ. Chống chị là lính biệt động quân đã tử trận, trước anh là cấp dưới của tôi. Chị đang kinh doanh rất khá, chị tin tưởng tôi. Ngoài việc dạy học cho tụi nhỏ tôi còn đi giao hàng, thu tiến giúp chị. Thỉnh thoảng chị mua đồ ăn về, chú cháu cùng ăn. Mọi người xung quanh có lời bóng gió về mối quan hệ giữa chị và tôi. Tôi đang là người thất thế, trở nên nhạy cảm hơn mức bình thường với từng lời nói ra. Tôi đành bỏ chỗ làm đó.

Thực lòng tôi không muốn đi vượt biên. Tôi bàn với vợ mua một căn nhà rồi cùng tính đường làm ăn. Vợ tôi lúc này lại nhất quyết phải đi. Cô nói, tối ngày xát gạo người lấm lem bụi bặm không chịu nổi, em không muốn cuộc sống tối tăm thế này. Sau này tôi mới biết trong thời gian tôi ở trại cô đã một lần đem hai con đi với một người đàn ông khác nhưng việc đó bất thành, vì đến bãi người ta không cho trẻ con đi. Khi nghe vợ kể lại chuyện này tôi thông cảm. Ngày ở trại tôi là người được vợ đến thăm đều đặn. Từ Sài Gòn đi ra Vĩnh Phúc, Lào Cai những

.323.

năm đó là một hành trình vất vả, vậy mà có lân cô đến hai vợ chồng chỉ được phép gặp nhau một tiếng đồng hồ, Nghĩ lại cảnh đó tôi thương vợ tôi vô cùng. Cùng buồng với tôi có ông bạn suốt sáu năm vợ không đến thăm lần nào. Ông giữ kín nỗi đau trong lòng. Đêm đêm ông đánh những bản nhạc vàng réo rắt anh em nghe không chịu nổi. Sau này tôi mới biết là vợ anh ở nhà đi buôn bán, có con với người khác. Khi trở về, anh coi đứa trẻ như con mình. Sau này anh bảo lãnh vợ và đứa con đó sang Mỹ theo diện H.O.

Trước ngày ra đi, ông chú gọi tôi nói chuyện. Ông đã mua bãi cho chừng đó người, nếu đưa tôi lên mà công an bắt được thì tôi lại đi tù mọt gông, vì tôi cải tạo mới về. Giờ ông tính cách là, ông thuê con thuyền nhỏ chở tôi ra tàu lớn theo một hướng khác. Tàu lớn không vô bờ, mà đón mọi người từ ngoài xa. Nếu trót lọt, mọi người cùng lên tàu. Nếu có biến, tôi theo tàu lớn đi luôn.

Chú vạch ra cách như thế tôi thấy tốt quá. Đêm đó tôi cùng chồng cô em họ bên vợ lên con thuyền nhỏ có người chở ra tìm tàu lớn ở Bà Rịa. Nhưng đi mãi không thấy tàu lớn đâu. Con thuyền cứ chèo ngược chèo xuôi, đến gần sáng thì chở chúng tôi về chỗ cũ. Khi chuyến đi đã xong xuôi tôi mới biết là tàu lớn đậu ở Bãi Dâu, Vũng Tàu.

Tôi đoán ông chú đã cố tình tách chúng tôi ra. Vợ tôi không có vàng đưa thêm. Mà từ chối, lỡ tôi la lên báo công an. Tốt nhất là ông nhận lời và dụ chúng tôi đi theo

-324.

kiểu đó. Tôi nghĩ có dịp gặp sẽ hỏi rõ chuyện này nhưng ông đã bị bệnh mắt sau khi sang Mỹ được vài năm.

Khi thuyền chèo về gắn đến bờ, thấy có công an, tôi nhảy trước lội vào bở, cậu em rể vẫn ngồi yên. Quân xân lên quá gối, bộ dạng thất thếu, tôi đi ra bến xe. Tiếng gọi ba ơi khiến tôi giật mình. Giật mình vì sao con lại xuất hiện tại đây. Giật mình vì lo tiếng gọi lớn của con sẽ gây sự chú ý, công an biết.

Con trai tôi cũng đã bị bỏ lại trên bở. Tàu lớn đến, đêm hôm mịt mù vợ tôi ôm thằng em, nhờ người bé thẳng anh. Người bẽ thằng anh ra đến gần tàu thì nước ngập tới ngực, họ sợ, nên quay lại thả nó trên bờ mà không cho vợ tôi biết.

