18 前往順化（重寫）（第270至300頁）

 18 前往順化（重寫）Đến Huế(Viết lại)（第270至300頁）

前往順化（重寫）（第270至300頁） Đến Huế(Viết lại)（P270-P300）

前往順化 Đến Huế （重寫） （Viết lại）

一年後我再次回到順化（Huế）。

第一個地址是安陽村（thôn An Dương）。

出了城，開始往順安港（cảng Thuận An）的路，我停在路邊吃一碗拌生菜的蛤蜊米粉，只要八千盾。我特別記下價格，因為從順化往南到檳知（Bến Tre）、同塔（Đồng Tháp）這些外縣、市鎮，平民小吃和飲料的價格總讓我驚訝。

一杯咖啡五千盾、一杯甘蔗汁五千盾，還附上一壺茶放在桌上。在河內，最便宜的茶也要另外收一萬盾。在河內我吃早餐要兩萬五千盾，如果再叫一杯茶還要加錢。今天一整天，我吃喝的花費還不到明天早上我在香江（sông Hương）邊一家店吃的那半碗順化米粉——那碗米粉要五萬盾。我吃完那碗米粉就肚子痛。我想自己是農民的胃，不該貪圖那些看起來高級的店家。

.270.

我這樣寫，只是因為十年後這些可能成為某人需要的社會生活資料。在越南，短短三年很多東西都變了。

順安港出現在眼前。我放慢速度。路的一邊是海，一邊是潟湖（đầm phá）。前面有個瘦小的人慢慢騎腳踏車。他停車，支起腳架，走進潟湖邊的一個棚子坐下休息。

他剛從城裡賣彩券回來。手上的彩券還剩很多。我也停車，跟著他走進去，開始聊天。

他身體不好，不能出海，只好賣彩券。每天能賺五萬盾。

他不識字。

為什麼不識字？

他學到快要學完鉛筆寫字部分，準備要學鋼筆寫字時就沒去上學了。

因為那時他也開始會思考了。他覺得無聊，覺得悲傷。

他十九歲時母親到城裡幫傭。母親懷了一個士兵的孩子。母親回家，成了未婚懷孕的女孩。二十歲生下他之後，就因為胎盤滯留、感染而死。他出生時身體缺少某種物質，所以

.271.

今天一整天，我吃喝的花費還不到明天早上我在香江邊一家店吃的那半碗順化米粉——那碗米粉要五萬盾。我吃完那碗米粉就肚子痛。我想自己是農民的胃，不該貪圖那些看起來高級的店家。

我這樣寫，只是因為十年後這些可能成為某人需要的社會生活資料。在越南，短短三年很多東西都變了。

順安港出現在眼前。我放慢速度。路的一邊是海，一邊是潟湖。一個瘦小的人慢慢騎腳踏車。他停車，支起腳架，走進潟湖邊的一個棚子坐下休息。

他剛從城裡賣彩券回來。手上的彩券還剩很多。我也停車，跟著他走進去，開始聊天。

他身體不好，不能出海，只好賣彩券。每天能賺五萬盾。

他不識字。

為什麼不識字？

他學到快要學完鉛筆寫字部分，準備要學鋼筆寫字時就沒去上學了。

因為那時他也開始會思考了。他覺得無聊，覺得悲傷。

他十九歲時母親到城裡幫傭。母親懷了一個士兵的孩子。母親回家，成了未婚懷孕的女孩。二十歲生下他之後，就因為胎盤滯留、感染而死。他出生時身體缺少某種物質，所以

又有一個賣彩券的人走進來。這位大叔斷了一隻手。也是那一年嗎？不是，1972年夏天。因為一枚砲彈不小心。

賣彩券是許多貧窮殘疾人的選擇。不需要本錢，一疊彩券夾在手上很輕。很多人買彩券是出於憐憫。在黎利路（Lê Lợi）上，我看到一位大叔賣彩券，把塑膠布鋪在地上坐在人行道，彩券旁邊放著一隻假腿。把不幸公開展示來賣每一張彩券，實在太心酸。但大叔已經沒有力氣走路了。

在順化，買彩券的人比南方其他城市少，賣彩券的人卻很多。所以他們一天賣到的彩券很少。在東巴市場（chợ Đông Ba），我遇到一位大叔，中午烈日下滿頭大汗，從早上五點到中午只賣了17張彩券。每張代理商給一千盾利息。つまり整個早上他只賺到一萬七千盾。幾萬盾換來一整天曝曬在太陽下。幾萬盾換來一輛輪椅推來推去走十幾公里路。

這樣就夠塞嘴巴了。斷手大叔說。不賣彩券他們還能做什麼。

安陽村你再往前兩公里。賣甘蔗汁的大哥在廟門口給我指路。那座古廟有兩棵鳳凰木開得火紅。潟湖吹來的風微微拂過，大哥正打瞌睡，我把摩托車停在他面前發出聲響，他嚇了一跳。

.273.

我本想問他我要去的地址，但又怕他不知道。

我給他五千盾，他卻只收五千盾，我本來要給一萬盾付那杯甘蔗汁。

為什麼一杯甘蔗汁只要五千盾啊大哥？

賣貴一點沒人買。也有人賣六千盾。

這樣怎麼有賺頭。

賺得很少而已。

我已經到了安陽村。一個狹窄的小村，夾在潭江（Tam Giang）和東海之間。一條小路通往潟湖。我往下走，岸邊有一座祭台面向水面。

四周一片寂靜，我找人卻沒看到。村裡的人三、四點就出門幹活，這時候大概在午休。我把車騎回村路。再走一段，看到三位中年男子在樹蔭下下棋。他們叫我往回走，轉進11巷，上坡，上去再問，這裡沒人知道。

11巷和剛才通往潟湖的路相反。上坡後看到許多高高砌起的墳墓。墳墓中間夾著一棟房子。每家院子都有幾十個蓋得嚴嚴實實的魚露缸。濃烈的魚露味四溢。這大概是一處魚露生產基地。我把車停在最後一棟房子門口，緊挨著木麻黃山丘。

屋主叫我轉回村路，進下一條巷子，到文化之家問問，她不知道。

文化之家大門緊閉。我等有人經過。一位年輕人穿長褲、光著上身、沒戴帽子，騎摩托車過來。他說：妹妹我不知道，等我回去問爸爸。爸爸叫我直走，到電線杆那裡有岔路，進去就到了。

我立刻轉車走。我走過了電線杆，發現自己轉錯路，摩托車輪子已經陷進沙裡，推也推不動、拉也拉不動。剛才那位年輕人看到我轉錯，騎車追上來提醒。他把車停在路上，進來幫我把摩托車推出沙丘。他說：姐姐到樹蔭下休息吧。一位少年不知從哪裡冒出來，和年輕人一起推車。我把車交給兩個年輕人，自己走上木麻黃山丘。

我在木麻黃山丘上走了一圈。望向茫茫大海。零星有幾座陵墓。我繼續走，還看不出剛才那位爸爸指的路是否正確。

在一排木麻黃下，有一位穿背心短褲的大叔坐在折疊床上看海。大概偶爾有陌生人來這裡閒逛，所以大叔看到我也不驚訝。我向大叔要一杯還熱的水。我和他一起坐在折疊床上望向大海。

這裡以前是占婆的土地。

那麼不久前的戰爭時期呢大叔？

這裡沒有發生戰鬥。雖然沒有戰鬥，但死的人也很多。沿著沙灘，海上漂來的屍體到處都是。是不是1975年3月底大叔？之前也有，但那個時期最多。村裡的人把漂上來的屍體埋葬了對吧？對。大叔有沒有參加？沒有，那時候大叔也是士兵？對，我忙著躲，埋屍體的都是老百姓。大叔，我是地方軍士兵。

大叔是地方軍士兵，為什麼知道我會來這裡等我？

姑娘是來找戰士墓的吧？

那個少年——大叔最小的兒子——不知從什麼時候開始蹲在那裡聽我們聊天。大叔最小的兒子和我的大兒子同年。

那些戰士的墓早就搬到外面去了姐姐。

我看著大叔，像是在確認少年剛說的話。大叔點頭，對的。離這裡近嗎大叔？我走路過去可以嗎？騎摩托車一下就到了，這麼大太陽走路幹嘛。

說到這裡我才想起我的摩托車還丟在下面。

我向大叔借少年帶路。

沒關係，兒子你上姐姐的車去玩吧。

我的摩托車被剛才那兩個年輕人停在第一間問路的房子院子裡。小村子，繞一圈又回到原地。

.276.

我跟著少年指的路走。每經過一片陵墓區，少年就叫我停下來進去看看是不是。

這樣說來你也不知道確切位置？

爸爸不准我來這裡。爸爸說上面是聖地，死的人多，冤魂多。

可是中午我們兩個卻在這裡。

我們繼續往上走，來到一座沙丘。經過許多墳墓。少年介紹說這裡是漁夫墓地。每座墳墓都立了一塊碑，上面寫著埋葬日期。在漁夫墓地裡，有一座建得像大殿一樣氣派的漁夫陵，面向大海。站在一座新修的漁夫墓前，少年說，誰出海看到漁夫遇難，家屬就會舉行葬禮，戴孝。

這裡靠海為生，所以大家都想做好事。能幫助別人就是幸運。少年說得自然，不是背誦前人教導的話。

我重複少年的話：對——幫助別人就是幸運。

我們兩個轉到另一片山丘。

有個人在從井裡打水。大嫂打水做什麼？

六姑，少年說。六姑每天都來這裡從井裡打水。井沒有井欄。打完水後六姑會把鐵皮蓋在井口，免得有人掉下去。做完事六姑回家休息，下午再出來，到各座陵墓，看到有落葉、垃圾就掃乾淨。

一根長竹竿，竿頭綁著一個碗。六姑每次打上來一點點黑漆漆的水和腐爛的落葉。她把水倒進木麻黃樹下一個破碗裡，落葉則堆在井邊。每拉一次竹竿，把一堆爛葉拍下去，六姑就說：還沒贖罪呢。我聽不懂六姑在說什麼贖罪。大概除了她自己，沒人懂她在說什麼、做什麼。

六姑，那些1975年被砲擊的士兵墓在哪一邊？

少年為什麼問六姑這件事。剛才少年不是說過，戰爭時六姑腦部受過傷嗎？

在那邊。六姑回答，依然低頭看著井底拉那個叫水桶的東西。

我們沒再多說什麼。看著六姑打井水。

我載少年回村子中間。找墓本來以為簡單，卻花了很多時間。

姐姐，村裡有很多老人，進去問一定馬上知道。少年叫我停在一棟大房子前，院子很寬。有八位老奶奶和兩位老爺爺坐在院子前面。老奶奶們在打牌，兩位老爺爺坐在椅子上往下看。

這位姑娘來找1975年被砲擊的親人墓，你們指給她吧。

我們女人家不知道什麼事。

要問就問兩位先生。

兩位先生坐在那裡，一位耳聾，一位剛輕微中風，說話還不清楚。

我把車推出院子，少年有點為難，六姑的爸爸是村裡最老的人，要不我們去問他，一定知道。

算了，兒子，現在先回去再問爸爸吧。

我載叔叔的兒子這麼久，怕叔叔在家等急了。

才讀六年級怎麼知道這麼多事？

因為爸爸媽媽常講。爸爸媽媽不准我玩手機。坐著織網時爸爸媽媽常講以前的事。我喜歡聽那些故事。

叔叔正在老地方磨魚鉤。看到我們回來，叔叔停下來想了一下。

你帶姐姐去Có先生家吧。

Có先生家在哪裡啊爸爸？

你出去到店裡問人。

海邊有兩間店，大概是賣飲料、啤酒、下酒菜給村裡人傍晚出來吹海風的。

Có先生在村裡啊，幹嘛問這裡。我就是Có先生的女兒。

問Có先生1975年的戰士墓在哪裡。

是找親人墓吧，在外面那邊。

外面那邊是外面哪裡啊姐姐？怎麼大家都說外面那邊。我再問一次。

就是村裡的公墓外面。

在哪裡啊？少年再問。

陵墓太多，如果不說清楚，我們根本找不到。

來到順化鄉下，我看到很多房子和墳墓交錯，房子藏在墳墓後面。墳墓在高丘上、在木麻黃林裡、在沙丘裡。墳墓漆得紅金、墳墓抹水泥還沒磨光。陵墓城市。一大片土地用來做墳墓。夕陽下，我曾站在一個大十字路口，四面八方都是墳墓，還有大卡車經過。墳墓有低有高。各種形狀、顏色的墳墓。墳墓市鎮。墳墓別墅。豪華墳墓區、簡陋墳墓區。

到了公墓，以為到了，卻還要從這片山丘走到那片山丘。

.280.

