第三章：怎能远离那京畿之地！ (第69页)
第三章：怎能远离那京畿之地！
(第69页)
占婆国王制旻（Chế Mân）本是一位曾战胜过元蒙大军的英雄，却最终倾倒在玄珍公主（Huyền Trân Công Chúa）那倾国倾城的美色之下。为了迎娶玄珍公主，他献出了乌州（Châu Ô）和里州（Châu Rí）两块土地作为聘礼。公主的牺牲，助力开启了向南扩张的“南进”之路。陈朝皇帝随后将这两州改名为顺州和化州，简称“顺化”。“化”（Hóa）字后来逐渐演变成了“Hue”（顺化市的现名）。(1)
这段浪漫的故事与这片土地温柔、迷人的景致相得益彰。这里有陵寝、皇城、京城，还有芳香扑鼻的荷花池。还有那紫色的黄昏、朦胧的月夜，以及江面上漂浮的小船。如果我们停留在天姥寺台阶的最后几级，眺望香江（Sông Hương）上灿烂的落日，会感到心境沉静下来，仿佛随那回荡在空中的寺院钟声一同飘散：远离顺化的人，怎能忘记香江？
这种依依不舍的情绪不仅困扰着不得不离开古都的旅人，更让那些在当年三月不得不永别京城的军事家们忧心忡忡。一会儿想要固守，一会儿下令撤军，撤军后又想返回防卫顺化，始终犹豫不决。
1975年3月底，在结束对越南战场的考察后，弗雷德·威安将军（General Fred Weyand）在给杰拉尔德·福特总统的一份绝密报告中，提到了3月13日在独立宫举行的关于顺化问题的会议，并评论道：
“在随后的十二天里（从13日到25日），第一军团（QĐ I）和西贡方面在保留第一军团哪些地区的问题上陷入了极大的焦虑（critical desolation），特别是关于应不应该保卫顺化的问题……”(2)
由于威安将军的报告对南方政权崩溃前的军事局势进行了详尽周密的分析，是一份极其珍贵的历史文献，因此我们将其原文印在附录中，供历史学家进一步研究。
我们并非军事专家，但回顾当时整体的历史背景，可以看到当时的领导层或许未能预料到事情发生得如此突然且迅速，以至于没有时间进行周密的计算和安排。结果导致了手忙脚乱，计划变动过快。波莱古（Pleiku）式的惨剧再次重演。
(第70页)
(第70頁)
進退兩難
「是吳光長（Trưởng）嗎？能不能守住順化？」
紹總統透過電話詢問吳光長將軍（Tướng Trưởng）(Ngô Quang Trưởng)。那天是1975年3月25日。上午9點30分，一場由紹總統主持的會議在獨立宮舉行。除了經常與總統商討軍事的「三人組」——謙總理、維恩大將、光中將外，出席的還有香副總統、法官（同文）勸中將、北外長以及我們。
當人員到齊後，會議室陷入一片死寂。牆上掛著一張巨大的地圖，標記北越軍隊駐紮位置的紅點如雨後春筍般密密麻麻地冒了出來。軍事形勢審查開始了。在談到第一軍區（QK I）和第二軍區的形勢後，紹總統拿起電話打給吳光長將軍，詢問是否能守住順化。接著，他向眾人重複了電話那頭的回答：
「如果有命令，就守。」
「能守多久？」
「一兩天。」吳光長將軍回答。紹總統將這句話大聲重複給在座的所有人聽。
「那麼，如果守不住，必須立即決定；如果決定（放棄順化），就必須動作快。」
關於3月底最後12天裡，第一軍團幕後發生的種種，唯有當時直接負起責任的三位人物坐下來彙總，才能得知全貌：即紹總統、維恩大將和吳光長中將。遺憾的是，在這三人尚在人世時，這件事並未發生。
由於關於順化與峴港的變故仍存在許多疑點（例如：關於放棄或不放棄順化的命令變更、死守峴港的命令等），因此我們在本章及下一章增加了一些細節，記錄1975年3月在獨立宮舉行、與第一軍團相關的幾次會議，以及紹總統與吳光長中將的思考。此外，還加入了維恩大將的敘述及美方的文件資料。
為了脈絡清晰，首先需要回顧一下從3月11日會議（如前章所述）到3月25日放棄順化之間的一系列事件。班美蜀失陷後，紹總統的日程表如下：
3月11日： 與三位軍事領導人（謙總理、維恩大將、光中將）舉行關於「重新部署」戰略的總體會議（見第4章）；
3月13日： 與吳光長中將開會討論第一軍團事宜；
3月14日： 與富少將（在金蘭灣）開會討論第二軍團事宜。
(第73頁)
(第71頁)
美國陸軍 參謀長 1975年4月4日
致總統備忘錄 主題：越南局勢評估
根據您的指示，我於1975年3月28日至4月1日期間訪問了南越。我已完成對當地現況的評估，分析了越南共和國政府為應對來自北方的侵略所打算採取的行動，並在這一危機時刻向紹總統保證了您的堅定支持，同時審視了美國可採取用以協助南越人的方案與行動。
目前的軍事形勢極其嚴峻，南越作為一個僅守住南部省份的殘存國家，其生存機率充其量也只是微乎其微。越南共和國政府正處於徹底軍事潰敗的邊緣。然而，南部（政權）正準備利用其現有資源繼續防衛，且如果能獲得所需物資，他們將在美國物資支援許可的範圍內重建戰鬥力。我認為，我們欠他們這份支持。
我們最初前往越南是為了協助南越人民，而非為了擊敗北越。我們向南越人民伸出了援手，而他們也接受了。現在，他們比以往任何時候都更需要那隻援助之手。根據我們所能運用的各種衡量標準，兩千萬人民已經向世界宣告，他們恐懼自己的生命受到威脅，他們珍惜與非共產主義體制緊密相連的價值觀，他們拚命尋求機會，想繼續發展一種與目前在北越統治下完全不同的生活方式。美國作為盟友的信譽在越南正處於存亡關頭。為了維繫這份信譽，我們現在必須盡最大努力支持南越。
隨附報告中包含更詳盡的分析。
謹呈，
（簽名） 弗雷德·C·魏安德 美國陸軍上將 參謀長
副本來源：傑拉德·福特圖書館
(P71)
(第73頁)
1975年3月13日於獨立宮舉行的會議
在3月11日與14日的兩次會議之間，紹總統召回吳光長將軍（Tướng Trưởng）到獨立宮開會。出席者除了3月11日會議中的四位成員外，還有第三軍團司令阮文全將軍（Tướng Nguyễn Văn Toàn）。關於這次會議，根據維恩大將（Đại tướng Viên）的記錄，紹總統解釋道：
「在這種情況下，……軍隊別無選擇，只能改變戰略，重新部署兵力，以守住肥沃且富有資源的地區。如果我們必須將部分山林地區讓給共產黨，以保留包括大陸架在內的肥沃、多礦產領土，我們也必須接受。這總比與共產黨組建聯合政府要好。紹總統所指的地區是峴港……」（引自《越南共和國的最後日子》，第161頁）。
在與我們的談話中，吳光長中將還補充說，紹總統曾感慨地表示：「一直以來，我要求兄弟們做了許多不可能完成的事情！」他分析了局勢，並傾訴了在請求美國援助方面所面臨的種種困難。這是紹總統第一次向將領們承認，美國極難再次介入越南事務，因此除了改變戰略——重新部署兵力與割捨土地外，已別無他法。
根據維恩大將的說法，紹總統在會上還提到：「如果撤走傘兵師（Sư đoàn Nhảy Dù）和海軍陸戰隊師（Sư đoàn TQLC）後不影響該地區的防衛局勢，這兩個單位將撤離第一軍區。撤回這兩個單位是為了讓軍隊重新建立總預備隊。」（同前引書，第161頁）。
由此可見，這次會議有三個重點：
第一： 紹總統首次透露了「重新部署」的戰略；
第二： 他提到僅守住峴港；
第三： 將從第一軍區抽離傘兵師和海軍陸戰隊師，「前提是撤走這兩個單位後，該地區的防衛局勢不受影響」。
(第74頁)
(第73頁)
焦慮煎熬的十二天（3月13日至25日）
3月14日金蘭灣會議： 正如前一章所述，根據美方的分析，這次會議是為了「重新部署兵力，隨後在班美蜀發起反攻，以阻擊北越當時尚顯『遲疑』的進攻。至於何時撤離波萊古（Pleiku）和崑嵩（Kontum），則未有定論，這是一個具有重大歷史意義的模糊點……3月14日晚回到波萊古後，不知為何，富少將（Tướng Phú）竟然在毫無準備的情況下，下令當晚立即撤軍……」 由於富少將撤軍過於倉促，導致軍隊和民間局勢陷入突如其來的混亂。軍隊離開波萊古僅幾天後，消息便傳遍四方，第一、第二軍區的民眾陷入恐慌與驚駭之中。因此，在隨後的六天裡，第一軍區的形勢日益危急。民眾爭相湧向峴港。1號公路（QL 1）的山口因難民和撤離車輛而癱瘓，嚴重阻礙了傘兵師和海軍陸戰隊師的調動。
3月18日：當天發生了三件大事：
謙總理率領政府代表團前往峴港。在聽取吳光長將軍講述所面臨的困難（特別是湧入峴港的難民潮）後，他指示吳光長將軍次日立即飛回西貢向總統報告。
傍晚，謙總理回到西貢。據紹總統回憶，謙總理見面後表示：不可能同時守住峴港和順化。這與香副總統的看法一致。香先生曾兩三次建議紹總統放棄順化，因為「否則會損失大量兵力」。
同日傍晚發生重大變故：第二軍團司令部從波萊古撤往後本（Hậu Bổn）途中，因跨越埃帕河（Ea Pha）的橋樑尚未完工而陷入絕境。隨即爆發激烈戰鬥，在密集的炮火下，局勢陷入混亂，慘狀難以言表！
3月19日： 在這種背景下，當天上午，吳光長將軍飛往西貢向紹總統提交撤退計畫。這一次香副總統也出席了。香老的出席非同尋常，因為過去紹總統討論軍事時通常只邀請謙、維恩和光三人。當時，紹總統很可能是想借助副總統的支持來勸說吳光長將軍放棄順化。 根據維恩大將的敘述，吳光長將軍提出了兩套方案：