Bị bỏ lại trên bờ ngoài con trai tôi còn có cả vợ cậu em rế đi cùng thuyền với tôi.

Chúng tôi bắt xe về Sài Gòn. Qua tới cầu Có May công an lên kiểm tra xe. Ai quần ướt bị kêu xuống. Tôi tỉnh bơ thọc nách cho thằng con cười nắc nẻ. Vợ chồng đứa em họ bị bắt xuống. Bố của cô em họ ngày di tản ra phi trường nhặt được túi vàng. Nhờ có số vàng đó mà gia đình các con có thể ra đi. Và giờ thì mỗi đứa một năm rưỡi ở tù. Số vàng còn lại ông mang hết đi xin xỏ cho các con được ra tù trước thời hạn.

Về đến nhà, người tôi rã rời. Con trai tôi tụt khỏi người bố chạy một mạch lên lầu xem con cá trong bé. Nó reo lên bố ơi con cá vẫn còn sống.

-325.

Ngôi nhà tan hoang, lòng tôi tan hoang. Vợ chồng đã nghìn trùng xa cách.

Con trai bảy tuổi vui với cá. Như tôi ngày bảy tuổi xem đàn cá lội nổi trên mặt ao. Tôi ngồi thông chân trên chiếc cấu dài ra tận giữa ao khuấy nước bắn tung lên làm cho đàn cá sợ hãi bơi ra xa.

Chốn ngày xưa của tôi. Bao quanh sân gạch rộng thênh thang là ba dãy nhà được làm theo hình chữ U, đó là dinh cơ của một ông chánh tổng tổng Sơn Quyết, Xuân Mai - Sơn Tây. Ông chánh tổng là ông nội tôi. Dãy ở giữa cao lớn đồ sộ hơn hết thảy là nơi thờ tự và sáu phòng dành cho sáu bà vợ của ông.

Ông nội tôi đã bị một người cháu ruột dẫn người về đâm chết giữa sân, với mười ba nhát dao, trước mặt dân làng, năm 1954. Bỏ hết dinh cơ tài sản, giã từ sáu bà mẹ, vài chục anh em, bố tôi - ông giáo huyện - mang gia đình nhỏ bé đi vào Nam, gia nhập quân đội Quốc gia.

Bảy tuổi tôi theo bố vào Nam. Bảy tuổi con trai tôi lúc này cũng vô tư, hồn nhiên như tôi thuở đó.

Ngày hôm sau công an phường gọi tôi lên. Tụi tôi biết hết rồi. Giờ mời anh viết bản kiểm điểm. Tôi không viết. Tôi đi học tập về, thấm nhuần các chính sách của đảng không biết. và nhà nước, vợ tôi nghe lời người ta dụ bỏ đi thế nào tôi

Ba ngày sau qua loa phóng thanh họ đọc tên tôi lên phương trình diện. Tôi đưa con đi trốn.

.326.

Tôi đi về Long Khánh. Ở Long Khánh bố tôi có rây. Bố tôi giải ngũ trước khi chiến tranh kết thúc năm năm.

Năm 1974 ông về Bình Tuy làm rây, giải phóng vào ông bỏ chạy, tới khi quay lại thì phần đất đó bị chiếm mất. Bố tôi lại về Long Khánh khai hoang.

Tôi về Long Khánh để nương náu, chờ cơ hội đi. Vợ và một đứa con đã đi rồi, tôi không còn lòng dạ nào ở lại.

Trong khi chờ đợi cũng phải làm việc gì đó. Tôi cuốc đất. Ngày nào cũng cuốc đất. Đất mới chưa có gì thu hoạch. Được đám rau lang lá vừa nhú đã hái. Lâu lâu được củ chuối luộc lên.

Vợ tôi đang trong trại tị nạn ở Indonesia. Vợ viết thư nhờ người chị họ là tu sĩ ở Ý mượn nhà dòng một ngàn đô gửi về để bố mẹ cô ấy lo cho tôi đi. Bố mẹ đưa hết số tiến cho bà hàng xóm. Bà ta cho biết sắp tới có chuyến đi. Lắn này đi ngay tại Sài Gòn, từ Cát Lái ra cửa biển Gành Hào.

Em gái tôi đi xe than xuống Long Khánh nhần tôi về.