轉下來，走到三棵木麻黃長在一起的地方，有幾輛摩托車停著，直走上去就看到了。一位大哥扛著一袋水泥上山，清楚地指位置給我們兩個。他是2010年參與建造這片墓區的人之一。

少年飛奔到另一邊山坡。

這裡了姐姐！少年大喊。

我的心突然怦怦亂跳。

為了確定，少年又跑回去問那位工人一次。對了對了姐姐。這裡就是戰士墓了。

我無法快步走，因為上次意外後腳還在痛，走太多路腳就麻痺僵硬。少年跑上前等我，然後又跑下來陪我一起走。他的兩頰被太陽曬得通紅。

1975年3月底，在安陽村海灘上，一艘海軍運兵船進來接兵，擱淺後被岸上砲火擊中。海上漂著數千具屍體。漂上岸的屍體被村民抬去埋葬。有的一墓一具、有的兩具、五具，甚至一墓十具。

對海邊村民來說，看到屍體漂上來，他們的責任就是抬去埋。這是再平常不過的事。每個村子都這樣做。

多年後海水逐漸侵蝕陸地，很多墳墓被沖走。

安陽村村民看著這景象心急如焚。他們再次做自己認為是責任的事，把那些遺骨挖出來，集中安葬在村裡的公墓區。

要做這件事必須很多人一起出力啊，Có大叔說。Có大叔是當年親自去撿屍體、挖坑埋葬那些士兵的人之一。也是他，和村裡幾位長者，以及一些戰士家屬，共同組織挖墓、建墓的工作。

他們一共遷移了93具遺骨上到公墓。其中6具已被家屬根據軍牌認領帶回故鄉。目前這裡還剩87具，其中5具有軍牌但家屬還不知道。這些有軍牌的戰士位置，在陵墓區外面，大叔們都清楚寫上名字。

有一座單獨的墳墓。那是一位軍人妻子的墓。她從岸上划船下來時中彈。村民把她送進醫務站，但救不活。他們用一張草席把她捲起來，埋在村裡的土地上。

這叫姑叔墓區。姑，照Có大叔的解釋，是孤魂的意思，也因為這裡有一位軍人妻子。姑叔，是一種尊敬的稱呼。來到這裡一定要說找「姑叔墓」，村民才知道怎麼指給你。

每年農曆十二月二十五，大叔們請法師來祭拜、唸經超度亡魂。三年一次舉行大超度法會。

.282.

我摘了一把乾花插進花瓶，像是一縷思念的香氣。

少年繞著墓區走，讀出五位戰士的名字。

我們兩個在碑前肅立。

我是Hà，和我這位小朋友，最後我們終於找到了各位叔叔、姑姑安息的地方。

我哽咽，再也說不出話。

海風呼呼地從下面吹上來。

躺在墓裡的人會說什麼？

活著的人繼續生活會說什麼？

我正坐在一家用彈殼、降落傘布、飛機殘骸、軍服、鋼盔、戰鬥帽、炸彈殼裝飾的咖啡館裡，記錄這幾天在順化的日子。這是一座小型戰爭博物館，老闆花了很多心血尋找、收集。店主一定是很重歷史的人。咖啡館位在順化市中心街道上，卻很冷清。也是，記憶不是熱鬧的去處。

那位戰士，如果你還活著。你會是我這些天遇到的哪一種人。

你的人生會快樂。還是另一種悲慘。

.283.

大叔沒有死。沒死才是倒楣。不是幸運啊孫子。如果當時就死了，大叔就不用活得這麼苦了。

我和Diệp大叔聊起另一位也是順化人、到西貢賣彩券、不久前喝藥自殺的大叔。Diệp大叔聽到老戰友兼同事的消息顯得很平靜。他說，那個人一定很難過。他沒有妻子、沒有孩子、沒有家人，反而好，活得隨便，活不下去就死了。大叔不行。大叔是火車頭，後面還拖著五節車廂。五節車廂就是五個孩子。

大叔想太多。什麼都想。不只是飢餓。飢餓只要吃飽就解決了。還有比錢和米更痛的事。有些痛苦讓人心都揪起來。大叔的神經好像被拉得太緊，某個地方壞掉了。走了二十年的路，有好幾次大叔走錯路，要停下來靜一靜，才想得起哪條路回家。

上週大叔丟了六打彩券，也就是120張。大叔以為自己健忘掉的。要賠給代理商一百萬盾。這個月要多賣一點補回來。

大叔還要操心孩子們。生孩子就像砍樹。砍完樹要扛回家，不能丟在那裡。兩個孩子已經結婚，還是住在一起。房子很擠。另外兩個孩子年紀也不小了，還沒結婚，工作不穩定。晚上就把草席鋪滿整個地板。大叔努力在死前存夠錢蓋房子，每個孩子一間房。

大叔最早的工作是做斗笠。順化斗笠要做得很精細，不像廣治斗笠。解放後大家太窮，都搶著做斗笠，所以買葉子很難。大叔坐在輪椅上，從傍晚守到半夜，在人家門口等，拜託人家賣五十片葉子。五十片葉子夠做一頂斗笠。第二天早上大叔剝葉子，妻子刮葉。刮得葉子光亮如鏡。大叔上模、編笠，妻子縫線。順化斗笠葉子厚、縫線密。斗笠漂亮才賣得好價錢。夫妻倆一天做一頂，妻子拿到東巴市場賣，換回兩罐米。

做斗笠的工作做到妻子眼睛不好、穿不了針才停。停了以後妻子去賣鴨蛋，大叔在家顧孩子。凌晨一點妻子挑著貨在人行道被車撞，斷腿、斷肋骨，要住院。一年賣鴨蛋在人行道被撞了六次。不知道為什麼。

這麼多年大叔幾乎都待在家裡。每天用兩隻手抓住兩根棍子移動。直到妻子斷腿，斗笠也做不了了，全家陷入極度飢餓。餓到只能買木薯回來煮，孩子們吃薯肉，大叔吃蒸過的薯皮。有一次大叔吃太多薯皮醉了。大叔吐，家裡的狗也一起吃，結果狗死了。

大叔決定要出去找生活。

要出去找生活，首先要練習走路，不能像在家裡那樣抓兩根棍子。

大叔用鐵皮做了一隻假腿裝在右腳。左腳用汽車輪胎，穿橡皮筋，外面包布。做一根短木夾板夾在手腕，而不是夾在腋下。一開始練習，非常痛。大叔咬牙忍。練了一年才會走。

大叔和住在附近的一位盲人朋友一起去唱街頭。朋友彈唱，大叔走在前面拿鐵罐討錢。到順化火車站，扒火車。查票員不讓他們上，因為知道他們上車會唱歌，很吵。大叔把盲人朋友推上去，自己抓住火車。火車開動，大叔吊在火車旁晃。很快車上的乘客就會把大叔拉上去。到美政站（ga Mỹ Chánh）他們下車，轉牛車去各市場。市場賣東西的阿姨大叔們喜歡聽盲人朋友唱歌。他唱越南黃樂、軍歌，大家都聽得入迷。晚上睡在市場。吃什麼算什麼。每趟三、四天，再搭巴士回來。賺的錢盲人朋友分兩份，大叔一份。唱了三年大叔就不能去了，因為有一次扒火車差點掉下去，車上沒人發現拉他。那次大叔嚇壞了。身體吊在半空，就像1974年5月11日在白馬山（núi Bạch Mã）後山那一次。

.286.

大叔踩到地雷，丟掉手上的槍，再也站不起來了。兩條小腿從身體斷開。血流很多。弟兄們叫飛機，飛機有任務忙。弟兄們把大叔扛下山。從那裡到山腳要五、六個小時。一位大叔的朋友在中途因為失血過多死了。

弟兄們繼續呼叫飛機。三十分鐘後飛機來了。但山坡中間沒有降落場，樹又高。

透過無線電弟兄們大喊。下面溪裡還有子彈往上打。

飛機不能降落，也不能飛走，就一直在那裡盤旋。

弟兄們砍了一棵樹，把大叔放在吊床裡，把人綁在樹梢推上去。直升機上有兩名射手接住大叔。

大叔的身體吊在半空中。

在那之前，等待弟兄們扛下山時，大叔以為自己一定會死。

大叔等死。等斷氣。等閉眼。

等靈魂如何離開身體。

而這時，大叔等著掉下去。

大叔頭腦清醒。在等死的時候大叔祈求上帝保佑。

.287.

大叔經歷了一個即使在戰爭中也很少發生的情況。

後來回家，一位現在是鄰居的革命大尉聽完大叔的故事，說當時他的部隊就在下面溪裡往上打。兩個人聽完對方的故事，只能相視苦笑。

想太多幹嘛，越想越難過。人這一生誰不想要快樂。做什麼事誰不想要順利。可是輸了就得承受。我們輸了，但我們又不是壞人。沒有誰壞。只是到這個年紀，什麼都結束了，難過也沒用了。

進醫院那天，醫生勸我，不要想太多，傷才會好得快。大叔覺得醫生說得對。大叔聽從了那句勸告。

大叔在戰鬥中失去一隻手臂。在醫院躺了七天，他們說，現在誰要回去就回去吧。大叔很高興能回家和家人團聚。從峴港走路回順化，走得很起勁，一點都不覺得累。和平了。和平了，做少吃少，做多吃多。和平了，就不用再怕冤死。

大叔的哥哥在區裡工作，是書記。哥哥二十七歲，才結婚兩個月，還沒有孩子。那年過年哥哥回家吃團圓飯。他們來家裡檢查證件，把哥哥帶走。父母以為兒子沒做什麼大不了的事，應該沒事。到晚上沒看到哥哥回來。隔天一整天也沒看到。村裡有人像哥哥一樣被帶走，幾天後放回來。

等了很久沒看到哥哥，父母去尋找。有人說哥哥的屍體在沙丘上。父母上沙丘把哥哥的屍體帶回來埋。那裡還有另外三具屍體，家屬還不知道。

爸爸說，他又沒做什麼壞事。媽媽不明白發生了什麼事。七個弟妹都茫然。

村裡、鄉裡發生的事已經很痛了，更何況是發生在自己家裡的事。

Trình大叔帶我到神壇前。神壇上有兩張照片，是哥哥和親姑姑。姑姑是孤兒，1954年跟村裡人北上，在義靜（Nghệ Tĩnh）地區流浪，後來一步步往北，在河內找到工作當工人。姑姑有丈夫、孩子在那邊。年紀大了，病重，姑姑申請回順化。姑姑回到順化，住在Trình大叔家，兩個月後過世。姑姑的願望是死在故鄉，埋在祖先的土地上。

從Sịa鎮到Đảo大叔家的路，經過正在開花的荷花池，香氣撲鼻。Đảo大叔的房子緊鄰潭江，面向潭江，在廣田縣（huyện Quảng Điền）。我站在竹林前欣賞中午那艘詩情畫意的船。

.289.