如果1號公路仍可通行：部隊將從順化撤往峴港，並從朱萊（Chu Lai）撤往峴港。
如果1號公路被切斷：部隊將撤退至朱萊、順化和峴港三個據點，但順化和朱萊僅作為集結點，最終通過海路撤往峴港。峴港將成為由四個步兵師和四個別動隊聯隊防守的主要據點。
由於當時「因為北越在順化—峴港、朱萊—峴港路段的壓力巨大，且各地的難民正擠在唯一的公路上逃往峴港，已無法按第一方案撤軍」，吳光長將軍結論道：「我們只有一個選擇，且必須在為時已晚之前立即執行。吳光長將軍的選擇是撤軍至順化、峴港、朱萊，利用市內已有的防禦工事或周邊地形（如郊外的高地）進行抵抗。」
後來，吳光長如我們在第二章中所寫，紹總統解釋說他最初的意圖是從高原抽出兩個骨幹師，以便「集中兵力奪回班美蜀。之後視第一軍區的情況決定：是收復波萊古和崑嵩，還是增援吳光長將軍。」這意味著當他看到這兩個師在撤離波萊古途中瓦解後，增援吳光長將軍的可能性已化為烏有。
關於3月19日的會議，紹總統回憶說，他是勉強同意吳光長將軍的第二方案的，因為吳光長將軍表示1號公路已被封鎖，已無路可撤離順化：「我告訴吳光長將軍，雖然歷史可能會評判我是一個蠢貨（imbécile），但出於對國家的赤誠，我同意了。」隨後紹總統送吳光長將軍離開獨立宮並說：「我等你回到峴港後，就在廣播電臺宣布固守順化。」
紹總統補充道：當吳光長將軍回到峴港後，「他打來電話要求我延後在廣播中宣布死守順化的消息，因為我們可能守不住順化。」原因是吳光長將軍剛抵達峴港，就聽取了第一軍團副司令林光詩（Lâm Quang Thi）將軍的報告，稱北越軍隊已開始炮擊司令部。
關於林將軍報告司令部遭炮擊一事，維恩大將在其回憶錄中也予以確認。但關於吳光長將軍請求延後宣布固守順化一事，此前尚未有人提及。據紹總統所言，由於他是勉強同意吳光長將軍守順化的，現在見吳光長將軍態度保留、有些動搖，便藉此機會再次提到放棄順化。他告訴吳光長將軍，副總統和總理都反對同時防守順化和峴港兩地。
儘管紹總統表示保留，吳光長將軍仍繼續執行防守順化、朱萊和峴港三個據點的計畫，因為1號公路已被封鎖，無法再撤離；此外，他認為總統雖然態度保留，但尚未收回之前的命令。
次日（3月20日）： 同樣根據維恩大將的記載，吳光長將軍飛往海軍陸戰隊師的前線指揮部，與各級指揮官開會討論防守順化。他告訴他們，總統已下令不惜一切代價守住順化。儘管廣治古城在前一晚失守，但士兵的士氣和紀律仍相對高昂。吳光長將軍認為可以守住順化，並按預定計畫執行重新部署。在返回途中，他停留在順化視察部隊及古都的防務工作，並對當地的兵力布置表示樂觀。
（我也在此記錄：當天清晨在與我們共進早餐時，紹總統說：「我認為再過幾天，局勢將變得極其嚴重。」他提到北越七個預備師中的五個已進入南方，坦克已越過石漢江攻佔廣治，並開始炮擊順化。隨後他商討寫一封SOS求援信給福特總統，請求干預與支援。他說：「問題是我們有權債。我只能要求他還債，責任在於他。」——《無聲的盟友》，第250-251頁）
同日（3月20日）下午1點30分： 廣播電臺播放了紹總統的號召講話，宣布死守順化。
由於總統已公開宣布，吳光長將軍感到安心。然而：
(第78頁)
(第78頁)
前後矛盾：第2238號軍令
當天下午（3月20日），根據維恩大將的記載，當吳光長將軍回到峴港時，他又收到了一份由總參謀部轉達、來自獨立宮的緊急軍令。與中午廣播中「守住順化到底」的號召截然相反，這道命令稱：「如果形勢被迫，只需保衛峴港即可。」 總統的理由是第一軍團沒有足夠的兵力同時保衛朱萊、順化和峴港三個據點。同時，傘兵師接到命令要求立即撤回西貢。（同前引書，第168頁）。
吳光長將軍：「請大將找人接替我」
當我們詢問此事時，吳光長將軍表示這讓他極度憂心與沮喪。他回憶道： 「3月20日晚上7點30分，當我從順化回到峴港司令部時，收到了一份由總參謀部轉發、編號為2238的機密電報，轉達總統關於順化問題的命令，這與他在廣播電臺的聲明完全相反。電文稱：『由於無力按原定計畫守住三地，第一軍區司令可根據局勢與敵軍壓力，自行斟酌重新部署兵力，以僅守住峴港為目標。』同時，作為總預備隊的傘兵旅奉命立即撤回西貢。」
吳光長將軍說，當他收到這份電報時，驚訝到必須讓一名隨從軍官重新讀一遍。而與此同時，西貢廣播電臺仍在播放總統關於「不惜一切代價」保衛順化的聲明。
吳光長中將進一步評論道： 「2238號命令是手遞公文，從西貢飛到峴港需要2小時30分鐘，這意味著這份電報大約在下午3點就開始起草（initiated）了，也就是在紹總統下令保衛順化後不久。」
在通常情況下，他應該回覆：「收到，明白並執行」總參謀部的指示；但這一次，他給維恩大將寫了一份回電：「參照大將第2238號電令，我恐怕無法執行此命令。請大將找人接替我。」(3)
次日（3月21日），他又收到維恩大將的電報稱：「形勢極其緊急，中將請自便處理。」(4) 這意味著吳光長將軍必須隨機應變，因為總統和總參謀部都已無法再為他提供任何幫助。沉重的責任壓在了這位清瘦、嚴肅的將領肩上。
吳光長將軍感到絕望：他剛聽見紹總統在廣播裡宣誓固守順化，轉頭就接到了不准固守順化的命令。
但令人驚訝的是，如果說這種前後矛盾的行徑讓吳光長將軍感到悲傷，它同樣也讓紹總統對吳光長將軍感到不滿。
關於這件事，前總理阮伯瑾在回憶錄《我的祖國》中記述道：1975年3月24日中午，當他前往獨立宮拜會紹總統時，正趕上總統與吳光長將軍通電話。他被邀請坐在辦公室內，清楚地聽到紹總統說：
「我已經跟你說過，打仗有輸有贏，那不是問題。你堅持要固守順化，儘管我預見到我們需要另一種重新部署的戰略，因為空中支援和補給都非常匱乏，且步兵實力天平已完全向敵方傾斜。我已經讓你這個戰場司令官自己選擇決定。你向我保證能守住順化，所以我才上電視安撫同胞。前一天才說完，後一天你就下令撤出順化。你到底是怎麼辦事的？」
阮伯瑾記述道： 「因為我就坐在拿著電話的紹總統對面，所以我清楚地聽到電話那頭吳光長將軍回覆的原話是：『報告總統，弟兄們太沮喪（depressed）了。』 或許在我進入辦公室前，吳光長將軍已經說明了情況，紹總統也同意了除了撤往海雲關（đèo Hải Vân）外別無他法——而這正是紹總統在過去十多天裡多次指示並提醒吳光長將軍的事情。但之所以最後會責怪吳光長將軍，是因為吳光長將軍的表現讓紹總統在電視上承諾『不惜代價守住順化』後，顯得言而無信、前後不一。」(5)
紹總統的解釋：
紹總統告訴我們的另一個說法是，在吳光長將軍打電話請求延後宣布死守順化後，他收到報告稱：負責防衛順化的步兵第1師部分單位已開始撤退，而吳光長將軍本人竟然不知情。紹總統回憶：「當我聽到這個消息，我打電話給維恩大將，但他也不知道。我再打給吳光長中將，他回答：『他們已經撤了，我沒法叫他們回來。』」在那一刻，紹總統感到順化已不可守。
根據蘭德公司為美國國防部編撰的《美國國防部長辦公室史料報告》（這是一份基於1978年底對南越軍政領導人訪談的研究資料），其中記述如下：
「放棄順化對紹先生來說似乎是個意外，因為當他聽到消息時，他打電話給吳光長將軍問：『如果我下令重返順化，你能執行嗎？』據總參謀部一名軍官稱，吳光長將軍回答：『如果總統下令，我就守，但不確定能守多久。』」(6)
關於「第1師單位撤走而吳光長將軍不知情」一事，我們進行了核實。吳光長將軍表示：「絕不存在點將軍（Tướng Điềm，第1師師長）撤軍而我不知情的情況，因為我始終與弟兄們保持密切聯繫。」
由於我在《獨立宮秘密檔案》（第459頁）中提到過此事，維恩大將在《越南共和國的最後日子》一書中評論道：
「（關於）第一軍團未向總參謀部報告步兵第1師從順化向南撤退一事。總參謀部第三局局長陳廷壽准將是通過其他管道得知此事的。隨後，在獨立宮的一次會議上，作者向紹總統報告了此事。阮進興在其書中說總參謀部不知情，這是完全錯誤的。」（同前引書，第263頁）。
儘管大將這樣寫，但我仍堅持轉述此事，因為這是紹總統親口告訴我的，我對軍事問題了解並不多。況且，維恩大將自己也寫到「壽准將是通過其他管道得知此事」，這意味著點將軍確實沒有直接向總參謀部報告。直到隨後在獨立宮的會議上，維恩大將才將此事稟報總統。
關於第1師士兵瓦解的情況，法蘭克·斯內普（Frank Snepp）在《體面的撤退》（Decent Interval）一書中提到吳光長將軍允許士兵安頓家屬的事：
「當吳光長將軍向紹總統報告他的計畫時，他執行計畫所需的軍隊正在瓦解（disintegrating）。他本人應負部分責任（He was partly to blame）。幾天前，他准許第1師的士兵去照顧家人的安全。他這樣做是出於一名司令對部下的仁慈，但當1號公路被封鎖後，這道指示導致了混亂，因為軍官和士兵紛紛棄守崗位，忙著幫親屬尋找生路。」(7)