Người trong tổ chức vượt biên hẹn tôi ra chờ ở một ngôi nhà chòi bên sông, nửa đêm ghe sẽ đón. Tôi chờ đến sáng không thấy ghe nào đón. Họ hẹn sang đêm sau. Đêm sau tôi lại ra chờ và tới đêm thứ ba cũng thế. Tôi lại đi, rồi lại về.

Quay về Long Khánh được một tuần em gái lại xuống kêu. Lần này là đi chắc chắn đó anh. Tôi về Sài Gòn, theo

.327.

kế hoạch thì tối nay đi. Buổi trưa tôi đi coi bói trên đường Đinh Tiên Hoàng. Chưa kịp đặt quẻ, bà coi bói nhìn sắc mặt tôi nói, tối nay đi vượt biên phải không, cái tàu đó sẽ bị bắt nhưng bác thì thoát. Tôi về nói với ông già vợ, ông gạt đi, mình theo đạo Thiên Chúa sao lại đi tin chuyện đó.

Đêm, tôi dẫn em trai vợ và con ra chòi. Có một gã cũng mang con đi như tôi. Hắn nói hắn là thủy quân lục chiến, tôi nghĩ bụng, trong hoàn cảnh này không giấu đi thì thôi chứ sao bô bô ra thế. Chúng tôi đến đây thường im lặng, không ai hỏi ai, biết càng ít thông tin về nhau càng tốt. Đang sốt ruột chờ thì có người hô công an. Ai nấy ù té chạy. Tôi còng con qua cầu khỉ, thằng bé giật vai áo, bố ơi thằng kia rơi kia. Nó chỉ xuống thắng bé con của tên thủy quân lục chiến. Thằng bé bị rơi xuống cầu kẹt dưới bùn, đang kêu khóc. Tôi bảo thằng con bám chặt vai, nhảy xuống kéo thằng bé lên.

Hên cho thằng bé là lúc này nước rút và hên cho cả ba chúng tôi là có con thuyền nhìn thấy đã ghé lại kéo chúng tôi lên thuyên chở sang bờ sông bên kia. Những người chạy trước đã bị công an bắt. Hai ngày sau tên thủy quân lục chiến hỏi thăm được đến nhà bố mẹ tôi, xin đón con về. Mày nói là thủy quân lục chiến mà hèn thế, tôi chửi nó.

Sau đêm bị động ổ đó tôi vỡ lẽ là mình bị lừa. Chẳng có ghe có thuyền nào đón chúng tôi. Chúng nó dụ vậy cho tới khi chúng tôi chán bỏ cuộc thì thôi. Tôi cầm con

-328.

dao chạy sang tìm bà hàng xóm. Bố vợ tôi chạy theo giữ tay tôi lại. Con ơi con ơi đừng giết người.

Vợ tôi không vay tiền gửi về lo cho chồng đi được nữa. Phía gia đình tôi lúc này rơi vào cảnh nghèo đói, ăn không đủ, nói gì chuyện vượt biên.

Tôi lại về Long Khánh cuốc đất. Cuốc đất muốn khùng luôn. Đang cuốc tôi vứt cuốc. Tôi nói với bố, con đi đây, con không cuốc nữa đâu. Cuốc đất cả ngày mà mẹ vẫn phải tiếp tế gạo. Bố tôi khi đó năm mươi tuổi mà trông như ông già bảy mươi. Ông già cũng bất đắc chí rồi. Ông nói, cái thân mày, muốn làm sao thì làm.

Tôi chui vào nhà nằm thượt ra. Đi đâu bây giờ, tiến không có, giấy tờ không có.

Tôi đi lang thang thì gặp anh bạn. Anh ra trại sau tôi mấy tháng. Lý do ra sau là trong một lần viết bản khai lý lịch thì anh hí hửng khai thêm bà cô làm bên cách mạng. Thông tin đó là chính xác, nhưng do người ta phải mất thời gian đi xác nhận, thành ra tôi được ra trước.

Tôi và anh học cùng trường Đại học Chiến tranh Chính trị ở Đà Lạt. Anh người Huế, hơn tôi bốn tuổi, anh được miễn quân dịch nhưng sau Mậu Thân 1968 bị tổng động viên.

Hồi học ở Đà Lạt, trong một buổi thuyết trình anh thắc mắc với sĩ quan huấn luyện: Tại sao chúng tôi học

.329.