各位大叔大伯散居各地。我得以走遍各地，得到太多。

Đảo大叔不在家，鄰居叫我去他兒子家，就在附近。我走到一棟新建的漂亮房子，門窗緊閉。全家正在午睡。我找了一家咖啡館坐下等。咖啡館女主人幫我問到Đảo大叔兒子的電話。他把爸爸的電話念給我。爸爸正在Sịa鎮外面賣彩券。

為什麼我這次來順化遇到的很多人都是賣彩券的？

因為我去找他們。

下午兩點多，在酸豆樹蔭下，四個人手裡拿著一疊彩券。其中一位坐輪椅的就是Đảo大叔。他們還在等，看能不能多賣幾張。三點就要把彩券還給代理商。超過三點還沒還就等於自己買下來了。

我向Đảo大叔自我介紹說是我剛才打電話的那個人。我們兩個進路邊的店喝水。

剛才我去你家，看到你家看起來挺有錢的，怎麼還讓爸爸去賣彩券？

爸爸自己賺自己花，兒子自己賺自己花。我還做得動就做，不想麻煩孩子。等到躺下了，什麼都不知道了，做不了了，就只能認了。大叔又說，

不出去賣彩券在家也很無聊。辛苦一點，每天賺個幾萬、十萬，自己想怎麼花就怎麼花。

那今天中午大叔吃什麼？吃一碗米粉。

那晚上回家大叔吃什麼？累了就泡一碗泡麵。不然就煮飯。廚房裡已經有一鍋燉魚了。

這次來順化，我才第一次到潭江。

潭江養活我一家。靠潭江，雖然我斷了兩條腿，還是能好好討生活。那時候魚多得不得了。撒幾網就有魚。想吃魚就去捕魚。上天疼老百姓，上天疼殘疾人，上天給了好像用不完的資源。晚上我去捕魚，第二天早上妻子挑一擔魚去市場。沒划船撒網的時候，我就織網、做魚簍、做魚籠、做竹簍賣給村裡的同行。

現在潭江魚蝦快沒了。因為大家過度捕撈。日夜不停地掃蕩。小魚還沒長大就會被抓走。最糟糕的是大家用很殘忍的方式，像電魚、拖網。漁民生活很苦。我不能捕魚了，所以去賣彩券。

戰爭嗎？想到孩子都還沒照顧好，想戰爭幹嘛。

我那時候的村子是治安不好的地區，老百姓要疏散。到疏散地，家裡種菸草。菸草晒乾，哥哥拿回家藏，他們以為哥哥是越盟，就在附近徘徊。他們丟炸彈。我大哥被炸彈炸死。

二哥在大隊黑豹（đại đội Hắc Báo）。他在廣治巴隆（Ba Lòng, Quảng Trị）遭遇伏擊而死。

四弟是地方軍，被地雷炸斷腿，傷口沒照顧感染，解放後不久就死了。

我是老三，1974年6月受傷。右腿從膝蓋以上截肢。左腿十個月內截了三次。第三次截肢後，斷到大腿根。

我妻子是越南英雄母親的女兒。妻子家在香茶縣（huyện Hương Trà）香豐社（xã Hương Phong）清福村（làng Thanh Phước）。全家都跟革命。岳母的三個兒子都是部隊，犧牲了。一個兒子和媳婦死在山上，屍骨無存。哥哥嫂嫂過世時孩子才幾個月大。小女孩長大後，對父母完全沒有記憶。

Đảo大叔一一列舉家裡的人。然後笑了。很荒唐吧妹妹。所以想這些幹嘛。

我想到Khải大叔講他的哥哥弟弟們。我想到Ấn大叔妻子家裡的事。想到Bội大叔瞎眼、斷雙手、一耳聾，一一列舉身體受傷的地方。而我，此刻也在列舉這幾天遇到的傷兵。昨天、前天，有時一個臉孔經過，我會猶豫，我害怕知道更多——好的少、壞的多。

.292.

我們兩個聊了快一個小時，有人叫要趕快去還彩券，超過時間了。大叔有點不好意思。我說大叔你去吧，我等你。大叔從椅子上滑下來，用屁股著地，撐起身體坐上輪椅。坐在輪椅上，大叔忽然想起，從口袋掏出二十萬盾給我。孩子拿去付茶錢吧。我笑，大叔太客氣了，我請大叔的。大叔笑，你是遠道來的客人，怎麼可以，讓大叔付。

城市北邊的巴士站，上午十點，一輛客運進站。六位穿規定工會綠衫的摩托計程車司機，跑過去跟著客運。客運停下。一輛中轉車開過來。還有五位乘客要去五個不同方向。五位乘客和六位摩托司機搶客人。有個人默默退開。

退開的那個人是Bưu大叔。大叔走到大門，進巴士站管理室登記、排隊，等下一班車，也是今天上午最後一班。登記完，大叔走到大門口站著等。今天順化市中午氣溫38度。

還是比下雨好啊孫子。下雨客人更少，因為大家都搭計程車。太陽雖然熱，但下雨又濕又難受。大叔

.293.

今天早上我請大叔喝了一杯咖啡。喝完咖啡，大叔進站，我還坐在店裡，眼睛望著巴士站，觀察大叔一上午的工作。

現在我想請大叔喝一碗甜湯。我說，離我住的旅館很近有家甜湯店，在小巷裡。大叔過去和孫子一起吃甜湯，順便載我去火車站吧。大叔答應了。

七十八歲的Bưu大叔每天都來這裡，等一輛客運進站，然後跑過去，希望能賺個幾萬盾。

在當兵之前，大叔已經從漁業學校畢業，正在等工作。進新兵訓練營領完軍裝後，朋友傳話，朋友接到派令回漁業單位。這時候已經不能回去了。

大叔當兵三年，但後來一直打到戰爭最後一天，總共十年。

這十年大叔都在廣義（Quảng Ngãi）作戰，在Mộ Đức、Đức Phổ、Ba Tơ等戰場。1975年3月底最後一天晚上，大叔跑到Chu Lai港上船回峴港。

大叔左腳剛踏上甲板，十幾個人就壓在他身上，右腳抽不出來了。一枚不知哪位軍官不小心掉落的手榴彈爆炸，右腳受傷。大叔動彈不得。他在心裡祈禱，兒子受不了了，請砲擊吧，讓船開走。念頭剛完，船真的開了。大叔掉進水裡。

天黑漆漆的，大叔掙扎爬上沙灘。有個人走過來踢他，這裡有死人。聽聲音知道是同單位的人，大叔開口。那人驚叫，先生啊，你還活著！還有水嗎？有，有。大叔喝了一口水，就昏睡過去。

凌晨一點另一艘船進來。大叔爬到船側。他們丟繩子下來讓他爬上去。爬到一半大叔沒力氣，手一鬆又掉下去。大叔在水裡掙扎。一會兒，他們發現他，又丟繩子下來。大叔把繩子牢牢綁在腰上，讓他們拉上去。

大叔醒來時船已經到了Lý Sơn島。原來船沒有進峴港，而是暫停在Lý Sơn島。大家議論紛紛，驚慌失措。這麼說峴港已經丟了。

之後大叔跟部隊上船去平綏（Bình Tuy）。到了平綏接到命令去奪回Thiệu總統的故鄉。前一晚中彈的傷口腫起來，大叔只好去醫院。傷口處理穩定後，大叔回西貢找部隊。幾天後聽到Dương Văn Minh總統宣布投降。大叔轉回順化。

大叔家裡有一輛貨車。解放後買汽油困難，只好賣掉。賣車的錢大叔到大叻（Đà Lạt）買了一輛馬車和兩匹馬。馬車回到Phong Điền老家跑不合適。這件事失敗又找別的事做。最後去開牛車。

到這個年紀大叔還得開牛車。不說你大概也懂為什麼。

大兒子四十歲才結婚。大叔的孫子剛讀完一年級。昨天大叔下班回家，孫子抱住他，親他，說，以後我長大工作，賺錢養爺爺，爺爺就不用工作了。

爺爺不可能活到孫子長大工作那一天，但聽孫子這麼說，大叔很高興。今天一整天，孫子那清脆的聲音一直在大叔腦海裡跳來跳去。

能逃過一劫回來已經很慶幸了。解放後的生活，大叔在Lao Bảo改造營待了一年就習慣了。Trung大叔當了十一年地方軍。最後一年大叔被捕，送進Lao Bảo戰俘營。那一年家裡已經設了靈位祭拜。大家都以為大叔在1974年4月La Sơn戰鬥中陣亡了。

大叔沒有死，而是和兩個朋友丟掉槍，逃進森林。第四天，已經快到富排機場（sân bay Phú Bài），弟兄們大意了。天快亮時太餓，出去摘楊梅吃就被抓了。

他們把大叔送到團、營，最後押到Lao Bảo。

那時候以為自己遲早會死，能多活一天算一天。三週過去發現還活著。開始有希望。他們每天發糧食，按月發。工作有定額。工作是挖地種番薯、種菜、種玉米、養豬。有三個月去寮國一個村子幫忙蓋房子、蓋學校。回來之前先學一個月政治。出營時每人發一張「釋放證」帶回去向地方報到。

大叔回到地方，像普通老百姓一樣生活。見大叔有點文化，他們分配他做合作社書記。大叔的哥哥，也是地方軍，解放後繼續在學校做文書工作，直到退休。

我和Trung大叔在加蓋的房子裡喝茶，望著紙花架在微風中輕輕搖曳，悠閒自在。紙花架旁是正在結果的葫蘆架，每天早上大叔會摘下約五十顆。院子寬闊無邊，種滿各種青菜和果樹。五月，蟬聲在園子裡熱鬧地叫。屋裡，大叔十八歲當兵時的照片端正地掛在客廳，和現在這位正在和我聊天的慈祥警衛大叔的臉，幾乎沒什麼差別。

我說，大叔是我這幾天遇到的生活最平靜的人。大叔笑，到這個年紀不平靜還要等到什麼時候。

有時候一次偶然的相遇，反而帶來比刻意尋找更有趣的故事。在上火車回河靜（Hà Tĩnh）之前，我需要買一些順化特產糕點。旅館櫃檯小姐指我去雄王路（Hùng Vương）旁、緊鄰旅館的一條小巷。我挑了幾包芝麻糖。賣東西的阿姨不知道各種糕點的價錢。她說，等一下我孫女去市場回來，我開店就是為了有人進出聊聊天解悶。

阿姨很寂寞，因為這棟大房子、設備齊全、夠十幾個人住，卻只有她和一個小女傭。丈夫和五個孩子的家住在美國。

為什麼阿姨不跟大家一起去美國？

很難啊，我離不開順化。我在那邊住了四年，但還是得回來。我和兒孫住在一起，聽不懂語言，很多時候會心酸。兒媳婦在說越南話，突然轉成英語，我就以為他們在說我壞話。但其實不是，都是我自己多心。

阿姨是一位中尉的妻子。

……那天傍晚我正在東巴市場整理店面，有個拄拐杖的人走過來。他穿得破破爛爛，光著腳，戴一頂十三瓣破爛的斗笠。我害怕，以為是乞丐，趕緊關店門。老婆，是我。聲音響起。我愣住了。是我丈夫。我們抱在一起，哭了又哭。八年他去改造，我一次都沒去探望……

記到哪裡我就講到哪裡。阿姨想知道那時候我們這些人的事，下午你過來吧，

.298.

我原本想寫一篇關於順化的沉重文章，但留到下次吧。Bưu大叔打電話說他在旅館等我。

我還會再來順化。那個帶路的少年早早就懂事，我在安陽村遇到的事，是我回來的原因。我會把這本書送給你。

Bưu大叔載我到火車站。

我腦海裡還迴盪著大叔道別時說的話。大叔鼓勵自己，再撐兩年，每個月就能領到二十七萬盾的高齡補助金。

兩年後Bưu大叔就八十歲了。兩年後我再回來，還能見到大叔嗎？

那些面孔逐漸模糊。那些面孔融合在一起。

我趴在火車二層臥鋪上，望向窗外。一塊塊剛插完秧的稻田。河流蜿蜒繞著山。河邊的竹叢，引領通往河灘，遠處是一艘小船，像一幅理想化的圖畫，勾勒出寧靜的鄉村。

真的寧靜嗎？寧靜是看不見人的畫面。寧靜是我們從遠處看見，卻不在其中的地方。

這次順化之行。

我不再覺得煎熬。我不想再知道更多了。

.299.

Châm大叔已經過世。我是更心疼大叔，還是覺得輕鬆？都不是這兩種情緒。我安靜地躺著，眼淚一行行流下來。

每個人終究都會死。就像枯葉凋零落下。

我認識的一個人生。它活在我心裡，永遠不會結束。

.300.