第一海軍軍區司令胡文奇瑞（Hồ Văn Kỳ Thoại）准將在《敗中求勇》（Can Trường Trong Chiến Bại）一書中寫道，在24日夜間至25日凌晨：
「在順化市南部的第1師司令部，點將軍召集各單位主管並下令解散（tan hàng）。從那時起，官兵們失去了登上戰艦或有序沿陸路向南轉移所需的紀律……這是海雲關以北混亂的開端，因為不清楚點將軍是如何理解吳光長將軍和詩將軍的命令的，他竟然下令軍隊解散，而不是有序轉移。」(8)
(第82頁)
撤回海軍陸戰隊師至西貢
許多人感到困惑的一個問題是：為什麼紹先生下令撤回海軍陸戰隊師（TQLC）？是因為他擔心西貢發生政變嗎？維恩大將記載道，在3月13日的會議上，吳光長將軍曾直截了當地詢問紹總統關於「打算撤回海軍陸戰隊師」的傳聞，但紹總統迴避了正面回答，僅僅是「命令吳光長將軍利用手頭現有的兵力（包括海軍陸戰隊師）守住任何他能守住的土地」（同前引書，第164頁）。在避開吳光長將軍的提問後，紹總統命令光將軍為其起草一份演講稿，以便他在廣播電臺向民眾宣示將死守順化。
吳光長將軍表示，紹總統當時僅告知他會將傘兵師撤回西貢，卻隻字未提撤離海軍陸戰隊師一事。直到會議結束後，他在與謙總理共進午餐時才得知此事。吳光長將軍說他當時已有所懷疑，於是詢問了謙先生，而「謙總理緩緩答道：那是真的，你之所以知道，是因為第三局洩露了這件事。」正將軍感到極其錯愕，他抱怨道：「竟然連大區司令都無法得知總統和總理的真實意圖。」(9)
我曾詢問紹總統為何要撤回海軍陸戰隊，他解釋說，當總進攻開始時，他急需一支「打擊部隊」（striking force）來執行重新部署計畫，但當時已沒有任何總預備隊可用，因此他只能指望傘兵師和海軍陸戰隊師這兩個單位。然而，這兩個師此時卻被固定在第一軍區負責防守。在此我略作補充，談談總預備隊的情況。我還記得在1974年，紹先生曾多次抱怨越南共和國軍隊沒有任何預備兵力。一旦某地遭到進攻，就必須通過空運調動傘兵前去解圍（例如最後的春祿之戰）。越南共和國曾多次請求美國協助增建兩個師作為總預備隊，但美國國防部的答覆總是：「我們會盡力安排，但給越南共和國的預算非常拮据。」
(第83頁)
(第83頁)
正式放棄順化的命令：3月25日
此時，BBC電台不斷播報關於波萊古撤軍的詳盡細節，並預測由於班美蜀出發的14號公路已門戶大開，北越軍隊將在兩三週內抵達西貢郊區。VOA電台則報導了眾議院民主黨人以189比49的票數反對向南越和柬埔寨提供追加援助（3月12日）；隨後參議院也以34比6的票數跟進。士兵們不斷聽聞這些消息，士氣迅速瓦解。來自中部的各種請求——包括糧食、藥品、兵家眷屬及難民臨時收容所的申請——如雪片般飛向西貢，但中央政府幾乎已資源枯竭。
從3月20日到25日正式放棄順化之間的進展如下：
3月23日： 根據阮伯瑾總理的說法：「吳光長將軍在峴港召開參謀會議，指示詩將軍（Tướng Thi）死守順化，但同時必須備妥在形勢逼迫下隨時撤回峴港的計畫。到此時，誰都看得出古都順化的形勢已極度危急，甚至可以說是絕望了。」(10) 隨後，3月24日上午，詩將軍及前線司令部搭乘海軍艦艇前往峴港……(11)
3月25日： 根據維恩大將的記載：「第一軍團的所有單位聚集在三個主要防線：朱萊以南、峴港（包括會安）以及順化市北部……兵士士氣低落且意氣消沉。長期以來，他們身經百戰，但從未陷入過如此絕望的境地……在這種絕望的態勢下，第一軍團又收到了一道來自獨立宮的軍令：紹總統命令吳光長將軍利用軍團所屬的三個建制師保衛峴港。海軍陸戰隊師被列為預備隊。當晚，吳光長將軍命令第1步兵師及順化周邊單位撤向峴港……」
「從順化撤離兵力的計畫開始執行，第1步兵師及所屬單位向思賢口（Cửa Tư Hiền）撤退……」（同前引書，第171頁）。
1975年3月25日於獨立宮舉行的會議
關於3月25日正式放棄順化的命令，我們是親歷者。當天上午在獨立宮的一次會議中（如本章開頭所述），紹總統詢問吳光長將軍：「如果你決定守住順化，能守多久？」吳光長將軍回答只能守住「一兩天」。紹總統將此話重複給在座的人聽，隨後下令：「那麼如果守不住，必須立即決定；如果決定（放棄順化），就必須動作快。」
到此為止，紹總統沒有再轉述吳光長將軍後續的回答。他放下聽筒說道：「吳光長將軍非常沮喪（depressed）。」在諮詢過維恩大將後，紹總統指示大將給吳光長將軍發電報，下達三項命令（我非常清楚地記錄在至今仍保存的手札上）：
放棄順化；
必須動作快；
死守峴港。
紹總統嘆了口氣說：「我們本來寄望於三個『據點』（enclaves），現在只剩下峴港一個了。」聽到這話，北外長和我驚愕地對視一眼。這是我們第一次目睹中央向戰場下達此類命令。我們原以為總參謀部已經草擬好了一套執行重新部署命令的計畫，但現場只看到關於戰場態勢的簡報，然後總統透過電話下令，卻沒看到進一步討論如何追蹤這些命令的執行，或討論其他軍事方案。就這樣，順化再也守不住了。(12) 因此，在1975年3月25日上午的會議上，下達了正式放棄順化並死守峴港的命令。
1975年3月26日（約上午10點，我未註明具體時間）： 出席會議的有紹總統、北外長及我們。會議旨在商討如何迅速利用參議院議長陳文覽和眾議院議長阮伯瑾在前一天（3月25日）寫給美國國會兩院議長的兩封信。會議進行到一半，紹總統又拿起電話與吳光長將軍通話談論順化：
紹總統： 「吳光長兄嗎？順化情況如何？」
吳光長將軍： （根據紹總統在會議室內的複述）：「正在打幾場仗。」
(第86頁)
重大弱點
在我們看來，中央與前線之間缺乏協調是越南共和國（VNCH）最大的弱點之一。「越南化」計畫（Vietnamization）並未著重於協助建立一套有效的參謀與調度系統。在美軍撤離後，越南共和國方面也沒有採取緊急行動來填補這一漏洞。
例如，在3月13日的會議上，紹總統在猶豫之後同意吳光長將軍固守順化，並指示光中將為其起草一份關於「固守順化」的講稿，以便他在電台廣播中安撫民眾。到了3月19日會議結束後，正將軍回到峴港便立刻致電西貢，要求總統延後宣布固守順化的消息。局勢瞬息萬變，然而為什麼到了第二天，電台依然在大聲播放「固守」的號召？從3月13日到20日已經整整一週了，順化局勢發生了多少變數！這件事不僅讓吳光長將軍感到錯愕，更讓紹總統感到不滿：他責怪吳光長將軍害他表現出言行不一，因為他已經在電視上承諾會保衛順化（如阮伯瑾總理所記述的）。
此外，當指令的下達與傳達不夠明確時，困難更是雪上加霜。前文引用的蘭德公司（Rand）研究資料認為，由於缺乏協調，各方對第2238號電令產生了誤解：(13)
「吳光長將軍將這道公令理解為撤回峴港的命令，但這並非總參謀部（Bộ TTM）的原意。根據起草這份電報的總參謀部軍官表示，該電報僅旨在提醒第一軍團司令：西貢已沒有足夠的資源同時支援三個據點，並讓他在軍事形勢惡化且有必要撤退時，自行斟酌撤回峴港。然而，即使是這位軍官也承認，即便從最寬泛的角度來解釋，這份文稿依然語意不明。這次誤解僅是一個縮影，反映了第一軍團與西貢參謀部之間資訊傳遞與協調問題的嚴重性……」
關於這一點，蘭德公司的資料還補充道：「吳光長將軍評論說，當美軍還在越南時，第一軍團可以依賴美方的溝通管道。但自從美軍撤走後，協調機制已無法適應當前的局勢。」(14)
1975年3月25日下午，我向紹總統呈遞了致福特總統信函的最後草案。開頭有一句話：「總統先生，當這封信送到您手中時，順化市可能已被放棄，西貢本身也很可能正受到威脅。」紹總統立即劃掉了這句開頭，因為順化已經被放棄了。在信頭，我們寫著「西貢，1975年3月……」，將日期留白，因為當時還不知道他打算哪一天寄出。那時，他拿起藍色鉛筆，在空白處寫下一個巨大的數字「25」，即「西貢，1975年3月25日」。隨後，他將稿件交給琴大校（Đại tá Cầm），由辦公室打字並立即轉交給美國大使。
信件寄出後，他時刻等待著福特總統的反應。在等待的同時，他下達了死守峴港的命令。
(第87頁)
- 他在越南戰爭期間表現出色，曾指揮過第1 師、第4 軍和第1 軍。
- 1975 年峴港失守後，他撤離至西貢，隨後移居美國，並於2007 年在維吉尼亞州去世。
- 吳光長將軍因其軍事才幹和在順化戰役等重大戰鬥中的指揮而聞名。
- 這張照片似乎出自書籍，記錄了他與美軍將領John Murray 的交往[圖像上下文]。
- TÂY TỰ TỔNG THÔNG THIỆU 91: 總統紹的心思91
- Tác giả Hâm Chuẩn Tướng Nguyễn Văn Điềm và Sư đoàn 1: 作者涵准將阮文點和第一師
- (Hình: Sư đoàn 1): (圖：第一師)
翻譯成中文
(P69)
CHƯƠNG 3
Làm Sao Xa Được Chốn Kinh Kỳ!