để trở thành sĩ quan? Tại sao không cho chúng tôi học trở thành người lính trước khi trở thành sỹ quan? Ý của anh là người sĩ quan trước hết phải học trở thành người lính để biết người lính khó như thế nào, biết tâm trạng của người lính ra sao. Ông sĩ quan huấn luyện nghe hỏi vậy thì hiểu lầm. Ông nói, anh bây giờ đang là sĩ quan mà anh muốn được lè phè như những người lính hả. Những người bạn hùa theo ông kia, la lối anh, cười cợt, chửi thề, thẳng ngu đòi làm lính. Không ai hiểu suy nghĩ của anh. Anh tức ứa nước mắt mà không giải thích được. Tôi thì hiểu. Tôi đứng ra bênh vực anh. Hai anh em chơi với nhau từ khi đó. Những ngày học ở Đà Lạt thiếu tiến tôi sang mượn anh. Anh nấu cơm cho tôi ăn ké. Ra trường anh chọn địa phương quân, tôi chọn biệt động quân, ra ngay chiến trường ngoài Quảng Ngãi.

Khi quân quản gọi trình diện, tôi tính trốn nhưng anh tới rủ đi. Đi thì đi, có mười ngày nghe giảng bài chứ có gì đâu. Mười ngày của chúng tôi là sáu năm. Hai anh em có thêm một quãng đời làm bạn từ Long Giao tới Lào Cai, Vĩnh Phú. Hồi ở Long Giao, tuy cùng khu vực nhưng hai trại khác nhau. Giữa các trại là hàng dây kẽm gai, cấm cải tạo viên chui qua. Cải tạo viên chui qua bị phát hiện có thể bị bắn chết. Vậy mà trong một lần anh đã liêu chui qua hàng kẽm gai mang thuốc sang cho tôi.

Lần đó tôi bị kiết lị kéo dài hai mươi ngày. Tôi ngồi trong thùng đại liên suốt ngày, không mặc quần nữa, mỗi ngày đi hai, ba chục lần. Người tôi như xác ve. Các bạn

-330.

giã than cho uống cũng không bớt. Họ khiêng tôi lên bệnh xá nằm chờ chết. Ai đó đã thông tin cho anh biết về tình trạng tôi. Anh đã xin ông sĩ quan là dược sĩ ở cùng buống ba viên thuốc. Ba viên thuốc anh liều mạng đưa sang đã cứu mạng tôi.

Và lúc này đây hai anh em gặp lại nhau giữa Sài Gòn. Chúng tôi quá hiểu nhau mà không cần nói gì thêm nữa. Chúng tôi bàn tính cách ra đi.

Sau lần bể chuyến đầu tiên, bố mẹ vợ tôi ái ngại vì đã làm mất tiền của các con, tiếp tục tìm cách cho tôi đi. Bố vợ đưa cho tôi một chỉ vàng để chuyển cho một bà. Bà ta nói là lần này chỉ có thanh niên đi, không cho đàn bà con nít theo. Kế hoạch vạch ra là tàu sẽ đỗ cách bờ một trăm thước. Sẽ có một cái dây từ ngoài bờ nối vào tàu cho thanh niên đu theo dây đó ra tàu. Tôi lại kẹt đứa con. Tôi năn nỉ bà cho đưa con đi. Mới đầu bà không đồng ý, sau thì bà nói, muốn sao thì sao.

Tôi rủ anh bạn cùng đi chuyến này. Anh hăm hở lắm.

Hai anh em đưa cho bà hai chỉ. Tôi đi tìm mua cái ba lô lính cộng hòa, khoét hai cái lỗ để con tôi chui vào ba lô thò được hai chân ra ngoài. Tôi sẽ đeo ba lô sau lưng, anh đi sau để bảo vệ thằng nhỏ. Đến ngày đi như kế hoạch thì bà ta trốn mất. Biết đã bị lừa, chúng tôi đến nhà tìm. Bà ta chỉ trả lại cho một chỉ, còn chỉ kia bà nói rằng đã góp mua dầu rồi. Anh bạn dành chỉ đó cho tôi đưa trả bố mẹ vợ.

-331.

Anh em đi tiếp hai chuyển nữa, cũng bị bể. Tôi hỏi giờ ý anh làm sao. Anh không muốn đi nữa. Ít lâu sau anh cho biết đã đăng ký đi học điện toán.

Anh chưa có gia đình, sống thế nào cũng xong, tỉnh thế tôi khác.