這篇文章的重要故事情節

這一章是作者第二次前往順化（Huế）的重寫紀實，以「尋找1975年3月底安陽村（thôn An Dương）海灘砲擊戰士墓」為主軸，交織戰後傷兵、殘疾人、老兵的日常生活與內心世界，呈現戰爭結束五十年後，順化地區普通民眾（尤其是前南越軍人與家屬）依然背負的創傷、貧困與堅韌。

主要情節與內容重點：

1. 尋墓之旅（安陽村）
   • 作者沿順安港路前往安陽村，途中遇到多位賣彩券的貧窮殘疾人，深刻感受到物價低廉與生活艱辛。
   • 透過村童、賣甘蔗汁大哥、地方軍老兵、六姑等人的指引與幫助，在木麻黃山丘與公墓區之間反覆尋找，最終在村民（包括Có大叔）協助下找到「姑叔墓區」（Khu Mộ Cô Bác）——93具1975年海軍運兵船擱淺遭砲擊的戰士遺骨集中安葬處（其中87具仍未被家屬認領）。
   • 作者與少年在墓前獻花、默哀，完成對「戰士叔叔、姑姑」的祭拜。
2. 戰後順化人的生存圖像
   • 多位前南越軍人（地方軍、傷兵）戰後淪為賣彩券、開牛車、唱街頭、做斗笠等低賤工作，靠微薄收入養家。
   • 典型人物：
     • 斷手、斷腿、腦傷的賣彩券老兵，描述戰時與戰後的苦難。
     • Diệp大叔（火車頭，拖五個孩子），因健忘丟彩券而自責，卻仍努力存錢蓋房給孩子。
     • Bưu大叔（78歲）每天在巴士站跑客運賺零錢，戰時扒火車逃生、改造營經歷，卻以「兩年後領高齡補助」自我鼓勵。
     • Đảo大叔（雙腿截肢）靠潭江捕魚維生，家庭幾乎全數在戰爭中犧牲，卻以「想孩子都還沒照顧好，哪有空想戰爭」淡然面對。
     • Trình大叔一家：哥哥被捕殺、姑姑北上後病逝回鄉，體現家族破碎。
   • 共同心境：戰爭結束了，卻「沒死才是倒楣」；活著比死更苦，卻仍要為子女扛起責任。
3. 作者的反思與情感
   • 對順化「房子與墳墓交錯」的特殊景觀感慨，象徵生者與死者共存。
   • 在咖啡館（以戰爭文物裝飾）寫作時，思考「如果戰士還活著，會是哪一種人」。
   • 最終在火車上落淚：不再想知道更多故事，卻也明白「一個人生已活在我心裡，永遠不會結束」；對已故的Châm大叔既心疼又釋懷。

核心主題：這不是單純的尋墓，而是透過一趟尋找戰士墓的旅程，映照出戰後順化（乃至越南南方）普通民眾的集體創傷——勝利者與戰敗者同樣在貧窮、懷疑與孤獨中掙扎，卻以極度務實、隱忍、甚至帶點黑色幽默的方式活下去。全文語氣平實而沉痛，充滿對生命的敬畏與對歷史無奈的體悟。

☝☝☝☝☝☝☝

好的，我來把《爸爸18》（第270-300頁）的內容逐段翻譯成中文，並保留原文中的人名、地名等母語。由於篇幅很長，我會分次翻譯，最後再整理出這篇文章的重要故事情節。

翻譯（第270-273頁）

我在一年後再次回到順化（Huế）。

第一個目的地是安陽村（thôn An Dương）。

成長的城市，走向順安港（Thuận An）的路上，我在路邊停下來，吃了一碗蜆米線（bún hến），配生菜，價錢八千越盾。我特意記下價格，因為從順化到邊和（Bến Tre）、同塔（Đồng Tháp），這些鄉鎮的平民食品和飲料價格總是讓我大吃一驚。

一杯咖啡五千越盾，一杯甘蔗汁五千越盾，還附一壺茶。相較之下，在河內（河內），最便宜的一茶壺也要一萬越盾。在河內必須吃早餐要二萬五千越盾，如果叫一杯茶還要加錢。而今天我在順化郊外吃了一下午的功夫，還不到隔天早上在香江（宋）Hương）河邊一家餐廳吃一碗五萬越盾的米線。那碗米線吃我就肚子痛。我想吃完自己是農民的胃，不該貪圖那些高檔的餐廳。

我這樣記錄，是因為十年後也許會成為某種生活資料。越南三年之間，很多事情都在改變。

到達順安海口（biển Thuận An），我放慢速度。道路一邊是海，一邊是潟湖。一個瘦小男子騎著腳踏車在前面慢慢走，他停下車，進到潟湖邊的小棚子休息。

他是從城裡賣彩券回來的，手中還剩下下一疊彩券。我也停下來，跟他攀談。他身體虛弱，不能下海，只能靠賣彩票，每天收入五萬越盾。

他不識字。我問為什麼。他說自己學鉛筆寫字快要結束了，準備進入鋼筆寫字的階段時就不再上學了。因為這時他已經學會思考了，覺得厭煩、無聊。

他母親十九歲到皇城（Thành Nội）當傭人，與一名士兵生了孩子。他二十歲後，因產後感染而死亡。他天生缺乏某種物質，所以身體虛弱。

翻譯（第273-276頁）

還有一個賣彩券的人走進來，是個斷手的老人。他說自己在1972年夏天因砲彈意外而殘疾。賣彩票成為許多殘疾貧困者的選擇，因為不需要資金，只要持有一疊票即可。很多人買彩券是因為有協約。

在順化，買彩券的人比南方其他城市少，賣的人卻多，所以一天能賣出的票很少。在東坡市場（chợ Đông Ba），我遇到一位老人，從早上五點到中午只賣出17張票，每張票利潤越一千盾，這樣一上午只賺一萬七千越盾。老人說：“這樣也夠塞進嘴裡了。賣彩票還能接著嗎？”

我繼續前往安陽村。村子夾在三江潟湖和東海之間。村人凌晨三、四點出門上班，中午都休息了，所以村子很安靜。我問路，最後遇到一個少年，他帶我去找父親。途中我墮沙地，少年和另一個孩子幫我把帳篷趕來。

我們走到一片墓地，少年說這裡是「漁師墓地（nghĩa địa ngài ngư）」，每個墓碑上都記錄下葬日期。漁師遇難後，村人會舉行入葬禮，披麻戴孝。少年說：「幫助別人是幸運。」他自然真誠。

我們遇到一位名叫六姨（O Sáu）的婦人，她每天都會打水、清理墓地。少年問她1975年砲擊死去的士兵墓在哪裡，她因腦傷語無倫次，只說「在外面」。我們只好繼續尋找。

翻譯（第276-282頁）

最後我們找到了一位老人Có伯。他是當年參與收殮士兵屍體的人。他告訴我：1975年3月底，一艘海軍船在安陽村海灘遭到砲擊，數千人死亡，屍體漂到岸邊。村裡的人把屍體埋葬，有墳墓的埋一人，有的埋葬者分別是、五人，甚至十人。

多年後概覽，墓園被沖走，村人再次把遺骨集中到村莊墓地。總共收殮93具遺骨，其中6具因身分牌被各自認領帶回，剩下87具仍在此，其中5個身分牌但雙方未找到。墓園裡還有一個「孤魂墓」，埋葬的是一對遺骨集中到村莊墓地。她在岸邊被毆打，送醫不治，村人用草蓆裹屍下葬。

此片墓地被稱為「孤魂墓（Mộ Cô Bác）」，每年臘月二十五村人會請法師誦經祭祀，每三年舉行一次超度法會。

我插上一束乾燥花，默默追思。少年書寫五位有身份牌的戰士名字。我們肅立在墓碑前。我心裡哽咽，無法言語。

翻譯（第282-287頁）

我在順化的一家咖啡館寫下這些經歷。咖啡館裡擺滿彈箱、降落傘布、飛機殘骸、軍服、鋼盔、炸彈殼，像小型戰爭博物館。店主顯然是個熱愛歷史的人。咖啡館位於市中心，但很冷清。記憶不是熱鬧的宿歸。

我想：如果那些戰士還活著，他們會成為我這幾天遇到的哪一個人？是快樂，還是慘慘？

我遇到一位Diệp叔，他說：「不死反而是倒楣。如果當時死了，就不用受這些苦。」他曾在1974年5月11日於白馬山（Bạch Mã）附近踩到地雷，雙腿炸斷，靠戰友抬下山，最後用電梯吊起救走。他回憶起那一刻，心裡只等待死亡。

戰後他失去了一隻手，在醫院七天後被遣返。他說：“和平了，和平了，吃多少，不怕冤死了。”

重要故事情節整理

1. 十年順化：作者一年再次訪順化，記錄生活物價，感嘆變化。

2. 彩券販子群像：遇到窮人、孤兒等靠賣彩券維生的人，揭示戰爭留下的傷痕。

3. 尋找烈士墓：在安陽村尋找1975年砲擊犧牲的士兵墓，村人曾兩度收殮遺骨，集中安葬。

4. 孤魂墓：除士兵外，還有一位士兵的妻子被埋葬，墓地被稱為「孤魂墓」，村人定期祭祀。

5. 記憶的重量：作者在咖啡館思索戰士若活著會是人生。

6. Diệp叔的故事：他在白馬山踩雷失去雙腿，後來靠著製作鬥笠、賣彩券維生。他感嘆「不死反而是倒楣」，表現戰爭時期的痛苦。

☝☝☝☝☝☝☝

Đến Huế(Viết lại)（P270-P300)

Đến Huế

(Viết lại)

Sau một năm tôi quay lại Huế.

Địa chỉ đầu tiên là thôn An Dương.

Qua khỏi thành phố, bắt đầu con đường đi ra cảng Thuận An, tôi ghé vào lề đường ăn một tô bún hến trộn rau sống với giá tám nghìn đồng. Tôi ghi kèm với giá tiền vì giá cả những món ăn bình dân, đồ uống khi đến ngoại thành, thị trấn từ Huế trở vào Bến Tre, Đồng Tháp luôn khiến tôi ngạc nhiên.

Một ly cà phê năm nghìn đồng, một ly nước mía năm nghìn đồng, kèm theo một ấm trà đặt trên bàn. Một ấm trà ở Hà Nội, nơi rẻ nhất, cũng phải trả thêm mười nghìn đồng. Ở Hà Nội tôi ăn bữa sáng hai mươi lăm nghìn đồng, nếu gọi thêm ly nước chè phải trả thêm tiền. Cả

.270.

một ngày hôm nay, số tiến ăn và uống của tôi chưa bằng nữa tô bún Huế sáng ngày hôm sau tôi ăn ở một quán bên bờ sông Hương với giá năm mươi nghìn đồng. Tô bún đó tôi ăn xong bị đau bụng. Tôi nghĩ mình bụng dạ nông dân không nên ham vào những quán xá ra vẻ là sang.

Tôi viết chỉ lị thế bởi mười năm nữa có thể đó là một tư liêu đời sống cần cho ai đó. Ở Việt Nam trong ba năm nhiều thứ đã thay đổi.

Biến Thuận An hiện ra trước mặt. Tôi đi chậm lại. Con đường một bên biển một bên đấm phá. Một người đi trước đạp xe chậm rãi, dáng gầy gò, nhỏ thó. Anh dừng xe, dựng chân chống, vào ngồi nghỉ dưới một cái lán bên phá.

Anh đi bán vé số trên thành phố về. Xấp vé trên tay còn nhiều. Tôi cũng dừng xe, vào theo anh, bắt chuyện.

Anh sức khỏe yếu không đi biển được nên phải đi bán vé số. Mỗi ngày anh kiếm được năm mươi nghìn đồng.

Anh không biết chữ.

Vì sao anh không biết chữ?

Anh học sắp xong phần viết bút chì, chuẩn bị sang phần viết mực thì không đi học nữa.

Vì khi đó anh cũng biết suy nghĩ rồi. Anh thấy chán, thấy buồn.

Mười chín tuổi mẹ anh lên Thành Nội đi ở. Mẹ có chửa với một người lính. Mẹ quay về nhà, là gái chửa hoang. Hai mươi tuổi mẹ sinh anh xong thì chết vì bị sót rau, nhiễm trùng. Anh sinh ra bị thiếu một chất gì đó trong cơ thể nên

.271.

một ngày hôm nay, số tiến ăn và uống của tôi chưa bằng nữa tô bún Huế sáng ngày hôm sau tôi ăn ở một quán bên bờ sông Hương với giá năm mươi nghìn đồng. Tô bún đó tôi ăn xong bị đau bụng. Tôi nghĩ mình bụng dạ nông dân không nên ham vào những quán xá ra vẻ là sang.