ua nước Chiêm Thành là Chế Mân, người anh hùng
h / chiến thắng cả được quân Nguyên Mông, thế mà lại
phải đầu hàng trước nhan sắc nghiêng nước nghiêng
thành của Huyễn Trân Công Chúa. Ông liền dâng cả miền
đất của Châu Ô, Châu Rí cho Việt Nam để làm quà sính lễ xin
cưới Huyền Trân về làm vợ. Nàng hy sinh, giúp mở được con
đường Nam Tiến. Vua Trần đổi tên hai châu thành Thuận Châu
và Hóa Châu, gọi tắt là Thuận Hóa. Chữ “Hóa' dần dần đọc
trại đi thành “Huế ”(1) Câu chuyện lãng mạn ấy đi đôi với cái
phong cảnh nhẹ nhàng, quyến rũ của miền đất này. Lăng tẩm,
Thành nội, Thành ngoại, đầm sen tỏa hương thơm ngắt. Rồi
những buổi chiều tím, những đêm trăng mờ, những con đò
nho nhỏ. Nếu ta dừng lại ở vài bậc chót khi lên Chùa Thiên
Mụ mà ngắm cảnh hoàng hôn rực rỡ trên dòng Sông Hương thì sẽ thấy lòng mình lắng xuống, rồi như bị cuốn vào với
tiếng chuông chùa ngân vang vào không trung: ai đi xa Huế
làm sao quên được Sông Hương?
Cái cảnh nửa đi nửa ở không phải chỉ ám ảnh người lữ khách
khi phải la xa nơi Cố đô, nhưng nó còn làm cho các nhà quân
sự trăn trở không ít khi phải vĩnh biệt chốn Kinh Kỳ vào hồi
tháng Ba năm ấy. Lúc thì cố thủ, lúc thì rút quân, rút xong lại
muốn quay về giữ Huế, cứ dùng dằng mãi.
Trong một báo cáo tối mật cho Tổng Thống Gerald Ford sau
chuyến viếng thăm chiến trường Việt Nam vào cuối tháng 3,
1975, Tướng Fred Weyand có nói tới cuộc họp ngày 13 tháng 3
tại Dinh Độc Lập về Huế và bình luận thêm rằng:
“Trong mười hai ngày tiếp theo sau đó (từ 13 tới 25), có sự
băn khoăn lớn (critical desolation) cả từ phía Quân đoàn I
. _ và phía Sàigòn về việc nên giữ lại những phần nào ở QÐ I,
nhất là về việc có nên hay không nên giữ Huế...”(2)
Vì báo cáo của Tướng Weyand có những phân tích công
phu về tình hình quân sự tại Miền Nam trước lúc sụp đổ, một tài
liệu lịch sử quý giá, nên chúng tôi in lại nguyên văn trong phần
Phụ Lục để các nhà sử học nghiên cứu thêm.
Chúng tôi không phải nhà quân sự nhưng nhìn lại toàn diện
khung cảnh lịch sử lúc ấy thì thấy có lẽ các nhà lãnh đạo đã
không tiên đoán được những sự việc xẩy ra bất ngờ và quá
nhanh, không cho họ thời giờ tính toán, sắp xếp cho cẩn thận.
Hậu quả là đã đi đến chỗ lúng túng, thay đổi kế hoạch quá
nhanh. Thảm cảnh như kiểu Pleiku lại tái diễn. (P70)
翻譯成中文
(P70)
Tiến thoái lưỡng nan
- “Anh Trưởng hả? Liệu có giữ được Huế không?”
TT Thiệu hỏi Tướng Trưởng qua điện thoại. Hôm đó là ngày
25 tháng 3, 1975. Một cuộc họp tại Dinh Độc Lập dưới quyển
chủ tọa của TT Thiệu lúc 9 giờ 30 sáng. Ngoài nhóm ba người thường xuyên họp về quân sự với tổng thống là Thủ tướng
Khiêm, Đại tướng Viên, Trung tướng Quang, còn có Phó TT
Hương, Trung tướng (Đồng Văn) Khuyên, Ngoại trưởng Bắc và
chúng tôi.
Khi mọi người đã đến đông đủ, yên lặng bao phủ phòng
họp. Những điểm mầu đỏ đánh dấu vị trí đồn trú của quân đội
Bắc Việt trên tấm bản đồ thật lớn treo trên tường đã mọc lên
như nấm. Cuộc duyệt xét tình hình quân sự bắt đầu. Sau khi nói
tới tình hình QK I và II, TT Thiệu nhấc máy điện thoại gọi
tướng Trưởng hỏi xem có giữ được Huế hay không. Rồi ông
nhắc lại câu trả lời từ đầu giây bên kia:
- “Nếu có lệnh, thì giữ. ”
- “Liệu giữ được bao lâu?”
- “Ngày một ngày hai, ” ông Trưởng trả lời, và ông Thiệu lập
lại cầu này cho mọi người nghe.
- “Vậy nếu không giữ được, phải quyết định ngay, và nếu
quyết định (bỏ Huế) thì phải làm cho le. ”
Những gì xây ra ở hậu trường Quân đoàn I trong mười hai
ngày cuối tháng 3 thì chỉ có thể biết được đầy đủ nếu như cả ba
nhân vật có trách nhiệm trực tiếp ngồi lại với nhau để đúc kết:
đó là Tổng thống Thiệu, Đại tướng Viên và Trung tướng Trưởng.
Rất tiếc là điều này đã không xảy ra khi cả ba người còn sống.
Vì những biến cố về Huế và Đà Nẵng vẫn còn đặt ra nhiều
nghi vấn như việc thay đổi lệnh bỏ hay không bỏ Huế, lệnh tử
thủ Đà Nẵng, nên chúng tôi ghi thêm trong chương này và chương
sau một vài chi tiết về những cuộc họp tại Dinh Độc Lập có liên
hệ tới Quân đoàn I vào tháng ba - 1975, cùng với suy tư của
Tổng thống Thiệu và Trung tướng Trưởng. Thêm vào đó là tường
thuật của Đại tướng Viên và những tài liệu của Hoa Kỳ.
Để cho có mạch lạc, trước hết cần nhắc lại một số những sự
việc, biến cố từ cuộc họp ngày 11 tháng 3 (như đã để cập tới
trong chương trước) tới khi bỏ Huế vào ngày 25 tháng 3. Lịch
trình của TT Thiệu sau Ban Mê Thuột là:
« Ngày 11/3 họp tổng quát về chiến lược “tái phối trí' với ba vị lãnh đạo quân sự: Thủ tướng Khiêm, Đại tướng Viên, Trung
tướng Quang (xem chương 4);
« Ngày 13/3 họp về Quân đoàn I với Trung tướng Trưởng:
« Ngày 14/3: họp về Quân đoàn II với Thiếu tướng Phú (tại
Cam Ranh)
(P73)
翻譯成中文
(P71)
UNITED STATES ARMY
THỂ CHIẾP Of STAFF
h Aprt)ì 1975
MEMORANDUM FOR TRE PRESITDENT
SUBJECT: Vietnen AS3€@4€8©Dt
1n accordance víth your lnztructioos, I vtsíted South Vietnam đuríng the peniod 2Ô Harch - À Apri). l have cowplsted my
&984©s5øment+ of the curreet situstion there, snalytsd vbát thứ
Government of the Republic c£ Vietoam Íntends to êo to countez
the sggression from the Xoerth, &26ured Presideont Thieu ©of youểy
stesdfest support ín thía tíme of cr(513, AB exáenineó the
eptions and actions open to the UÚaited Statsš t+O assfÍst+ the
South Yietnamese.
The current military situation 1a criticsl, and the probability
°f the surYytvel of ðouth Yietnam «3s & truneated netion Íín the
southern provinces is wsargina) set best. The GÝYN 1s on the brink
of a& totsl miiitary defbuat. fovever, the Šouth 1s pÌ^epbpíng to
c€ontinue to đefend vith thair svaíl)ebìs resourees, and, i£
®1210veœd re9oíts6, ví11L rebu(lỏ theír capabilities to the extenpt
thát United S8tetves supyort Ín materteì v11) perMIC. TL belleve
that ve ove them thet S§UPPOFt€.
Ve vent tơ Vietnam in the firát piáce to as#i4t the South
VY{setnemese people~-not to đefest the North Vietpemese. ttẹ
reached out our band to the 6outch Vietnamese people, @nd they
took it. Xov they need thet helping band more than ever. By
@Yery ne4surs ve bave been sble tó «pply 20,000,000 peopl«
have to1ld the vorld' they fsar for their 1lives, theYy cherish
Y8lues thet «re cìo3ely s))íed víth those of nop-comwudnlst
systems, they đesperetvtliy sesk the ©ey6ortuntty to cöðnt{nue
tbheir development+ of & vay of 11/6 đifferent from those vhỏ
now 11ve under Rorth Vietnamese rule. Tê Uatted 5tates cređdíbílity se «n slly {4 st s%t&kœ Íín Vietoanm.