Dưới Tân Uyên tôi có bà cô. Bà là con của một trong sáu bà vợ của ông nội tôi. Cô lấy chồng dân miền Nam tập kết, sau giải phóng thì cả nhà vào Nam. Sau khi ông nội mất, sáu bà vợ vẫn sống đùm bọc lẫn nhau. Tôi vì thế có nhiều họ hàng. Mọi người vẫn có trách nhiệm với nhau nhau dù xa cách hai, ba chục năm không gặp. Ông dượng tôi là cán bộ huyện. Là cán bộ nhưng nhà trông dượng không khác gì một ông nông dân. Người ta xui ông chỉ cần cấp giấy cho làm nhà máy đường Tân Uyên là có tiền, ông nhất định không. Người ta chán ông, phải chăng vì thế mà làm chủ tịch huyện được thời gian ngắn thì ông không được làm nữa. Tôi nhớ lần đến nhà, ông dượng vác cày đi ngoài đồng về, có người đến nhà chờ xin con dấu, ông thả cày bên vườn, moi bên hông ra con dấu đóng.

Tôi nói với cô cháu bị mất chứng minh thư, không đi đâu được, nhờ cô nói với dượng giúp cháu. Dượng nhằn ngay, chuyện đó dễ thôi, cứ xuống đây tao nói công an chứng cho. Tôi xuống, đầu tiên là dượng giảng một bài dài, mày được chính phủ cho về rồi thì ráng học tập làm ăn cho tốt. Sau đó dượng hướng dẫn tôi viết tay Giấy cớ

.332.

mất giấy tờ, dán hình 4x6 rồi đưa ra công an đóng dấu ngang hình. Trong giấy ra trại tôi bị cấm không được ra vùng hải đảo, vùng biên giới. Có giấy này tôi tự do đi xuống Vũng Tàu.

Tôi đi cùng mẹ gặp một người bạn trai cũ của mẹ. Mẹ nghe tin ông đóng tàu cho mấy đứa con vượt biên thành công. Ông có một đứa con cũng đi học tập cải tạo như tôi, ông đã lo được cho con về. Giờ ông đóng tàu đưa con đi.

Mẹ tôi nói, thằng này vợ đi bên đó rồi, nó khùng lắm rồi, nhờ anh giúp cháu. Tiền thì nhà tôi không có, ông xem giúp được gì tôi xin đội ơn ông. Rồi mẹ nói thêm những lời lâm ly bi đát nữa. Ông ấy nói: Tôi nói bà nghe, hồi xưa tôi bảo bà lấy tôi bà chẳng lấy, bà lấy thắng đó nó lười biếng nó có làm được cái gì đâu. Vì tôi mà mẹ phải nói, phải nghe những lời không người bạn gái nào muốn khi gặp lại người đàn ông ngày xưa mình từ chối tình cảm.

Nhưng rơi vào cảnh này rồi, có được mối để nhờ cậy đã là mừng.

Cuối cùng thì ông cũng nhận tôi vào làm cho ông. Ông mua hóa giá một con tàu hỏng. Tôi ở đó cùng một bác thợ, hai bác cháu sửa chữa và tân trang tàu. Ông bạn mẹ là chủ ga ra, đảm nhận việc đặt máy và là chủ tàu. Hai chúng tôi làm những việc còn lại.

Mỗi ngày ông đưa tiền cho tôi mua gạo, rau muống và một số tiền để mua dầu tích trữ. Mỗi lần đi chợ tôi kín đáo mua nửa lít dầu. Công an đến kiểm tra dầu, nếu số

333.

dầu vượt quá 20 lít là niêm phong con tàu. Số dấu chỉ được phép vừa đủ cho việc đi đánh cá trong một giới hạn hải lý nào đó.

Hai bác cháu nghiên cứu cách giấu dầu. Đó là cắt cái thùng phuy mặt tròn thành mặt dẹt, ép vào trong hai lớp ván giống như cánh cửa. Mỗi ngày đi chợ tôi mua dầu đó vào. Một lần đang trộn bã xơ tre với bột trai trét vào khe tàu thì công an đến. Tôi trình giấy tờ, thưa là mình đi kinh tế mới thất bại nên về đây. Tôi sống trong cái tàu đó, nếu công an phát hiện ra thùng dầu thì tôi lãnh đủ. Biết vậy nhưng không còn lựa chọn nào.