Tôi viết chỉ lị thế bởi mười năm nữa có thể đó là một tư liêu đời sống cần cho ai đó. Ở Việt Nam trong ba năm nhiều thứ đã thay đổi.

Biến Thuận An hiện ra trước mặt. Tôi đi chậm lại. Con đường một bên biển một bên đấm phá. Một người đi trước đạp xe chậm rãi, dáng gầy gò, nhỏ thó. Anh dừng xe, dựng chân chống, vào ngồi nghỉ dưới một cái lán bên phá.

Anh đi bán vé số trên thành phố về. Xấp vé trên tay còn nhiều. Tôi cũng dừng xe, vào theo anh, bắt chuyện.

Anh sức khỏe yếu không đi biển được nên phải đi bán vé số. Mỗi ngày anh kiếm được năm mươi nghìn đồng.

Anh không biết chữ.

Vì sao anh không biết chữ?

Anh học sắp xong phần viết bút chì, chuẩn bị sang phần viết mực thì không đi học nữa.

Vì khi đó anh cũng biết suy nghĩ rồi. Anh thấy chán, thấy buồn.

Mười chín tuổi mẹ anh lên Thành Nội đi ở. Mẹ có chửa với một người lính. Mẹ quay về nhà, là gái chửa hoang. Hai mươi tuổi mẹ sinh anh xong thì chết vì bị sót rau, nhiễm trùng. Anh sinh ra bị thiếu một chất gì đó trong cơ thể nên

.271.

Một người bán vé số nữa đi vào. Bác bị cụt tay. Cũng vào năm đó? Không, mùa hè bảy hai. Vì mánh pháo vô tình .

Bán vé số là lựa chọn của nhiều người khuyết tật nghèo khó. Không cần vốn, xấp vé cắm trên tay nhẹ. Nhiều người mua vé số vì lòng trắc ẩn. Đi trên đường Lê Lợi tôi nhìn thấy một bác bán vé số trải tám nilon ngồi bên via hè, bên cạnh xấp vé số bác đặt chiếc chân giả. Phô sự bát hạnh ra để bán được từng tờ vé số thật quá xót xa. Nhưng bác không còn sức để đi.

Ở Huế người mua vé số ít hơn so với các thành phố khác trong miền Nam, người bán thì nhiều. Bởi thế số vé họ bán được một ngày rất ít ỏi. Ở chợ Đông Ba, tôi gặp một bác giữa trưa hè mồ hôi nhễ nhại, từ năm giờ sáng đến trưa bác bán được 17 tờ vé số. Mỗi tờ đại lý cho ăn lãi một nghìn đồng. Nghĩa là cả buổi sáng bác kiếm được 17 nghìn đồng. Vài chục nghìn đồng cho một ngày phơi năng. Vài chục nghìn đồng cho một chiếc xe lăn đi lăn về quãng đường chục cây số.

Rứa là đủ bỏ vô lỗ mồm rồi. Bác cụt tay nói. Không bán vé số họ biết làm gì.

Thôn An Dương thì em đi thêm hai cây số nữa. Anh bán nước mía bên cổng chùa chỉ đường cho tôi. Ngôi chùa cổ có hai cây phượng vĩ trổ hoa rực thắm. Gió ngoài phá thổi vào hiu hiu, anh đang ngủ gật, giật mình khi tôi đỗ xịch xe trước mặt cất tiếng. izol

.273.

Tôi định hỏi anh địa chỉ mình cần tới, nhưng tối nghi anh không biết.

Anh thôi lại năm nghìn đồng khi tôi đưa tới mười nghìn đồng trả cốc nước mía.

Sao một ly nước mía chỉ năm nghìn hả anh?

Bán hơn không ai mua. Cũng có quân bán sáu ngàn

Như thế làm sao có lãi.

Lãi ít thôi.

Tôi đã đến thôn An Dương. Một thôn nhỏ hẹp năm giữa phá Tam Giang và biển Đông. Một lối nhỏ dân xuống phá. Tôi đi xuống, trên bờ có dựng một đài thờ nhìn ra mặt nước.

Xung quanh im lìm, tôi tìm một bóng người nhưng không thấy. Người làng biến dậy đi làm từ ba, bốn giờ sáng, giờ này có lẽ họ đã nghỉ trưa. Tôi quay xe lên đường làng. Đi thêm đoạn nữa thấy ba người đàn ông tuổi trung niên đang chơi cờ dưới bóng cây. Các anh bảo tôi quay lại, rẽ vào hẻm 11, lên dốc, lên đó hỏi chớ ở đây không ai biết.

Hẻm 11 ngược lại lối xuống phá khi nãy. Lên khỏi dốc nhìn thấy những ngôi mộ xây cao. Chen giữa những ngôi mộ có một ngôi nhà. Ngoài sân vườn mỗi nhà có hàng chục lu nước mắm đậy kín nắp. Ngạt ngào mùi nước mắm tỏa ra. Đây có lẽ là một cơ sở sản xuất nước mắm. Tôi dừng xe trước cổng ngôi nhà cuối cùng, sát đồi dương.

.274.

Người chủ nhà bảo tôi quay ra dường làng, vào hém tiếp theo, tới nhà văn hóa hỏi thử xem, chớ chị không biết.

Nhà văn hóa đóng cửa. Tôi chờ có người đi qua. Một thanh niên mặc quần dài, cởi trần, đầu trần, đi xe máy tới. Em chịu rồi, chị chờ em về hỏi ba. Ba em bảo tôi đi thẳng, tới cột điện có lối rẽ vào, là đến.

Tôi quay xe đi luôn. Tôi đi quá cột điện, phát hiện ra mình rẽ vào nhắm lối thì bánh xe máy đã bị lún trong cát, không dắt tới dắt lui được. Thanh niên vừa nãy thấy tôi rẽ nhẩm lới đã phóng xe đuổi theo nhắc. Em dựng xe ngoài đường, vào giúp tôi đẩy xe máy ra khỏi cồn cát. Chị lên bóng mát nghỉ đi. Một thiếu niên từ đâu xuất hiện cùng với thanh niên đấy chiếc xe. Tôi bỏ mặc xe cho hai bạn, đi lên đồi dương.

Tôi dạo một vòng trên đổi dương. Nhìn ra biển cả mênh mông. Rải rác có một lăng mộ. Tôi đi tiếp, chưa có vẻ gì cho thấy ba của em kia đã chỉ đúng nơi.

Dưới hàng dương có một người mặc áo may ô quần đùi đang ngồi trên chiếc giường xếp nhìn ra biển. Có lẽ thỉnh thoảng có người lạ mặt lang thang đến đây nên chú không tỏ vẻ ngạc nhiên khi thấy tôi. Tôi xin chú một cốc nước với còn nóng. Tôi ngồi trên chiếc giường xếp cùng chú nhìn ra biển.

Đây trước là đất Chiêm Thành.

Còn thời chiến tranh mới đây thì sao chú?

Chiến tranh ở đây không xảy ra chiến sự. Không xảy ra chiến sự nhưng người chết cũng nhiều. Dọc bãi cát chỗ

275.

nào cũng có người chết ngoài biến dạt vào. Có phải vào cuối tháng ba năm bảy lăm không chú. Cả trước nữa, nhưng thời điểm đó là nhiều nhất. Người dân trong thôn đã chôn cất những cái xác dạt vào đó phải không chú Đúng rồi. Chú có làm việc đó không ạ. Không, chú khi đó cũng là lính? Đúng lo đi trốn, chỉ người dân làm thôi. Chú rối, chủ là lính địa phương quân.

Chú lính địa phương quân, sao chú biết tôi sẽ tới đây mà đợi.

Cô đi tìm mộ chiến sĩ phải không?

Cậu bé, được giới thiệu là con trai út của chú, ngồi chồm hỗm hóng chuyện từ khi nào tôi không hay. Con trai út của chú bằng tuổi con trai lớn của tôi.

Mộ những người chiến sĩ đưa ra ngoài nớ lâu rồi cô ơi.

Tôi nhìn chú, ý như khẳng định lại thông tin cậu bé vừa nói. Chú gật đầu, đúng rồi đó. Có gần đây không chú? Cháu đi bộ ra đó có được không. Đi xe máy một tí là tới, nắng này đi bộ làm gì.

Nói tới đây tôi mới nhớ ra xe máy mình đang bỏ

dưới kia.

Tôi xin phép chú cho cậu bé đi cùng chỉ đường.

Thoải mái thôi, con lên xe cô mà đi chơi.

Xe máy của tôi được các bạn gửi ở sân ngôi nhà mà tôi đã hỏi đường đầu tiên khi vừa đến. Xóm nhỏ, loay hoay một lúc đụng chỗ cũ.

.276.

Tôi đi theo chỉ dẫn của cậu bé. Qua mỗi khu lăng mộ câu bé lai bảo tôi dừng lai vào xem có phải không.

Vậy là con cũng chưa biết chỗ nào?

Ba dặn con không được đi ra đây. Ba nói trên này đất thiêng, người chết nhiều, oan hồn nhiều.

Vậy mà giữa giờ trưa cô cháu mình lại ở đây.

Chúng tôi đi lên tiếp lên một đồi cát. Đi qua những ngôi mộ. Cậu bé giới thiệu đây là nghĩa địa ngài ngư. Trên mỗi ngôi mộ có dựng một tấm bia ghi ngày tháng chôn cất. Trong khu nghĩa địa ngài ngư có lăng ngài ngư được xây to như một ngôi đình nguy nga nhìn ra biển. Đứng trước ngôi mộ mới của một ngài ngư, cậu bé nói, người nào đi biển thấy ngài ngư gặp nạn là gia đình người đó làm lễ táng, chít khăn tang.

Ở đây làm nghề biến nên ai cũng muốn được làm việc tốt. Giúp được người khác là may mắn. Lời cậu bé nói ra tự nhiên chứ không phải do đọc thuộc từ những lời dạy dỗ của người đi trước.

Tôi nói lại lời cậu bé, đúng rồi - giúp được người khác là may mắn.

Hai cô cháu đi sang một khúc đồi khác.

Một người đang múc nước từ dưới giếng lên. Cô múc nước lên làm gì.

O Sáu, cậu bé nói. Ngày nào o Sáu cũng ra đây múc nước dưới giếng lên như thế. Giếng không có thành. Múc

.277.

nước xong o gác tấm tôn lên miệng giếng để không ai bị ngã xuống. Xong việc o về nhà nghỉ, chiều lại ra các lăng mộ, thấy mộ nào có lá, rác là quét dọn.

Một cái sào, nói ở đầu sào là một cái tô. Mỗi lần o Sáu múc lên được chút nước đen sì và xác lá đã mục. Nước o đó vào cái sảnh vỡ miệng dưới gốc dương, xác lá thì tấp vào một chỗ bên giếng. Mỗi lần kéo sào lên, tấp đám lá mùn xuống, o lại nói, tội chưa nà. Tôi chẳng hiểu o nói tội cái gì. Có lẽ ngoài o ra không ai hiểu những gì o nói và những động tác o đang làm.

O Sáu, mộ những người lính bị pháo kích năm bảy lăm ở chỗ mô?

Sao cậu bé lại hỏi o Sáu chuyện đó. Chẳng phải lúc nãy cậu đã nói với tôi là hồi chiến tranh o Sáu bị chấn thương não.

Ngoài nớ chở ở mô. O Sáu trả lời, vẫn cúi mặt nhìn xuống đáy giếng kéo cái gọi là gàu lên.

Chúng tôi chẳng nói thêm gì nữa. Xem o Sáu kháo giếng.

Tôi đèo cậu bé quay về giữa thôn. Việc đi tìm tưởng đơn giản vậy mà đã mất khá nhiều thời gian.

Cô ơi, trong này có nhiều người già, vào đây hỏi trúng chắc luôn. Cậu bé bảo tôi dừng lại trước một ngôi nhà lớn, có sân rộng. Có tám cụ bà và hai cụ ông đang ngồi trước sân. Các cụ bà đánh bài, hai cụ ông ngồi trên ghế ngó xuống.

.278.

Cô ấy đi tìm mộ người thân bị pháo kích năm bảy lăm, các bà chỉ cho cô với.

Chúng tôi đàn bà vô tình không biết chuyện gì đâu.