Tơ sustain that credibllity ve must,make œ maximum effort to
support the 8outh Ÿietpames€ nov. “ ,
À More detaeiEsd «@n41ys1s ts cóooteined Í{hn the ettached report.
#espectfully,
1 Tne1 YBED C{. WEY
A3 state4 General, UwẾted 5tatẻs Army
Chief of 5teff
LẺ có
. Copy frem
Gerald f#. Ford Lfbcarvy
翻譯成中文
(P73)
Cuộc họp tại Dinh Độc Lập ngày 13 thắng 3, 1975
Xen kế với cuộc họp 11 và 14 tháng 3, Tổng thống Thiệu
gọi Tướng Trưởng về họp tại Dinh Độc Lập. Hiện diện, ngoài
bốn vị như cuộc họp ngày 11 tháng 3, còn có cả Tướng Nguyễn
Văn Toàn Tư lệnh Quân đoàn II. Về cuộc họp này, theo như
Đại tướng Viên ghi lại thì TT Thiệu giải thích:
“Trong hoàn cảnh như vậy, ...quân đội không thể làm gì
khác hơn là thay đổi chiến lược, tái phối trí lực lượng để
giữ các vùng đất phì nhiêu, có tài nguyên. Nếu chúng ta
phải bỏ một số rừng núi cho cộng sản để giữ lại lãnh địa
mầu mỡ, nhiều khoáng sản gồm có thểm lục địa, thì chúng
ta cũng chấp nhận. Thà vậy hơn là đứng chung một chính
phủ liên hiệp với cộng sản. Vùng đất mà TT Thiệu nói
đến là Đà Nẵng...” (Những Ngày Cuối Của Việt Nam
Cộng Hòa, 161).
Trong những cuộc đàm đạo với chúng tôi, Trung tướng
Trưởng còn thêm rằng Tổng thống Thiệu đã tâm sự: 'Tờ rước
tới nay tôi đã yêu cầu anh em làm những việc không thể làm
được!” Ông phân tách tình hình và giãi bây những nỗi khó
khăn của ông trong việc xin viện trợ Mỹ. Đây là lần đầu tiên
ông Thiệu nhìn nhận với các tướng lãnh là rất khó mà Hoa Kỳ
sẽ can thiệp lại vào Việt Nam, và như vậy là không còn có thể
làm được gì khác hơn là thay đổi chiến lược: phải tái phối trí
lực lượng quân đội và cắt đất. Trong cuộc họp, theo ĐT Viên,
TT Thiệu còn nói tới việc “Sư đoàn Nhảy Dù sẽ rời Vùng I,
theo sau là sư đoàn TQLC, nếu tình hình phòng thủ của các
vùng không bị ảnh hưởng khi hai đơn vị trên rút đi. Rút hai đơn vị trên khỏi Vùng I cho phép quân đội tái lập lại các lực
lượng tổng trừ bị “ (sđd., 161).
Như vậy là có ba điểm quan trọng trong buổi họp này:
o_/hứ nhất là TT Thiệu đã tiết lộ lần đầu tiên về chiến
lược tái phối trí;
o_rhứ hai, ông nói đến việc chỉ giữ Đà nẵng; và
o_/h#ứ ba là sẽ rút hai sư đoàn Dù và TQLC khỏi Vùng 1
“nếu tình hình phòng thủ của các vùng không bị ảnh hưởng
khi hai đơn vị trên rút đi".
(P74)
翻譯成中文
Mười hai ngày trăn trở (13 tới 25 tháng 3)
« Họp Cam Ranh ngày ]4 tháng 3: Như đã để cập tới trong chương trước, theo như sự phân
tích của phía Hoa kỳ, cuộc họp này là để “tái phối trí lực
lượng rồi phản công ở Ban Mê Thuột để tìm cách chặn đứng
cuộc tấn công (lúc ấy còn đang) rụt rè của Cộng sản. Vấn để
khi nào rút bỏ Pleiku và Kontum thì bổ ngỏ, một sự mơ hồ có
tính cách lịch sử quan trọng... Khi trở về Pleiku tối ngày 14,
không hiểu sao Tướng Phú lại ra lệnh cho rút quân ngay đêm
hôm đó mà không có chuẩn bị gì hết...”
Như vậy, có thể là vì Tướng Phú cho rút quân quá nhanh
đã làm cho tình hình bất chợt trở nên rối loạn, cả về phía quân
đội lẫn nhân dân. Chỉ vài ngày sau khi những đoàn quân xa
rời Pleiku, thì tin đã đồn đi khắp nơi, đặc biệt là nhân dân
Vùng I và II hoang mang, kinh hoàng. Bởi vậy, trong sáu ngày
sau đó, tình hình Vùng I càng ngày càng nguy hiểm. Dân chúng
kéo nhau chạy về Đà Nẵng. Những đèo trên QL 1 bị bế tắc vì
dân chúng, xe cộ di tản, gây nhiều trở ngại cho việc chuyển
quân của hai sư đoàn Dù và TQLC. s Ngày 18 tháng 3: có 3 điều xảy ra cùng ngày:
o_ Thủ tướng Khiêm hướng dẫn phái đoàn chính phủ ra Đà Nẵng. Sau khi nghe Tướng Trưởng nói về những khó khăn của ông, đặc biệt là về làn sóng ty nạn đang tràn vào Đà Nẵng, ông chỉ thị Tướng Trưởng bay về
Sàigòn ngay ngày hôm sau để báo cáo với Tổng thống;
o Chiểu tối, khi về tới Sàigòn, theo TT Thiệu kể lại thì
Thủ tướng Khiêm đã gặp ông và nói là không thể giữ
cả Đà Nẵng và Huế được. Như vậy là nhận xét của
ông Khiêm cũng giống như của Phó Tổng thống Hương.
Đã hai ba lần, ông Hương cố vấn ông Thiệu là nên bỏ
Huế, vì “nếu không sẽ mất rất nhiều quân;
o_ Cùng chiều hôm ấy lại có biến cố lớn: Bộ Tư lệnh
Quân đoàn II triệt thoái từ Pleiku về tới Hậu Bổn thi bị
kẹt cứng vì cây cầu qua sông Ea Pha chưa làm xong:
giao tranh dữ dội, tình hình hoàn toàn náo loạn dưới
những trận mưa pháo, thảm cảnh khôn lường!
se Ngày 19 tháng 3:
Trong bối cảnh ấy thì sáng ngày này, Tướng Trưởng bay
vào Sàigòn để trình bày kế hoạch rút lui lên ông Thiệu, lần
này có sự hiện diện của cả Phó Tổng thống Hương. Sự hiện
diện của cụ Hương là việc bất thường, vì xưa nay khi bàn
chuyện quân sự ông Thiệu thường chỉ mời có các ông Khiêm,
Viên và Quang mà thôi. Chắc lúc đó, ông Thiệu phải nhờ đến
sự ủng hộ của Phó Tổng thống để thuyết phục Tướng Trưởng
nên bỏ Huế.
Theo Tướng Viên thuật lại, Tướng Trưởng trình bày kế
hoạch với hai giải pháp: (sđd., 162-163):
o_ Nếu quốc lộ 1 (QL 1) còn sử dụng được, quân ông sẽ rút
từ Huế về Đà Nẵng và từ Chu Lai về Đà Nẵng;
o_ Nếu QL I bị cắt, các lực lượng sẽ rút vào ba cứ điểm là
Chu Lai, Huế, và Đà Nẵng, nhưng Huế và Chu Lai chỉ là
hai nơi tập trung quân để cuối cùng thì rút về Đà Nẵng
bằng đường biển. Đà Nẵng sẽ là điểm phòng thủ chánh
do bốn sư đoàn bộ binh và bốn liên đoàn BĐQ.
“ Vì lúc ấy “không thể rút quân theo kế hoạch Một được vì áp lực cộng sản quá mạnh trên đoạn đường Huế-Đà Nẵng,
Chu lai-Đà Nẵng...và làn sóng ty nạn đang từ mọi ngả dùng
con lộ duy nhất đó để chạy về Đà Nắng,” nên Tướng Trưởng
kết luận: “ 'chúng ta chỉ có một chọn lựa, và chúng ta phải thi
hành ngay trước khi quá trễ. Chọn lựa của tướng Trưởng là
rút quân về Huế, Đà Nẵng, Chu Lai và lợi dụng những công
sự phòng thủ đã có trong thành phố, hay địa hình chung quanh,
như những cao điểm của những ngọn đồi ngoại thành để chống cự” (sđd, 163).
Sau này, như chúng tôi đã viết trong Chương 2, ông Thiệu
có giải thích là thoạt đầu ý định của ông là rút hai sư đoàn
nòng cốt ra khỏi Cao nguyên để rồi “rập trung lại tái chiếm
Ban Mê Thuột, sau đó thì tùy tình hình ngoài Vùng l, ta có thể
quyết định: một là lấy lại Pleiku, Kontum; hai là tăng viện cho
Tướng Trưởng. ” Như vậy có nghĩa là khi ông thấy hai sư đoàn
này bị tan rã trên đường rút khỏi Pleiku thì khả năng tiếp viện
cho Tướng Trưởng là số không.