Sau ba tháng chúng tôi đóng xong tàu. Đóng xong tàu rồi, phải đi đánh cá, đúng như giấy phép xin đóng tàu với mục đích sinh sống.

Tôi học cách lái tàu. Ông chủ dạy tôi lái tàu. Sau đó tôi tự học thêm. Lái bằng cần rất dễ. Lái nhiều thì thành thạo. Tôi học cách chẻ sóng, đo vận tốc, nhìn trăng, nhìn sao. Học cách lái tàu khi có hải bàn mà không có hải đồ, và cả khi hải đồ và hải bàn không có.

Ông chủ trên bờ tìm khách. Lấy tiền của khách xong là ông chủ lại cho người đó lên thuyên cùng đi đánh cá với tôi. Chúng tôi mang cào đi cào. Thực ra là để phòng trường hợp sau này không đủ dầu thì dùng cào làm cột buồm. Chiều về bến được ít cá là tôi hô tô cho người xung quanh nghe thấy. Có khi không đánh được cá, tôi mua một ít cá của thuyền người ta rồi mang về đưa lên bờ bán. Tại bến có mấy chục con tàu san sát bên nhau. Tàu đang

334.

đóng, tàu vừa đóng xong đang đánh cá. Mỗi sáng nhổ neo các tay lái lại nhìn nhau nói câu đùa đây hàm ý. Tàu mày tránh ra để tàu tao vượt biên nào. Chúng tôi biết ý nhau nhưng không nói ra.

Hơn sáu tháng chờ đợi thì đêm đó chúng tôi lên đường. Quyết định đi vào đêm đó vì lợi dụng trời mưa. Đi ngay tại bãi. Dấu có sẵn, chỉ mang lương thực lên. Ông chủ không mua bãi, mà “mua” một gia đình ở bến sông. Gia đình đó sẽ canh chừng công an, bảo đảm sự an toàn, và nấu bữa cơm tối cho khách.

Khi khách đã đủ hết trên tàu thì ông chủ mới cho vợ chồng và đứa cháu lên. Đứa cháu của ông vừa được bé lên tàu là la khóc. Nghĩ rằng bé đau bụng, ông cho đưa bé xuống, xoa dầu. Bé nín, ông lại cho con dâu bế cháu lên. Lần nào cũng lên tàu là bé khóc ré lên. Tiếng khóc của đứa trẻ khiến mọi người trên tàu không yên tâm. Ông chủ quyết định cho bé ở lại, chỉ hai vợ chồng người con trai đi.

Trên tàu đã có bốn mươi người, đi tới một điểm hẹn đón thêm ba mươi người nữa. Tàu bắt đầu đi từ Cầu Mới. Còn một khúc nữa tới biển thì bị tàu công an vẫy lại. Một con tàu vượt biên bị bắt, công an tưởng tàu tôi là tàu đánh cá, ra hiệu nhờ kéo giúp. Tôi lái tàu chạy. Công an bắn theo. Gọi công an tuần tra. Đúng lúc nước lên, tôi lái loạng choạng, đâm sầm vào cái cồn. Mạnh ai nấy chạy. Ai không chạy được thì ngồi yên. Tôi dặn người phụ nữ trông chừng giùm thằng con tôi. Tôi dặn con cứ ngồi im

335.

đó theo công an rồi bố sẽ đi đón con sau. Tôi bơi vào bờ, thoát được về Sài Gòn. Thằng bé trốn ra được khỏi đón công an đi về nhà ông chủ tàu. Ông thấy thằng bé quay về thì sợ lộ, vội vàng đưa nó ra bến xe nhờ người đưa về nhà cho tôi.

Sáu tháng chuẩn bị, mỏi mòn chờ đợi với một kết thúc chóng vánh như thế.

Tôi lại về Long Khánh. Lúc bấy giờ nhiều người đã biết tôi là “sĩ quan ngụy. Tôi không dám bén mảng tới chỗ cũ.

Thời gian tôi ở bến tàu có một người để ý đến tôi. Anh ta âm thầm quan sát tôi. Anh biết tôi là sĩ quan ngụy, lái tàu hay, trước sau gì tôi cũng đi. Anh hỏi dò địa nhà bố mẹ tôi rồi lên Sài Gòn tim. Mẹ nhân tôi về có người gặp. Anh hẹn gặp tôi ở quán nước bên bến xe Hàng Xanh.