Có hỏi thì hỏi các ông.

Hai ông ngồi đó, một ông bị điếc, một ông vừa bị tai biến nhẹ xong, nói chưa rõ lời.

Tôi dắt xe ra khỏi sân, cậu bé tần ngắn, cha o Sáu là người nhiều tuổi nhất thôn, hay mình vào hỏi ông, chắc chắn ông đó biết cô.

Thôi con, giờ quay về hỏi ba thêm đã.

Tôi chở con chú đi đã lâu, lo chú ở nhà sốt ruột.

Mới học lớp sáu sao con biết nhiều chuyện vậy?

Vì ba mẹ con hay kể. Ba mẹ không cho con chơi điện thoại. Ngồi đan lưới ba mẹ hay kể chuyện ngày xưa. Con thích nghe những chuyện đó.

Chú đang dũa móc câu ở chỗ cũ. Chú dừng lại nghĩ ngợi một chút khi thấy cô cháu tôi quay về.

Con dẫn cô ra nhà ông Có đi.

Nhà ông Có mô ba?

Con ra ngoài quán hỏi người ta.

Ngoài bờ biển có hai cái quán có lẽ bán nước giải khát, bia, đồ nhậu cho người trong thôn ra hóng gió biển buổi chiều.

Ông Có thì vào làng chớ sao hỏi đây. Ông chín

.279.

đang ngủ bị thức giấc bởi một thằng bé nhưng ông không tỏ vẻ gì bị làm phiền.

Đi một vòng hai cô cháu quay lai quán nước mía lúc này vừa dừng xuống nghỉ.

Nhà ông Có sau cái giếng kia kìa. Mà hỏi ông Có làm chi. Tôi là con gái ông Có đây.

Hỏi ông Có mộ chiến sĩ năm bảy lăm ở mô.

Mộ cô bác phải không, ở ngoài nở.

Ngoài nở là ngoài đâu hả chị? Sao ai cũng bảo là ngoài nở. Tôi hỏi lại.

Là ngoài nghĩa địa của thôn.

Chỗ mô o? Cậu bé hỏi thêm.

Quá nhiều lăng mộ, chúng tôi không thể tìm ra nếu không được chỉ rõ hơn.

Đến làng quê Huế, tôi thấy nhiều khung cảnh nhà xen kẽ mộ, nhà khuất sau mộ. Mộ trên đồi cao mộ giữa rừng dương mộ trong rú cát. Mộ sơn son thiếp vàng, mộ trát xi măng chưa láng bóng. Những khu đô thị lăng mộ. Một diện tích đất đáng kể được sử dụng cho phần mộ. Tà dương, tôi từng đứng giữa một ngã tư đường lớn có xe tải chạy qua bốn bề là mộ. Ngôi mộ xây thấp ngôi mộ xây cao. Mộ đủ kiểu dáng sắc màu. Những thị trấn mộ. Biệt phủ mộ. Khu mộ xa hoa khu mộ bé nhỏ khiêm nhường.

Đến nghĩa địa, tưởng như đã tới nơi, vậy mà vẫn phải đi lên khúc đổi này sang khúc kia.

.280.

Quay xuống, đi tới chỗ ba cây dương sát vào nhau, có mấy cái xe máy dỗ, đi thẳng lên là thấy. Một anh dang vác bao xi măng đi lên đồi, chỉ rõ vị trí cho hai cô cháu. Anh là một trong những người xây khu mộ vào năm 2010.

Cậu bé chạy vút sang mảng núi bên kia.

Đây rồi cô ơi. Cậu bé reo lên.

Tim tôi bỗng đập rộn lên hồi hộp.

Để chắc chắn, cậu bé vòng lại hỏi người thợ xây lần nữa. Đúng rồi, đúng rồi cô ơi. Đúng mộ chiến sĩ đây rồi.

Tôi không bước nhanh được, vì sau lần tai nạn chân vẫn còn đau nhức, đi nhiều quá, chân bị tê cứng. Cậu bé chạy lên trước chờ tôi, rồi cậu bé lại chạy xuống cùng tôi đi lên. Hai má cậu bé phừng lên vì nắng.

Cuối tháng ba năm bảy lăm, trên bãi biển thôn An Dương, một con tàu hải quân vào bốc quân bị mắc cạn đã trúng pháo từ trên bờ bắn xuống. Hàng nghìn xác chết trên biển. Những xác chết trôi dạt vào bờ được người dân mang đi chôn cất. Có ngôi mộ một xác, có ngôi mộ hai xác, năm xác, và có ngôi mộ mười xác.

Với người làng biển, khi có xác chết trôi dạt vào, nghĩa cử của họ là mang đi chôn. Đó là việc bình thường. Thôn làng nào cũng làm như vậy.

Sau nhiều năm nước biển xâm lấn dần vào đất liền, nhiều ngôi mộ đã bị cuốn trôi.

-281.

Người dân thôn An Dương nhìn cảnh đó nóng ruột, Một lần nữa, họ lại làm công việc tự coi là trách nhiệm của mình, là bốc các hài cốt quy tập vào một khu, trong nghĩa địa của thôn.

Để làm được việc đó phải có sự góp công góp của từ nhiều người cháu à, bác Có nói. Bác Có là một trong những người dân đã đi nhặt xác, đào hố chôn cất xác lính trong những ngày đó. Và chính bác, cùng với những người cao tuổi trong thôn, cùng một số người thân của chiến sĩ đã đứng ra tổ chức thực hiện việc bốc mộ, xây mộ.

Các bác di dời được 93 hài cốt lên trên nghĩa địa. Đã có 6 hài cốt được người nhà tìm đến, đưa về quê nhà dựa vào thẻ bài. Hiện ở đây còn có 87 hài cốt, trong đó có 5 chiến sĩ có thẻ bài chưa được người nhà biết. Chiến sĩ có thẻ bài nằm ở vị trí nào, ngoài khu lăng mộ các bác có ghi rõ tên trên đó.

Có một ngôi mộ nằm riêng lẻ. Đó là mộ một người vợ lính. Cô trên bờ xuống bị trúng đạn. Người dân đưa vào trạm xá nhưng không cứu được. Họ cuốn cô vào một chiếc chiếu mang đi chôn trong đất thôn.

Khu Mộ Cô Bác. Cô, theo giải thích của bác Có, là cô hồn, và cũng vì ở đây có một cô vợ lính. Cô Bác, một cách gọi kính trọng. Đến đây cháu phải hỏi là Mộ Cô Bác thì người dân mới biết để chỉ cho cháu.

Hàng năm vào ngày 25 tháng chạp, các bác mời thầy về cúng bái, đọc kinh cho các vong hồn. Ba năm một lần làm lễ cầu siêu.

-282.

Tôi bứt một nắm hoa khô cắm vào bình hoa, như làn hương tưởng nhớ.

Cậu bé đi vòng khu mộ, đọc tên năm chiến sĩ.

Hai cô cháu đứng nghiêm trang trước tấm bia.

Con là Hà, và người bạn nhỏ con của con, cuối cùng chúng con đã tìm được nơi yên nghỉ của các chú, các bác.

Tôi nghẹn ngào, không nói được nữa.

Gió ù ù thối thốc từ dưới biển lên.

Người nằm dưới mộ nói gì?

Người sống tiếp cuộc đời nói điều gì?

Tôi đang ngồi ghi chép lại những ngày ở Huế, trong quán cà phê được trang trí bằng két đạn, tấm vải dù, xác máy bay, quân phục người lính, mũ sắt, mũ cối, vỏ bom. Một bảo tàng chiến tranh nhỏ được chủ quán bỏ ra nhiều công sức tìm kiếm, sưu tầm. Chủ quán hẳn là một người nặng lòng với lịch sử. Quán cà phê nằm trên con phố trung tâm thành phố Huế nhưng vắng khách. Cũng phải thôi, ký ức không phải là chốn đi về náo nhiệt.

Người chiến sĩ, nếu anh còn được sống. Anh sẽ là ai trong những người tôi đã gặp những ngày qua.

Cuộc đời anh vui. Hay buồn thảm một cách khác.

.283.

Chú không chết. Không chết là xui. Là xui chớ không phải may mắn đâu cháu. Nếu chết ngay khi đó thì chú đâu phải sống khổ thế này.

Tôi kế với chú Diệp về một người bác cũng là người Huế, vào Sài Gòn bán vé số, đã uống thuốc chết cách đây chưa lâu. Chú Diệp có vẻ bình thản trước thông tin về người đồng đội và đồng nghiệp. Chú nói, chắc ông ấy buồn quá. Ông ấy không vợ không con không gia đình, thể lại hay, sống liều, không sống nổi nữa thì chết. Chú thì không thể. Chú là đầu tàu, kéo theo sau năm toa. Năm toa, nghĩa là năm đứa con.

Chú nghĩ nhiều quá. Nghĩ đủ thứ chuyện. Không chỉ là cái đói. Đói thì chỉ cần no bụng là xong. Còn những chuyện khác đau đớn hơn tiền và gạo. Có những nỗi khổ khiến cho tim mình thắt lại. Thần kinh chú như bị kéo căng ra hỏng một góc nào đó rồi. Con đường đi lại hai chục năm thế mà có nhiều hôm chú đi lộn đường, phải đứng lại một lúc tĩnh trí, mới định ra được ngả nào về nhà mình.

Tuần trước chú bị mất sáu cặp vé số, là 120 tờ. Chú nghĩ mình đãng trí làm rơi. Sáu cặp vé số phải đền cho đại lý một triệu đồng. Tháng này phải đi bán nhiều hơn để bù vào.

Chú đang phải lo cho các con. Mình sinh con giống như đốn cây. Đốn cây xong phải vác về chứ không vứt đó

284.

được. Hai đứa lập gia đình rối vẫn ở chung nhà. Căn nhà chật chội. Hai đứa nữa cứng tuổi rồi vẫn chưa lập gia đình, công việc bấp bênh. Đêm là trải chiếu ra nắm khắp sản nhà. Chú đang cố gắng trước khi chết kiếm được đủ tiến xây nhà, cho mỗi đứa mỗi phòng.

Công việc chú làm đầu tiên là chằm nón. Chiếc nón Huế phải làm kỳ công chứ không như nón Quảng Trị. Sau giải phóng đói quá người ta dua nhau chằm nón, vì thế mua lá rất khó. Chú ngồi trên xe lăn đi chầu chực trước nhà người ta từ đầu hôm tới nửa đêm. Năn nỉ người ta bán cho năm mươi lá. Năm mươi lá đủ chắm một chiếc nón. Sáng mai chú mở lá, vợ chú chuốt. Chuốt cho chiếc lá bóng láng như gương soi. Chú lên khuôn, chụm nón, vợ chú may. Nón Huế lá dày, đường may dày. Nón đẹp mới bán được giá. Mỗi ngày hai vợ chồng may được một chiếc nón, vợ mang ra chợ Đông Ba bán, mua được hai lon gạo.

Công việc làm nón kéo dài tới khi mắt vợ chú kém, không xâu kim được thì mới nghỉ. Nghỉ may nón vợ đi bán trứng vịt lộn, chú ở nhà trông con. Một giờ sáng gánh hàng trên vỉa hè vợ chú bị xe tông, gãy chân, gãy xương sườn phải nằm viện. Một năm bán trứng vịt lộn trên vỉa hè sáu lần cô bị xe tông. Không hiểu làm sao.

Suốt bao nhiêu năm chú gần như chỉ ở trong nhà. Hàng ngày di chuyển bằng cách hai tay bám vào hai cái đòn. Tới khi vợ chú bị gãy chân, nón cũng không may được nữa, cả nhà rơi vào cảnh đói quá. Đói tới mức mua

-285.

được củ sẵn về luộc, các con chú ăn sắn, chú ăn vỏ lụa hấp lên trên. Một lần chủ đã bị say vì ăn vô lua. Chủ nôn mửa, con chó ăn cùng với chủ, nó bị chết.

Chủ quyết định phải đi ra ngoài kiếm sống.

Muốn đi ra ngoài kiếm sống trước hết phải tập đi, không thể bám vào hai cái đòn như trong nhà được.