Về cuộc họp ngày 19 tháng 3, TT Thiệu kể lại là ông đã
miễn cưỡng chấp thuận kế hoạch thứ hai của ông Trưởng vì
ông Trưởng nói không còn đường nào tháo lui khỏi Huế được
nữa vì QL 1 đã bị chặn: “Tôi nói với tướng Trưởng là mặc dầu
lịch sử có thể phán xét tôi như một thằng ngu (imbécile) nhưng
vì lòng tôi đối với đất nước, tôi đồng ý.” Sau đó ông Thiệu
tiễn ông Trưởng ra khỏi Dinh Độc Lập và nói: “Tôi đợi đến
khi anh về tới Đà Nẵng rồi sẽ tuyên bố cố thủ Huế trên đài
phát thanh. ”
TT Thiệu thêm: khi về tới Đà Nẵng thì “Ông Trưởng gọi
điện thoại để yêu cầu tôi hãy hoãn việc tuyên bố tử thủ Huế
trên đài phát thanh lại, vì có thể ta không giữ nổi Huế: ” Lý
do là vừa đáp xuống Đà Nẵng, Tướng Trưởng nghe Tướng
(Lâm Quang) Thi, Tư lệnh phó QĐÐ I báo cáo là QĐBV đã bắt
đầu pháo vào bộ chỉ huy tồi.
Việc Tướng Thi báo cáo bộ tư lệnh của ông đã bị pháo thì
Đại tướng Viên cũng xác nhận trong cuốn hồi ký của ông (sđd., 164-165). Nhưng việc Tướng Trưởng xin hoãn tuyên bố
cố thủ Huế trên đài phát thanh thì chưa thấy ai nói tới. Cũng
theo lời TT Thiệu, vì ông đã miễn cưỡng đồng ý với Tướng
Trưởng về việc giữ Huế mà bây giờ lại thấy ông Trưởng dè
đặt, hơi lung lạc nên nhân cơ hội này, ông Thiệu lại nói thêm
về việc nên bỏ Huế. Ông cho ông Trưởng biết là cả Phó Tổng
thống, cả Thủ tướng đều chống lại việc giữ cả hai nơi - Huế
và Đà Nẵng- cùng một lúc.
Nhưng mặc dù ông Thiệu tỏ ý dè dặt, Tướng Trưởng vẫn
tiến hành kế hoạch giữ ba cứ địa Huế, Chu Lai và Đà Nẵng,
vì Quốc Lộ 1 đã bị chận rồi, không thể rút được nữa, vả lại
ông cho rằng Tổng thống tuy dè đặt nhưng chưa rút lại lệnh
đó.
e Ngày hôm sau. 20 tháng 3, cũng theo Đại tướng Viên,
Tướng Trưởng bay ra bộ chỉ huy tiền phương của Sư đoàn
Thủy Quân Lục Chiến để họp với các đơn vị trưởng bàn
về phòng thủ Huế. Ông nói với họ rằng Tổng thống đã ra
lệnh là phải giữ Huế bằng mọi giá. Mặc dù thành Quảng
Trị đã bị mất đêm trước, tinh thần và kỷ luật binh sĩ tương
đối vẫn còn cao. Ông Trưởng cho rằng có thể giữ nổi Huế
và thi hành kế hoạch tái phối trí như đã dự định. Trên
đường về, ông dừng lại Huế để thanh tra quân ngũ cũng
như công tác phòng thủ tại cố đô và lạc quan về tình hình
bố trí quân tại đây (sđd., 165-168).
(Tôi cũng ghi lại nơi đây là sáng sớm hôm ấy, trong bữa ăn
sáng với chúng tôi, ông Thiệu nói “Tôi nghĩ rằng một vài ngày
nữa, tình hình sẽ trầm trọng hết sức.” Ông cho biết là năm
trong bảy sư đoàn trừ bị Bắc Việt đã vào tới Miền Nam và xe
tăng đã vượt sông Thạch Hãn chiếm Quảng Trị và bắt đầu
pháo vào Huế. Sau đó ông bàn tới việc viết một thư SOS gửi
Tổng thống Ford yêu cầu can thiệp và yểm trợ “Vấn đề là
mình có quyền đòi nợ. Tôi chỉ có thể đòi ông trả nợ thôi. Trách
nhiệm là của ông ta,” ông nói - KĐMTC, trang 250-251] e Lúc l giờ 30 cùng ngày 20 tháng 3, đài phát thanh phát
sóng lời TT Thiệu hiệu triệu và tuyên bố cố thủ Huế.
Vì Tổng thống đã công khai tuyên bố nên Tướng Trưởng
yên tâm. Thế nhưng:
(P78)
翻譯成中文
Tiền hậu bất nhất: quân lệnh số 2238
«_ Buổi chiều hôm ấy (ngày 20 tháng 3), theo như Tướng
Viên viết lại thì khi Tướng Trưởng về tới Đà Nẵng,
ông lại nhận một quân lệnh khẩn cấp từ Dinh Độc Lập
gửi qua BTTM. Trái ngược với lời hiệu triệu đọc vào
lúc trưa là giữ Huế cho đến cùng, lệnh này nói “nếu
tình hình bắt buộc, chỉ cần bảo vệ Đà Nẵng mà thôi.
Lý luận của ông Tổng thống là QÐ I không đủ quân để
bảo vệ một lúc ba cứ điểm Chu Lai, Huế và Đà Nẵng.
Đồng thời sư đoàn Nhảy Dù được lệnh rút về Sàigòn
lập tức (sđd., 168).
Tướng Trưởng: “Xin Đại tướng tìm người thay thế tôi ”
Khi chúng tôi hỏi về việc này thì Tướng Trưởng cho biết
là nó đã làm cho ông hết sức ưu phiền. Ông kể lại rằng: “chiều
ngày 20 tháng 3, khi tôi từ Huế trở về Bộ Tư Lệnh ở Đà Nẵng
hồi 7 giờ 30 tối, thì lại nhận được một mật điện ghi số 2238
của Bộ Tổng Tham Mưu chuyển lệnh của Tổng thống về vụ
Huế, trái hẳn với lời tuyên bố trên đài phát thanh. Công điện
nói: “Vì không đủ khả năng để giữ cả ba nơi như đã dự định,
Tư lệnh Vùng I được tùy nghỉ, tùy theo tình hình và áp lực
địch, phối trí quân về để chỉ giữ Đà Nẵng mà thôi.” Đồng thời
Lữ đoàn Dù tổng trừ bị được lệnh rút về Sàigòn ngay. Tướng
Trưởng nói khi ông nhận được điện này, ông đã kinh ngạc đến
độ ông phải nhờ một sĩ quan cận vệ đọc lại bức công điện.
Đang khi đó đài phát thanh Sàigòn vẫn còn đọc tuyên bố của
Tổng thống về bảo vệ Huế “bằng mọi giá ”
Trung tướng Trưởng bình luận thêm: “Lệnh 2238 được chuyển bằng tay và chuyến bay từ Sàigòn ra Đà Nắng cũng
phải mất 2 giờ 30 phút, như vậy là công điện này đã được
'nitiated' (bắt đầu viết) từ khoảng 3 giờ sau trưa, tức là rất
gân sau khi TT Thiệu ra lệnh bảo vệ Huế. ”
Trong trường hợp thông thường, ông phải trả lời là: “nhận,
hiểu và thi hành” chỉ thị của Bộ Tổng Tham Mưu, nhưng lần
này, ông đã viết công điện trả lời cho Đại tướng Viên “Tham
chiếu công điện số 2238 của Đại tướng, tôi e ngại không thi
hành nổi lệnh này. Xin Đại tướng tìm người thay thế tôi. ”(3)
s« _ Hôm sau (2l tháng 3), ông lại nhận được công điện của
Đại tuớng Viên nói: “Tình hình hết sức khẩn trương, Trung
tướng liệu mà làm. ”(4) Như vậy là Tướng Trưởng phải
tùy cơ ứng biến, vì cả tổng thống lẫn tổng tham mưu
chẳng còn giúp gì được cho ông nữa. Trách nhiệm nặng
nề đặt lên vai người tướng lãnh gầy gò, khắc khổ này.
Tướng Trưởng thất vọng: ông vừa nghe TT Thiệu tuyên
bố cố thủ Huế trên đài phát thanh thì giờ đây lại nhận được
lệnh không cố thủ Huế.
Nhưng thật là lạ lùng, nếu như chuyện tiền hậu bất nhất
này làm cho Tướng Trưởng buồn phiền thì nó lại cũng làm
cho Tổng thống Thiệu bất mãn với Tướng Trưởng.
Về sự việc này thì cựu Thủ tướng Nguyễn Bá Cẩn kể lại
trong hồi ký “Đất Nước Tôi' là vào trưa ngày 24 tháng 3, 1975,
khi ông lên Dinh Độc lập gặp TT Thiệu thì ông được mời ngồi
ngay trong văn phòng làm việc của tổng thống trong lúc ông
còn đang điện đàm với Tướng Trưởng, và có nghe TT Thiệu
nóI:
“Tôi đã nói với anh là đánh giặc khi ăn khi thua, không
thành vấn đề. Anh nài nỉ để cố thủ Huế mặc dù tôi đã
thấy trước là ta cần có ngay một chiến lược tái phối trí
khác vì phương tiện không yểm cũng như tiếp vận rất eo
hẹp và cán cân bộ binh đã nghiêng hẳn về phía địch. Tôi đã để cho anh là tư lệnh chiến trường chọn lựa quyết định.
Anh đoan chắc có thể giữ Huế nên tôi mới lên tivi trấn an
đồng bào. Mới nói bữa trước thì bữa sau anh ra lệnh rút
bỏ Huế. Anh làm ăn gì kỳ cục vậy?”
“Vì ngồi đối diện với TT Thiệu đang cầm máy điện thoại
nên tôi còn nhớ nghe được rõ ràng tiếng của Tướng Trưởng
trả lời với TT Thiệu trong điện thoại nguyên văn như sau:
“Thưa Tổng thống, anh em depressed quá” Có lẽ trước
khi tôi bước vào văn phòng, Tướng Trưởng đã trình bày
và TT Thiệu cũng đã đồng ý là không có cách gì khác hơn
là trì hoãn về đèo Hải Vân, điều mà TT Thiệu đã chỉ thị
và nhắc Tướng Trưởng nhiều lần trong hơn 10 ngày trước.