Anh giới thiệu mình trước là công an, nhưng đã bỏ ngành. Anh có đóng chung tàu với một người nhưng người này giờ không đi nữa. Họ ra điều kiện nếu muốn lấy tàu thì nộp sáu cây vàng. Hiện tại anh có ba cây vàng, cần tôi có thêm ba cây nữa là hai người chung tàu. Anh muốn đi thực sự. Và muốn tôi là người lái con tàu đó. Phải là tôi lái anh mới yên tâm. Giờ chưa có khách, số vàng ba cây đó anh coi như mượn, khi nào có khách sẽ trả lại cho tôi.

Thời gian đó người ta đồn là sĩ quan sang đất Mỹ thì được Mỹ ưu ái. Anh này muốn đi cùng tôi cho vững tâm.

-336.

Tôi tin anh ta. Tôi tin với tất cả sự liều lĩnh.

Tôi quyết định tự lái con tàu ra di.

Khi không thể đặt lòng tin vào ai được nữa thì phải tin vào chính mình.

Nhưng tôi làm gì có ba cây vàng. Tôi nói với anh, tôi cần thời gian thu xếp.

Tôi đến nhà ông chủ ga ra bạn cũ của mẹ cho biết kế hoạch này. Hy vọng ông sẽ bỏ trước ba cây vàng cho vợ chống đứa con trai đi. Ông không đồng ý.

Tình cờ em gái tôi biết mẹ một người bạn muốn tìm mối cho con đi. Nhà bà có sẵn vàng, đang cần tìm chỗ tin tưởng. Em gái tôi nói tàu này là anh trai lái, cả mấy chị em cùng đi. Bà tin và gửi ngay ba cây vàng.

Anh đi tìm khách. Tôi học thêm về lái tàu. Tôi mời một anh bạn là đại úy hải quân đi cùng. Tìm được người lái tàu chuyên nghiệp rất khó. Nhiều người tự nhận là biết lái tàu nhưng ra đến nơi khi cần lái mới hay không biết gì. Họ nói dối để được đi. Anh đại úy hải quân ra điều kiện phải trả vàng anh mới đi, chúng tôi đồng ý. Nhưng rồi anh cũng không đi. Anh dành ra một buổi dạy thêm cho tôi. Tôi là sỹ quan bộ binh, đã học qua những phương pháp đi rừng, nên giờ học đi trên biển tôi cũng học nhanh.

Em trai tôi có nhiệm vụ mua dầu từng ngày đổ vào thùng, mang ra chôn dưới cát ở ngoài côn. Khi nào đủ khách, lên đường, là tạt qua côn lấy dầu lên. Hàng ngày em vờ ngồi câu cạnh nơi chôn dấu, để canh ai đào trộm và nếu công phát hiện ra thì coi như không liên quan.

.337.

Tôi rủ anh bạn thân thiết của mình cùng đi, nhìn con tàu anh lắc đầu. Gọi là tàu chứ thực ra đó là một con thuyền nhỏ đánh cá. Mũi thuyền không nhọn, không chẻ sóng được. Sau này thấy tôi đi trót lọt anh lại cuống lên muốn đi. Chuyến đi sau cùng anh bị bắt, phải ngồi tù hơn một năm. Về sau anh sang Mỹ theo diện H.O.

Thời gian sắp đi tôi hạn chế đi ra ngoài. Tôi nhờ mẹ mua giúp một cái hải bàn và một khẩu súng. Mẹ giấu hải bàn trong thúng nhờ người chuyến, súng thì mẹ không dám.

Khi con tàu sắp khởi hành, tôi quay lại nhà ông bạn mẹ lần nữa. Cháu sẽ lái con tàu đó. Bác thỏa thuận chuyện tiền bạc với người ta rồi cho gia đình anh chị và cháu đi. Ông nói: Không phải bác không tin cháu. Nhưng bác không tin thằng kia. Một lý do khiến ông không yên tâm nữa, là con tàu quá nhỏ. Làm sao ông dám để cho gia đình đứa con trai cưng của mình lênh đênh trên biển khơi với con tàu trông mỏng manh như thế. Trong lòng tôi tha thiết muốn gia đình anh chị và cháu đi cùng tôi trên tàu này, như một cách đáp lại lòng biết ơn ông đã nhận lời giúp tôi trước đó. Nhưng tôi không thể thuyết phục được ông. Ba năm sau tôi được mẹ viết thư cho biết một tin thảm thương, con trai, con dâu và đứa bé của ông đã chết. Ông đã tìm được cho họ một tàu lớn ra đi, cả ba đã chết khi tàu còn chưa ra tới biển. Ông đã phát điên. Bố mẹ tôi tới chia buồn ông đuổi ra khỏi nhà.