Chú chế một chiếc chân giả bằng tôn đeo vào chân phải. Chân trái chủ dùng lốp xe, luôn sợi dây cao su, bọc lớp giẻ. Làm một cái nẹp gỗ ngắn nẹp vào cổ tay thay vì cặp vào nách. Mới tập, rất đau. Chú nghiến răng chịu. Tập một năm thì đi được.

Chú cùng ông bạn mù ở gần nhà đi hát rong. Ông bạn đàn hát, chú đi trước cẩm cái lon chìa ra xin tiền. Ra ga Huế, đu tàu. Người soát vé không cho lên tàu vì biết các chú lên sẽ hát, gây ồn ào. Chú đấy ông mù lên, còn chú vịn vào tàu. Tàu chuyển bánh, chú đu đưa theo tàu. Ngay sau đó khách trên tàu sẽ kéo chú lên. Đến ga Mỹ Chánh các chú xuống, bắt xe thổ đi về các chợ. Các ông bà bán hàng ngoài chợ thích nghe ông mù hát. Ông hát những bài nhạc vàng, nhạc lính hay mê luôn. Đêm ngủ ở chợ. Ăn loa qua gì đó. Mỗi chuyến đi ba, bốn ngày bắt xe đò về. Số tiền thu được chia ra ông mù hai phần, chú một phần. Đi hát được ba năm thì chú phải nghỉ vì một lần đu tàu suýt bị rơi, vì không có người nào trên tàu phát hiện ra kéo lên. Lần đó chú hãi hùng. Thân thể mình tòn teng giống như lần trên ngọn núi sau núi Bạch Mã, ngày 11/5/1974.

.286.

Chú đạp phải mìn, buông rơi cây súng trong tay, không làm sao đứng dậy lên được nữa. Hai căng chân đã đứt khỏi cơ thể. Máu chảy nhiều. Anh em gọi máy bay, máy bay bận công vụ. Anh em gảnh chú xuống núi. Từ đó xuống được chân núi phải mất năm, sáu tiếng đồng hồ. Một người bạn của chú đã chết giữa dưỡng vì mất máu.

Anh em tiếp tục cầu cứu máy bay. Ba mươi phút sau máy bay đến. Nhưng giữa sườn núi không có bãi đỏ, cây cao nhiều.

Qua máy truyền tin anh em kêu gào. Dưới suối đạn vẫn bắn lên.

Máy bay không hạ cánh được, cũng không bỏ đi được, vẫn quạt gió ở đó.

Anh em chặt một cái cây, đặt chú nằm trong võng, buộc người chú vào đầu ngọn cây đẩy lên. Trên trực thăng có hai xạ thủ đón chú.

Người chú tòn teng giữa không trung.

Trước đó, trong cảnh chờ anh em gánh xuống núi, chú nghĩ mình chắc chắn chết.

Chú chờ cái chết đến. Chờ tắt thở. Chờ nhắm mắt.

Chờ hồn lìa khỏi xác như thế nào.

Và lúc này, chú chờ rơi.

Đầu óc chú tỉnh táo. Trong khi chờ cái chết đến chú cầu nguyện Chúa che chở.

.287.

Chú đã trải qua một tình huống mà ngay trong chiến tranh cũng hiếm khi xảy ra.

Sau này về nhà, anh đại úy cách mạng nay là hàng xóm nghe xong chuyện của chủ, bảo rằng chính đơn vị anh lúc đó nằm dưới suối bản lên. Hai người nghe chuyện của nhau chỉ biết cười.

Nghĩ nhiều làm gì cho thêm buồn. Đời người ai chẳng ưng sướng. Làm gì ai cũng ưng thẳng. Mà khi thua thì phải chịu. Mình thua chớ có phải mình xấu đâu. Không có chỉ xấu. Buồn thì đến tuổi này mọi thứ cũng xong rồi.

Ngày vào bệnh viện, bác sĩ khuyên, đừng suy nghĩ nhiều để mau lành bệnh. Bác thấy bác sĩ nói đúng. Bác nghe lời khuyên đó.

Bác mất một cánh tay khi đụng trận. Nằm bệnh viện được bảy ngày, thì họ nói, chừ ai mô về đó. Bác mừng vì được về với gia đình. Đi bộ từ Đà Nẵng về Huế, đi hăng say, đi không biết mệt. Hòa bình rồi. Hòa bình rồi làm ít ăn ít, làm nhiều ăn nhiều. Hòa bình rồi là không lo chết oan nữa.

Anh trai bác làm việc trong quận, là thư ký. Anh hai mươi bảy tuổi, mới lấy vợ được hai tháng, chưa có con. Tết đó anh về nhà ăn tết. Họ đến nhà kiểm tra giấy tờ và bắt anh đi. Cha mẹ nghĩ con mình không làm việc gì to tát nên chắc không có chuyện gì. Đến tối không thấy anh

-288.

vé. Hết ngày hôm sau cũng không thấy. Trong làng có người bị bắt đi như anh vài ngày được cho về.

Chờ mãi không thấy anh về, cha mẹ đi tìm. Có người cho biết xác anh ở trên rú cát. Cha mẹ lên rú cát đưa xác anh về chôn. Ở đó còn có ba cái xác nữa nhà người ta chưa biết.

Cha nói, hắn có làm việc chi ác mô. Mẹ không hiểu nói chuyện gì xảy ra. Bảy đứa em ngơ ngác.

Chuyện trong xóm trong làng mình còn đau, huống chi chuyện xảy ra ngay trong nhà mình.

Bác Trình dẫn tôi lại trước bàn thờ. Trên bàn thờ có hai bức ảnh, là anh trai và người cô ruột. Cô là đứa trẻ mỗ côi cha mẹ, năm 1954 theo người trong làng ra Bắc, sống lang thang ở vùng Nghệ Tĩnh, sau đó đi lần ra, và xin được làm công nhân ngoài Hà Nội. Cô có chống, con ngoài đó. Về già, bệnh nặng, cô xin được về Huế. Cô về Huế, ở nhà bác Trình, được hai tháng thì mất. Nguyện vọng của cô là được chết tại quê nhà, được chôn cất trên mảnh đất tổ tiên.

Con đường từ thị trấn Sịa đến nhà bác Đảo qua những ao sen đang mùa hoa phả hương thơm ngát. Ngôi nhà bác sát bên phá Tam Giang, nhìn ra phá Tam Giang, ở huyện Quảng Điền. Tôi đứng dưới rặng tre trước ngô ngắm nhìn con thuyền thơ mộng giữa trưa hè.

.289.

Các bác các chú ở rải rác khắp nơi. Tôi được đi khắp nơi, Tôi được nhận quá nhiều.

Bác Đảo không ở nhà, người hàng xóm bảo tôi đi ra nhà con trai bác gần đó. Tôi đến trước ngôi nhà mới xây khang trang, đóng kín cửa. Cả nhà đang ngủ trưa. Tôi tìm một quán cà phê ngồi chờ. Chị chủ quán cà phê nhờ người hỏi được cho tôi số điên thoai con trai bác Đáo Anh đọc cho tôi số điện thoại của ba. Ba anh đang đi bán vé số ở ngoài thị trấn Sịa.

Sao nhiều người tôi gặp khi đến Huế lần này là người bán vé số?

Vì tôi đi tìm họ.

Hơn hai giờ chiều, dưới bóng râm tàng me, bốn người đang cầm trên tay xấp vé số. Một trong hai người ngồi xe lăn là bác Đảo. Họ đang nán lại xem bán thêm được tờ nào nữa không. Ba giờ chiều là phải trả vé cho đại lý. Quá ba giờ chiều chưa trả coi như ôm vé.

Tôi giới thiệu với bác Đảo mình là người vừa nãy gọi điện. Hai bác cháu vào uống nước quán bên đường.

Nãy cháu vào nhà anh, thấy nhà anh có vẻ khá giả, thế mà anh vẫn để cho bác đi bán vé số?

Cha làm cha ăn, con làm con ăn. Mình còn làm được thì làm, chưa muốn phiên con. Khi nào nằm xuống, không biết gì nữa, không làm được gì nữa, thì phải chịu. Bác nói thêm,

.290.

không đi bán vé số ở nhà cũng buồn. Chịu khó đi, mỗi ngày kiếm được dăm chục, một trăm ăn tiêu theo cách của mình.

Thế trưa nay bác ăn gì? Ăn bát bánh canh.

Thế tối nay về nhà bác ăn gì? Mệt quá úp bát mì. Không thì nấu cơm. Có một niêu cá kho sẵn trong bếp rồi.

Vào Huế lần này cháu mới được đến Phá Tam Giang.

Phá Tam Giang nuôi sống gia đình tôi. Nhờ có Phá Tam Giang, cụt hai chân, tôi vẫn kiếm ăn tốt. Cá ngày đó nhiều vô kể. Có vài tay lưới là có cá. Ưng có cá là ra båt cá. Trời thương người dân, trời thương kẻ tàn phế, trời ban cho nguồn tài nguyên tưởng như là vô tận. Đêm, tôi đi đánh cá, sáng hôm sau vợ có một gánh cá ra chợ. Những khi không chèo thuyền thả lưới thì tôi đan lưới, làm sáo, làm rõ, làm mẹt bán cho dân làng nghề.

Phá Tam Giang giờ cá tôm cạn kiệt. Vì người ta đánh bắt quá mức. Ngày đêm nào cũng càn quét. Con cá sinh ra chưa đến tuổi biết bò đã bị đánh bắt. Tai hại nhất là người ta khai thác tàn nhẫn, như xung điện, lưới quét. Cuộc sống ngư dân khó khăn. Tôi không đánh cá được nữa, nên đi bán vé số.

Chiến tranh à? Nghĩ đến con cái còn chưa xong, nghĩ gì chiến tranh.

Làng tôi ở bấy giờ là vùng mất an ninh, dân phải đi tản cư. Đến nơi tản cư, gia đình trồng cây thuốc lào. Thuốc lào phơi khô, anh trai mang về nhà cất, chúng nghỉ anh là

.291.

Việt Minh thì mới lảng vảng ở đó. Chúng ném bom. Anh trai cả tôi chết vì trúng bom.

Anh trai thứ hai là ở đại đội Hắc Báo. Anh chết vì bị phục kích tại Ba Lòng, Quảng Trị.

Em thứ tư lính địa phương quân, bị mìn cưa cụt chân, vết thương không được chăm sóc bị nhiễm trùng, đã chết

ngay sau giải phóng.

Tôi là con thứ ba, tháng 6 năm 1974 tôi bị thương. Chân phải bị cắt tới đầu gối. Chân trái, trong 10 tháng phải cưa tới ba lần. Sau lần cưa thứ ba thì cụt lên háng.

Vợ tôi thì con của mẹ Việt Nam anh hùng. Nhà vợ tôi ở làng Thanh Phước, xã Hương Phong, huyện Hương Trà. Cả gia đình đi theo cách mạng. Ba đứa con trai của mẹ vợ tôi là bộ đội, hy sinh. Một người con trai và người con dâu chết trên rừng, không tìm thấy xác. Anh chị mất khi đứa con mới được mấy tháng. Con bé lớn lên, chẳng có hoài niệm gì về cha mẹ.

Bác Đảo liệt kê những người trong gia đình. Rồi bật cười. Vô lý cô nhỉ. Vậy nên nghĩ lại làm gì.

Tôi nhớ đến chú Khải kể về những người anh người em của mình. Tôi nhớ đến gia đình bên nhà vợ chú Ấn. Nhớ bác Bội mù mắt, cụt hai bàn tay, một tai điếc, liệt kê từng chỗ bị thương trên cơ thể. Và tôi, lúc này cũng đang liệt kê những người thương binh mình đã gặp. Hôm qua, hôm kia, đã có khi, một khuôn mặt đi qua, tôi ngần ngại, tôi sợ câu chuyện được biết thêm lành ít dữ nhiều.

.292.

Hai bác cháu trò chuyện được gần tiếng đồng hồ thì có người gọi đi trả vé nhanh lên, quá giờ rồi. Bác hơi ngắn ngại. Tôi bảo bác cứ đi, cháu chờ. Bác tụt xuống khỏi ghế, dùng mông tiếp đất nhắc người ra xe chỗ lăn. Ngồi trên xe lăn, như chợt nhớ ra, bác tìm tờ 200 nghìn trong chiếc túi đưa cho tôi. Con cầm lấy trả tiền nước. Tôi cười, bác ga-lăng quá, cháu mời bác mà. Bác cười, con là khách nơi xa đến, ai lại thế, để bác trả.