Nhưng sở dĩ có đoạn cuối cùng trách móc Tướng Trưởng
là vì Tướng Trưởng đã làm cho TT Thiệu có hành động
bất nhất khi lên tivi cam kết với đồng bào sẽ giữ Huế với
bất cứ giá nào.” (6)
Tổng thống Thiệu giải thích:
Một chuyện khác TT Thiệu nói với chúng tôi là sau khi
Tướng Trưởng gọi điện xin hoãn tuyên bố tử thủ Huế thì ông
lại nhận được báo cáo rằng có đơn vị thuộc sư đoàn 1 BB có
nhiệm vụ phòng thủ Huế đã bắt đầu rút lui mà chính Tướng
Trưởng không hay biết. Ông kể: “Khi tôi nghe tin này, tôi gọi
Đại tướng Viên, nhưng ông cũng không biết gì về tin này. Tôi
8Ọ! lại Trung tướng Trưởng thì ông trả lời: “Họ đã rút lui, tôi
không thể kêu họ trở lại được. ” Lúc đó thì TT Thiệu cảm thấy
không còn giữ Huế được nữa.
Theo một tài liệu do hãng Rand soạn thảo cho Bộ Quốc Phòng Mỹ có tựa đề là “Báo cáo cho Sử gia của Văn Phòng
Bộ trưởng Quốc Phòng Hoa kỳ” một nghiên cứu dựa vào các cuộc phỏng vấn cấp lãnh đạo quân sự và dân sự VNCH (vào
cuối năm 1978) có thuật lại như sau:
“Việc bỏ Huế dường như là sự bất ngờ đối với ông Thiệu,
vì khi nghe tin này ông đã gọi Tướng Trưởng và hỏi ông là “Nếu tôi ra lệnh trở lại Huế thì có thi hành được không/”
và theo một sỹ quan Bộ TTM, Tướng Trưởng trả lời “Nếu
Tổng thống ra lệnh thì tôi giữ, nhưng không chấc chắn là
được bao lâu.” (6)
Về việc đơn vị của Sư đoàn 1 BB bỏ đi mà Tướng Trưởng
không biết, chúng tôi có phối kiểm lại thì Tướng Trưởng nói
rằng: “Không có chuyện Tướng Điềm (Tư lệnh Sư đoàn l) rút
quân mà tôi lại không biết vì tôi luôn theo sát anh em. ”
Vì chúng tôi có viết về việc này trong cuốn HSMDĐL
(trang 459) nên trong cuốn “Những Ngày Cuối Cùng Của
VNCH, Đại tướng Viên đã bình luận:
(Về việc) “QĐÐ I không báo cáo cho BTTM về việc sư
đoàn 1 BB rút ra khỏi Huế về phía Nam. Chuẩn tướng
Trần đình Thọ, trưởng phòng 3/BTTM biết được việc này
qua một giới chức khác. Ngay sau đó, trong một buổi họp
tại Dinh Độc Lập, tác giả trình cho tổng thống Thiệu biết
việc trên. Tác giả Nguyễn Tiến Hưng, trong sách của ông,
nói BTTM không biết việc này là hoàn toàn sai” (sđd.,
trang 263).
Mặc dù Đại tướng viết như vậy, nhưng tôi vẫn nhắc lại
chuyện này vì chính TT Thiệu đã kể lại chứ tôi chẳng biết
nhiều về vấn để quân sự. Vả lại, chính Tướng Viên cũng viết
thêm là 'Chuẩn tướng Thọ đã biết được việc này (sư đoàn I
rút) qua một giới chức khác, như vậy có nghĩa là Tướng Điểm
đã không báo cáo trực tiếp cho BTTM. Và chỉ ngay sau đó
trong một buổi họp tại Dinh Độc Lập, Tướng Viên mới trình
cho Tổng thống Thiệu biết việc này.
Về tình trạng quân nhân SÐ I tan rã, trong cuốn “Decent
Interval; tác giả Frank Snepp có viết về việc Tướng Trưởng
cho phép binh sĩ lo cho gia đình như sau:
“Đang khi Tướng Trưởng trình bày với TT Thiệu về kế
hoạch của ông thì số quân đội mà ông cần để thi hành
này lại đang tan rã (disintegrating). Và đó là lỗi ông ta một phần (He was partly to blame). Mấy ngày trước đó
ông đã cho phép quân nhân của SÐ I được phép lo cho an
toàn của gia đình họ. Ông đã làm như vậy là vì lòng thương
của một tư lệnh đối với binh sĩ, nhưng khi Quốc Lộ I đã bị
chận rồi thì chỉ thị này đã dẫn tới hỗn loạn, vì sĩ quan
cũng như quân nhân đã bỏ đồn từng loạt để lo cho thân
nhân tìm lối thoát.” (7)
Theo Phó Đề đốc Hồ Văn Kỳ Thoại, Tư lệnh Hải Quân
Vùng I viết trong cuốn “Can Trường Trong Chiến Bại' thì vào
đêm 24 rạng 25:
“Tại Bộ Tư Lệnh Sư Đoàn 1 phía Nam thành phố Huế,
tướng Điểm họp các đơn vị trưởng và ra lệnh tan hàng.
Kể từ đó các quân nhân không còn giữ được kỷ luật cần
thiết để lên chiến hạm hoặc di chuyển một cách có trật tự
về hướng Nam theo đường bộ...Đây là khởi đầu cho sự
hỗn loạn ở phía Bắc Hải Vân, vì không rõ tướng Điểm
nhận lệnh từ tướng Trưởng và tướng Thi như thế nào mà
ông lại cho quân tan hàng thay vì di chuyển có trật tự.” (8)
*****
(P82)
翻譯成中文
Rút sư đoàn TQLC về Sàigòn
Một chuyện nhiều người thắc mắc là vì sao ông Thiệu lại
ra lệnh lại rút sư đoàn TQLC, hay là vì ông sợ có đảo chính ở
Sàigon? Đại tướng Viên viết lại là trong cuộc họp ngày 13
tháng 3, Tướng Trưởng đã hỏi thẳng TT Thiệu về tin đồn là
ông định rút Sư đoàn TQLC nhưng ông Thiệu tránh trả lời
tháng mà chỉ “ra lệnh cho Tướng Trưởng giữ bất cứ phần đất
nào ông có thể giữ được với số quân dưới tay ông kể luôn sư
đoàn TQLC” (sđd., 164). Sau khi tránh trả lời thẳng câu hỏi
của Tướng Trưởng, ông Thiệu ra lệnh cho Tướng Quang soạn
cho ông một bài diễn văn để ông công bố trên đài phát thanh
trấn an dân chúng là sẽ bảo vệ Huế đến cùng.
Tướng Trưởng nói là Tổng thống Thiệu chỉ cho ông biết là
sẽ rút Sư đoàn Dù về Sàigòn mà không nói gì đến việc rút Sư
đoàn TQLC. Sau buổi họp, ông mới biết điều này trong bữa
cơm trưa với Thủ tướng Khiêm. Ông Trưởng nói là ông cũng
đã nghi rồi, nên hỏi ông Khiêm về vụ này, và “Thủ tướng
Khiêm chậm chạp đáp: Điều đó đúng, sở dĩ anh biết được là
vì Phòng Ba tiết lộ việc này.” Tướng Trưởng hết sức bỡ ngỡ,
ông phàn nàn “Cả đến tướng Tư lệnh Vùng mà cũng không
được biết ý định thật của Tổng thống và Thủ tướng.” (9)
Tôi hỏi TT Thiệu tại sao lại rút TQLC về, thì ông cắt nghĩa
là khi cuộc tổng tấn công bắt đầu, ông cần ngay một ““striking
force” (lực lượng xung kích) để thi hành kế hoạch tái phối trí
mà chẳng có một lực lượng tổng trừ bị nào nên ông chỉ còn
trông vào hai Sư đoàn Dù và TQLC. Hai sư đoàn này bây giờ
lại phải đóng để trấn giữ Vùng I. Tôi xin mở ngoặc ở đây để
nói về lực luợng tổng trừ bị. Tôi còn nhớ là vào năm 1974,
nhiều lần ông Thiệu đã phàn nàn là quân đội VNCH chẳng có
một lực lượng dự phòng nào. Hễ chỗ nào bị tấn công là không
vận Dù tới giải cứu (thí dụ như tại trận cuối cùng ở Xuân
Lộc). VNCH đã yêu cầu Hoa Kỳ nhiều lần là giúp thành lập
thêm hai sư đoàn làm lực lượng tổng trừ bị, nhưng câu trả lời
của Bộ Quốc Phòng Mỹ luôn luôn là “để chúng tôi cố sắp xếp
vì ngân sách cho VNCH rất eo hẹp.”
(P83)
翻譯成中文
Lệnh chính thức bỏ Huế: ngày 25 tháng 3
Vào thời điểm này thì đài BBC luôn loan báo đây đủ chi
tiết về cuộc triệt thoái Pleiku và tiên đoán là quân đội Bắc
Việt sẽ tới vùng phụ cận Sàigòn trong vòng vài ba tuần lễ vì
Quốc lộ 14 từ Ban Mê Thuột đã mở rộng. Đài VOA thì tường
thuật về vụ nhóm Dân chủ Hạ viện đã bỏ phiếu chống viện
trợ bổ túc cho Miễn Nam và Kampuchia (12 tháng 3) với số
phiếu 189-49; rồi nhóm ở Thượng viện theo sau với số phiếu
34-6. Binh sĩ nghe liên tục như vậy nên tỉnh thần sa sút rất nhanh. Từ Miền Trung, đơn xin tiếp liệu về thực phẩm, được
phẩm, nhà tạm trú cho gia đình binh sĩ và nhân dân di tản tới
tấp bay về Sàigòn, nhưng chính phủ trung ương đã hầu như
cạn kiệt.