338.

Chúng tôi lên chiếc tàu nhỏ đi vào một đêm cuối tháng 12. Tháng này nhiều bão, công an lơ là hơn. Ngày đi không thể chủ động. Có khi tàu đến đón nhưng bên trong mọi người gặp khó khăn. Có khi mọi người đã sẵn sàng thì tàu không qua được. Nhùng nhằng hơn một tháng mới khởi hành được.

Biết tàu tôi chuẩn bị nhổ neo, bọn canh me nhảy lên. Sức tàu chứa được ba mươi người nhưng lúc đó số người đã sáu mươi. Tàu đang đỗ ở một bãi mà công an soi trong bờ ra rất rõ. Em trai tôi hỏi giờ làm sao. Cứ đi đã. Tôi cho kéo hai cái ghe theo tàu. Ra đến ngoài khơi xa tôi dừng lại bảo tụi canh me xuống khỏi tàu, lên hai cái ghe quay về. Không đứa nào chịu xuống. Không xuống, ra tới hàng đáy tao thả hết tụi mày. Sau lời đe đọa đó tụi nó nhảy xuống hết. Chúng nghĩ tôi có súng.

Tàu đã đi qua hàng đáy của Bãi Trước rồi qua Bãi Sau. Tôi nhìn bãi biển Vũng Tàu xa tít. Tôi nhìn ngọn hải đăng. Nhìn hoài... Nhìn hoài. Ngọn hải đăng mờ dần. Tôi quay mũi thuyền xoay một vòng. Tôi muốn nhìn lại lần cuối cùng quê hương tôi.

Tôi kể lại với giọng bình thản thế này chứ khi đó tôi không phải là con người nữa. Lời nói, hành động giống như cái máy. ش

.339.

Tôi đang viết cuốn sách về chuyến vượt biến này. Đã được 15 chương. Tôi mong cuốn sách sẽ được xuất bản ở Việt Nam.

Thời gian mới sang Mỹ tôi có viết về những năm tháng học tập cải tạo. Nhưng sau tôi không viết nữa, bởi không muốn nghĩ về những năm tháng đó nữa. Tôi coi cuộc đời như một bài thơ, như một cuốn sách, như một bức tranh, mình viết sao vẽ sao thì sống vậy.

Tôi có cả kho chuyện về người lính phía chúng tôi. Chẳng lẽ chúng tôi cũng mất cả cái quyền được kể lại một phần cuộc đời mình sao.

Năm kia tôi đã về lại quê Xuân Mai. Ngôi nhà ngày xưa không còn nữa. Cái ao vẫn còn đó nhưng đã bị thu hẹp. Tôi vẫn nhớ cây bưởi cây sung mọc ở hướng nào. Anh họ ngạc nhiên khi tôi kể ngày xưa mình đã trèo lên cây ổi như thế nào để rình xem những chú gà con tranh ăn, xem những chú ngan, chú vịt lạch bạch theo nhau ra vũng nước được dành riêng cho chúng. Tôi về thăm mộ ông nội và sáu bà vợ nằm cùng ông trong một khu đất. Sau một ngày ở quê, em họ chở đi Tràng An, chùa Bái Đính, thăm phong cảnh hữu tình.

Anh bạn tôi vẫn chưa quay lại Việt Nam kể từ ngày đó. Tôi yêu bạn tôi, tôi không biết mình sẽ thế nào nếu bạn chết trước. Chúng tôi trưởng thành bên nhau, cùng trải qua những năm tháng đắng cay trong đời. Chúng tôi không thể làm cho nhau buồn. Tôi mong có dịp cô sang đó, tôi sẽ giới thiệu cô với bạn, chỉ làm được như vậy thôi.

.340.

Tôi không nghĩ mình có thể thuyết phục được bạn. Thời gian không còn là của chúng tôi nữa rồi.

Sáu giờ sáng mai bác Thuận lên máy bay về Mỹ, hai giờ chiếu mai tôi cũng về Hà Nội. Tạm biệt. Chúng ta sẽ gặp lại. Tạm biệt, cháu mong sớm được đọc những trang viết của bác.

Bên bờ sông Sài Gòn gió mát. Câu chuyện vẫn được kế cho những ai muốn nghe.

-341.