Bến xe phía Bắc thành phố, mười giờ trưa, một chiếc xe khách tiến vào bến. Sáu người lái xe ôm, mặc đồng phục áo xanh công đoàn theo quy định của bến xe, chạy theo xe khách. Xe dừng. Một chiếc xe trung chuyển trờ tới. Còn năm khách đi về năm hướng khác. Năm khách và sáu người xe ôm mời khách. Có một người lặng lẽ rút lui.

Người rút lui là bác Bưu. Bác đi ra cổng, vào phòng quản lý bến xe, ghi số, xếp hàng, chờ chuyến xe tiếp theo, và cũng là chuyến xe cuối cùng của buổi sáng nay. Đăng ký xong, bác ra cổng đứng chờ. Nhiệt độ ngoài trời thành phố Huế trưa nay 38 độ.

Vẫn hơn là mưa cháu ạ. Mưa còn ít khách nữa, vì người ta đi tắc xi. Nắng oi bức nhưng mưa ướt khó chịu. Bác

.293.

Sáng nay tôi mời bác một ly cà phê. Uống xong ly cà phê, bác vào bến, tôi vẫn ngồi tại quán, đôi mắt ra bến xe, quan sát một buổi làm việc của bác.

Giờ tôi muốn mời bác một ly chè. Tôi nói, gần khách sạn cháu nghỉ có quán chè hẻm. Bác qua đó ăn chè cùng cháu, chở cháu đi ra tàu luôn. Bác đồng ý.

Bảy mươi tám tuổi bác Bưu văn hàng ngày có mặt tại đây, chờ một chiếc xe vào bến và chạy theo với hy vọng kiếm được vài ba chục nghìn đồng.

Trước khi đăng lính, bác Bưu đã tốt nghiệp ngành làm nghiệp, đang chờ việc. Vào trại nhận quân trang quân dụng xong thì người bạn nhắn, bạn có lệnh bổ nhiệm về ngành ngư nghiệp. Lúc này không thể về được nữa.

Bác đăng lính ba năm, nhưng rồi, đi cho đến ngày cuối cùng cuộc chiến, là mười năm.

Trong suốt mười năm bác tác chiến tại Quảng Ngãi, trên các chiến trường ở Mộ Đức, Đức Phổ, Ba Tơ. Đêm cuối tháng 3 năm 1975 bác chạy ra cảng Chu Lai lên tàu đi về Đà Nẵng.

Chân trái bác vừa đặt lên boong tàu thì cả chục người đè bẹp lên người bác, chiếc chân phải không rút lên được nữa. Một trái lựu đạn do sỹ quan nào đó sơ ý bung ra gây nổ, chiếc chân phải bị trúng thương. Bác ở trong trạng thái không cục cựa được. Bác cầu nguyện trong tâm tưởng, con không chịu được nữa, xin có pháo kích cho tàu chạy đi. Ý nghĩ vừa dứt đúng lúc tàu chạy. Bác rơi xuống nước.

.294.

Trời tối đen, bác lóm cốm bò lên bãi cát nấm. Có người đi qua đá lên, ở đây có người chết. Nghe giọng biết là người cùng đơn vị, bác lên tiếng. Người đó thốt lên, ông à, ông còn sống ả. Em còn nước không. Còn, còn. Bác uống hớp nước rồi năm thiêm thiếp.

Tới một giờ sáng có chiếc tàu khác vào. Bác đi ra bên hông tàu. Họ ném giây xuống cho mình đu lên. Đu lên được nửa đoạn bác kiệt sức, bị sút tay rơi xuống. Bác quẩy đạp trong nước. Một lúc sau, phát hiện ra bác, họ lại ném giây xuống. Bác buộc chặt dây quanh bụng cho họ kéo lên.

Bác tỉnh dậy khi tàu đã đến đảo Lý Sơn. Vậy là tàu không vào Đà Nẵng mà đỗ tạm tại đảo Lý Sơn. Mọi người bàn tán hoang mang. Như thế là mất Đà Nẵng rồi.

Sau đó bác cùng đoàn quân lên tàu về Bình Tuy. Về Bình Tuy được lệnh ra chiếm lại quê hương tổng thống Thiệu. Vết thương bị trúng đạn đêm trước bị sưng phù, bác phải đi bệnh viện. Điều trị tạm ổn vết thương, bác về Sài Gòn tìm đơn vị. Mấy ngày sau nghe Tổng thống Dương Văn Minh đọc tuyên bố đầu hàng. Bác quay về Huế.

Gia đình bác có một xe chở hàng. Sau giải phóng, việc mua xăng khó khăn, phải bán xe. Số tiền mua xe bác vào Đà Lạt sắm một cỗ xe ngựa với hai con ngựa. Xe ngựa về Phong Điền quê bác chạy không phù hợp. Việc này hỏng đi tìm việc khác. Cuối cùng đi chạy xe thổ.

Đến tuổi này bác vẫn phải chạy xe thổ. Không nói ra thì chắc con cũng hiểu tại sao.

.295.

Con trai cả bốn mươi tuổi mới lấy vợ. Đứa cháu nội của bác vừa học xong lớp một. Hôm qua bác đi làm về, cháu vong tay lên có ông nội, thơm ông nội, rồi nói, sau này cháu đi làm, cháu kiếm tiền nuôi ông nội, ông nội không phải đi làm nữa.

Ông nội không thể sống đợi ngày cháu của ông đi làm, nhưng nghe cháu nói vậy bác vui lắm. Cả ngày hôm nay giọng nói trong veo của cháu cứ bay nhảy trong đầu bác,

Thoát chết được trở về là quá mừng. Đời sống sau giải phóng thì bác đã quen trong một năm ở trại cải tạo Lao Bảo, Bác Trung đi lính địa phương quân mười một năm. Một năm sau cùng bác bị bắt về trại giam tù binh Lao Bảo. Một năm đó ở nhà đã lập bàn thờ cúng bác. Mọi người cho rằng bác đã bị chết trong lần đụng trận tại La Sơn, tháng 4 năm 1974.

Bác không chết, mà cùng với hai người bạn vứt súng, bỏ chạy vào rừng. Tới ngày thứ tư, về được gần đến sân bay Phú Bài, anh em chủ quan. Mờ sáng, đói quá, ra hái sim ăn thì bị bắt.

Họ đưa lên trung đoàn, tiểu đoàn rồi giải về Lao Bảo.

Lúc đó nghĩ mình trước sau gì cũng chết, vui vẻ sống được ngày nào hay ngày đó. Ba tuần trôi qua thấy vẫn sống. Bắt ấu hy vọng. Họ cấp tiêu chuẩn thực phẩm hàng ngày, ăng tháng. Công việc làm theo chỉ tiêu. Công việc là đào

.296.

đất trồng khoai, trồng rau, trồng sản, nuôi heo. Có ba tháng sang một bản làng của Lào giúp làm nhà, lợp trường học. Trước khi được cho về thì học chính trị một tháng. Ra khỏi trại, mỗi người được cấp một giấy "phóng thích” mang về trình diện địa phương.

Bác về địa phương, tiếp tục cuộc sống như người dân bình thường. Thấy bác cũng có trình độ, họ phân cho công việc là thư ký hợp tác xã. Anh trai bác, cũng địa phương quân, sau giải phóng tiếp tục công việc văn thư ở trường, cho tới ngày nghỉ hưu.

Tôi ngồi uống trà với bác Trung ở thêm nhà, nhìn ra giàn hoa giấy rung rinh trong gió thật nhẹ nhàng, thảnh thơi. Bên cạnh giàn hoa giấy là giàn bầu đang vào vụ, mỗi sáng bác cắt xuống chừng năm mươi quả. Khu vườn rộng mênh mông, tràn ngập màu xanh các loại rau và cây ăn trái. Tháng năm, tiếng ve kêu rộn rã quanh vườn. Trong nhà, bức chân dung lính bác chụp khi 18 tuổi treo trang trọng trên phòng khách không khác nhiều so với khuôn mặt ông bảo vệ hiền hậu đang trò chuyện với tôi lúc này.

Tôi nói, bác là người có cuộc sống yên bình nhất mà cháu trong gặp trong mấy ngày nay. Bác cười, tuổi này không bình yên thì khi nào nữa.

Đôi khi một gặp gỡ tình cờ lại mang cho ta câu chuyện thú vị hơn là có công đi tìm. Trước lúc lên tàu về Hà Tĩnh

297.

tôi cần mua một ít qua bánh xứ Huế. Em lễ tân khách sạn chỉ cho tôi vào con hẻm sát bên khách sạn trên đường Hùng Vương. Tôi nhặt các gói mè xứng. Cô bán hàng mà không biết giá tiến các món hàng. Cô nói, lát cháu người làm đi chợ về tỉnh, tôi mở cửa hàng cho có người vô người ra trò chuyện đỡ buồn.

Cô buồn vì trong ngôi nhà lớn, đủ tiện nghi cho hơn chục người sinh sống, chỉ có cô và cô bé người làm, Chống và gia đình năm người con sống ở Mỹ.

Sao cô không sang Mỹ cùng mọi người?

Khó vậy đó, tôi không xa Huế được. Tôi từng sống ở bên đó bốn năm nhưng phải về thôi. Mình ở cùng con cháu, không biết tiếng, nhiều lúc chạnh lòng. Vợ chống nó đang nói tiếng Việt, câu khác chuyển qua tiếng Anh tôi nghĩ hay là nói xấu mình. Mà có phải vậy đâu, đó là do mình cả nghĩ.

Cô là vợ một trung úy.

... Chiều tối đó tôi đang dọn cửa hàng ngoài chợ Đông Ba thì có một người chống gậy đi lại. Anh ta ăn mặc bắn thỉu, chân đất, đội cái nón 13 vành rách nát. Tôi sợ, nghĩ là tên ăn mày, vội vàng đóng cửa hàng. Anh đây, tiếng nói cất lên. Tôi sững người. Là chồng tôi. Vợ chồng ôm nhau lần nào. khóc. Tám năm anh đi cải tạo, tôi chưa đi thăm anh một

nhớ tới đâu tôi kể tới đó. Cô muốn biết chuyện tụi tội hồi đó thì chiều sang đây,

298.

Tôi sẽ bắt đầu một bài viết nặng lòng với Huế, nhưng vào dịp khác. Bác Bưu gọi điện cho biết đang chờ tôi ở khách sạn.

Tôi còn đến Huế. Cậu bé dẫn đường sớm hiểu chuyện tôi đã gặp ở thôn An Dương, con là lý do cô quay lại. Cô sẽ mang tặng con cuốn sách này.

Bác Bưu chở tôi lên ga tàu.

Váng vất trong đầu tôi lời bác nói lúc chia tay. Bác động viên mình, ráng hai năm nữa mỗi tháng được hưởng 270 ngàn đồng tiền hỗ trợ người cao tuổi.

Hai năm nữa bác Bưu tám mươi tuổi. Hai năm nữa quay lại, tôi còn gặp được bác không.

Những khuôn mặt nhòa đi. Những khuôn mặt hòa vào nhau.

Tôi nằm sấp trên chiếc giường tầng hai, nhìn ra cửa số con tàu. Những ô ruộng vừa lên mạ. Dòng sông uốn quanh núi. Bụi tre bên sông, dẫn lối ra bãi sông và xa kia là con thuyển như một hình ảnh ước lệ gợi vẻ làng quê bình yên.

Bình yên không. Bình yên là bức tranh không nhìn thấy con người. Bình yên là nơi xa xa ta nhìn thấy mà không có mặt ở đó.

Chuyến đi Huế lần này.

Tôi không cảm thấy dằn vặt nữa. Tôi không muốn biết nhiều thêm nữa.

.299.

Chú Châm đã mất. Tôi thương chú hơn hay cảm thấy nhẹ lòng? Không phải là hai thứ cảm xúc đó. Tôi nằm im, hàng nước mắt chảy ra.

Mỗi người rồi sẽ chết. Như chiếc lá úa tàn và rụng xuống,

Một cuộc đời tôi đã biết. Cuộc đời đó sống trong tôi, không bao giờ kết thúc.

.300.