Diễn biến từ sau ngày 20 tháng 3 tới lúc bỏ Huế vào ngày
25 tháng 3 như sau:
e Ngày 23 tháng 3. 1975, theo Thủ tướng Cẩn: “Tướng
Trưởng họp bộ tham mưu tại Đà Nẵng, ra chỉ thị cho
Tướng Thi tử thủ Huế nhưng đồng thời phải có kế hoạch
để sấn sàng di tản về Đà Nẵng nếu tình thế đòi hỏi.
Đến đây ai cũng nhận thấy tình hình cố đô Huế rất
nguy kịch, nếu không nói là tuyệt vọng.” (10) Sau đó,
sáng ngày 24 tháng 3, Tướng Thi và Bộ Tư lệnh tiền
phương đáp tầu Hải quân đi Đà Nẵng...”(11);
e Ngày 25 tháng 3, theo ĐT Viên: “tất cả các đơn vị của
quân đoàn I tụ lại tại ba phòng tuyến chánh: nam Chu
Lai, Đà Nẵng (kể cả Hội An) và Bắc thành phố Huế...
Tinh thần binh sĩ xuống thấp và chán nản. Từ lâu, chinh
chiến hết trận này đến trận nọ, nhưng chưa bao giờ họ
nằm trong cảnh tuyệt vọng như vây...Trong tình thế
thất vọng đó, quân đoàn I nhận thêm một quân lệnh từ
Dinh Độc lập: tổng thống Thiệu ra lệnh tướng Trưởng
dùng ba sư đoàn cơ hữu của quân đoàn để phòng thủ
Đà Nẵng. Sư đoàn TQLC được đóng vai trừ bị. Đêm
đó tướng Trưởng ra lệnh cho Sư đoàn 1BB và các đơn
vị chung quanh Huế rút về Đà Nẵng...
“Kế hoạch di tấn lực lượng khỏi Huế bắt đầu bằng
cách cho sư đoàn IBB và các đơn vị cơ hữu của sư đoàn rút ra Cửa Tư Hiền...” ( sđd., 171).
Cuộc họp ngày 25 tháng 3 tại Dinh Độc Lập
Về lệnh chính thức bỏ Huế ngày 25 tháng 3 thì chúng tôi
có chứng kiến. Sáng hôm ấy trong một cuộc họp tại Dinh Độc Lập (như viện dẫn đầu chương này), sau khi TT Thiệu hỏi
Tướng Trưởng “nếu ông quyết định giữ Huế thì được bao lâu,”
ông Trưởng trả lời là chỉ giữ được “ngày một ngày hai,” ông
Thiệu lập lại cho mọi người nghe, rồi ra lệnh: “Vậy nếu không
giữ được, phải quyết định ngay, và nếu quyết định (bỏ Huế) thì
phải làm cho lẹ. ”
Tới đây ông Thiệu không nhắc lại thêm các câu trả lời sau
đó của ông Trưởng nữa. Ông đặt ống nói xuống, và nói: “Ông
Trưởng rất depressed” (chán nắn). Sau khi tham khảo với Đại
tướng Viên, Tổng thống Thiệu ra chỉ thị cho ông gửi công điện
cho Tướng Trưởng, đưa ra ba lệnh (và tôi ghi rất rõ ràng xuống
cuốn số tay còn giữ được):
“Thứ nhất, bỏ Huế;
«Thứ hai, phải làm cho lẹ; và
“Thứ ba, tử thủ Đà Năng. ”
Ông Thiệu thở dài: “Mình trông cậy vào ba 'enclaves' (cứ
điểm), mà bây giờ chỉ còn một ở Đà Nẵng.” Nghe vậy, ông
Bắc và tôi bàng hoàng nhìn nhau. Đây là lần đầu tiên chúng
tôi được chứng kiến việc trung ương ra lệnh cho chiến trường.
Chúng tôi cứ tưởng là Bộ TTM đã thảo sẵn một kế hoạch để
thi hành lệnh tái phối trí, bây giờ chỉ thấy báo cáo briefing về
tình hình chiến trường, rồi Tổng thống ra lệnh qua điện thoại,
không thấy bàn bạc thêm về khả năng theo dõi những mệnh
lệnh này hay những sự lựa chọn quân sự nào khác. Và thế là
không còn chuyện giữ Huế được nữa.(12) Như vậy, trong buổi
họp sáng ngày 25 tháng 3, 1975 có lệnh chính thức bỏ Huế và
tử thủ Đà Nẵng.
e Ngày 26 tháng 3, 1975 (khoảng 10 giờ sáng, tôi không
ghi rõ). Có mặt tại buổi họp: Tổng thống Thiệu, Ngoại
trưởng Bắc và chúng tôi. Cuộc họp này là để bàn về
việc tìm cách để cấp tốc khai thác hai bức thư của Chủ
tịch Thượng viện Trần Văn Lắm và Chủ tịch Hạ viện Nguyễn Bá Cẩn viết cho hai Chủ tịch Lưỡng viện Quốc
hội Hoa Kỳ ngày hôm trước (25 tháng 3). Giữa cuộc
họp thì TT Thiệu lại nhấc điện thoại nói chuyện với
Tướng Trưởng về Huế:
- TT Thiệu: “Anh Trưởng hả? Tình hình Huế thế nào?)
- Tướng Trưởng: (theo như lời ông Thiệu nhắc lại trong
phòng họp): “Đang bị đánh vài trận. ”
(P86)
翻譯成中文
Nhược điểm lớn
Theo sự suy nghĩ của chúng tôi, sự thiếu phối hợp từ trung
ương đến tiền tuyến là một trong những nhược điểm lớn nhất
của VNCH. Chương trình Việt Nam Hóa đã không đặt nặng
vấn để giúp phát triển một hệ thống tham mưu, một hệ thống
điều hợp cho hữu hiệu. Sau khi Mỹ ra đi, cũng không có những
cố gắng gấp rút về phía VNCH để san vào lỗ hổng. Thí dụ như
trong buổi họp ngày 13 tháng 3, sau khi do dự rồi đồng ý để
Tướng Trưởng giữ Huế, TT Thiệu chỉ thị Trung tướng Quang
soạn một bài về 'cố thủ Huế? để ông trấn an nhân dân trên
đài. Tới sau buổi họp ngày 19 tháng 3, khi Tướng Trưởng về
tới Đà Nẵng đã gọi điện thoại vào Sàigòn yêu cầu Tổng thống
hoãn tuyên bố cố thủ Huế. Tình hình thay đổi vào từng giờ,
thế mà tại sao hôm sau đài phát thanh vẫn cứ oang oang phát
sóng lời hiệu triệu “cố thủ?' Từ 13 tới 20 tháng 3 ià một tuần
rồi, và đã có bao nhiêu thay đổi về Huế! Điều này làm cho
Tướng Trưởng bàng hoàng, lại còn làm cho Tổng thống Thiệu
bất mãn: ông trách Tướng Trưởng đã làm cho ông có hành vi
bất nhất vì ông đã lên tivi cam kết giữ Huế (như Thủ tướng
Cẩn viết lại).
Rồi tới sự khó khăn chồng chất thêm khi mệnh lệnh phát
ra và truyền đi không được rõ ràng. Tài liệu nghiên cứu của
Rand trích dẫn trên đây cho rằng đã có sự hiểu lầm về công
điện 2238 vì thiếu phối hợp:(13)
“Tướng Trưởng hiểu bức công lệnh như là một lệnh cho
rút về Đà Nẵng, nhưng điều này không phải là chủ ý của
Bộ TTM muốn nói. Theo người sĩ quan Bộ TTM thảo bức
công điện này thì nó chỉ nhằm cảnh giác tư lệnh quân
đoàn I rằng Sàigòn không còn đủ phương tiện để yểm trợ
cho cả ba cứ điểm cùng một lúc và để ông ta tùy nghi rút
về Đà Nẵng nếu tình hình quân sự bết bát thêm và đòi
hỏi việc rút như vậy. Tuy nhiên, ngay cả sĩ quan này cũng
đồng ý rằng dù cắt nghĩa rộng rãi nhất đi nữa thì bản văn
này cũng tối nghĩa. Sự hiểu lầm này chỉ là một thí dụ
phản ảnh sự trầm trọng trong vấn để thông tin và điều
hợp giữa QĐÐ I và tham mưu ở Sàigòn...”
Về điểm này, tài liệu Ranđ còn thêm: “Tướng Trưởng bình
luận rằng khi người Mỹ còn ở Việt Nam, Quân đoàn I có thể
dựa vào những kênh liên lạc của Hoa Kỳ. Nhưng từ khi quân
lực Mỹ rút đi, việc điều hợp không còn thích hợp để đáp ứng
với tình hình nữa.”(14)
Chiều ngày 25 tháng 3, 1975, tôi trình ông Thiệu bản thảo
chót về bức thư gửi Tổng thống Ford. Mở đầu có câu: “Thưa
Tổng Thống, lúc lá thư này tới tay Ngài, thành phố Huế có lễ
đã bị bỏ ngỏ, và rất có thể chính Sàigòn cũng bị đe dọa.” Ông
Thiệu gạc ngay câu mở đầu đi vì Huế đã bị bỏ ngỏ rồi. Trên
đầu thư chúng tôi để “Saigon, March..., 1975” để trống con
số về ngày gửi, vì chưa biết ông định gửi thư ngày nào. Lúc
ấy ông lấy bút chì xanh viết xuống số “25” thật to, tức là
“Saigon, March 25, 1975? Sau đó ông đưa bản văn cho Đại tá
Cầm để văn phòng đánh máy và chuyển cho Đại sứ Mỹ ngay.
Gửi thư đi rồi, ông chờ đợi từng giây phút về phản ứng của
Tổng thống Ford.
Đang khi chờ đợi, ông ra lệnh phải tử thủ ở Đà Nẵng.
(P87)
留言
張貼留言