倖存者的一方：潘翠霞（Phan Thúy Hà）的《那些日子那些年》

---

**倖存者的一方……**

我讀了一整天，直到接近凌晨兩點，才讀完潘翠霞（Phan Thúy Hà）的《那些日子那些年》。其實我中間多次停下來，去做別的事，或在花園裡閒逛，直到心情平復下來。

這是一種關於戰爭的定義。

戰爭並不僅僅只有飛機、飛彈、砲彈、勝負、屍體……它還有另一張面孔，被描繪得更加細膩、更加沉重，也更加可怕。戰爭不僅發生在戰場上，戰場只是其中一角，很小的一角。它無處不在，並將過去拖拽到五十年後：在每一個家庭裡，在每一個人身上；在每一口水裡，在每一口食物裡，在每一道目光裡，在每一句話語裡；在逃亡的路途上，在漂浮於大洋上充滿死亡的船隻上；在每一步離鄉背井的思念裡；戰爭讓人發瘋，讓他們的靈魂破碎得像那些被遺棄在墓地裡的裹屍布，而靈魂早已四處遊蕩……

沒有勝利的一方，也沒有失敗的一方。只有倖存者的一方。

這本書是那些倖存者的傾訴。他們來自各方：共產黨與國民黨、農民與知識分子、船民與勞改營裡的人、留下的人與逃離的人；士兵與平民、老人與孩子、男人與女人、健康的人與殘疾的人……

戰爭走過所有人的生命，無一例外，就像輻射物質穿透身體一樣。它從1968年河靜省民眾自願拆掉房屋為南進的車輛開路開始；結束於一位來自順化的老人的「永難忘懷的思念」，以及一位在比利時出生的越南裔青年——他是一位船民的兒子。

人們似乎很難看清戰爭的真實面貌，除非讀到像《那些日子那些年》這樣的書，即使他們自己曾經身處槍林彈雨並死裡逃生。因為無論如何，那仍然只是一個生命以獨一無二的命運所經歷的體驗。戰爭出現，並在所有人的命運上留下傷痕，即使是那些因為幸運生於1975年之後、從未聽過槍聲的人。

坐在書頁前，讀者被推入一場沒有槍聲的戰爭：一場關於人類命運的戰爭。經歷過漫長而層層疊疊的痛苦之後，他們的良知受到劇烈的挑戰，直到自己重新站起來，走向「人」的那一方。

潘翠霞在寫《那些日子那些年》時，站在什麼位置？

作者在自己的書中缺席了。她讓書中的人物自己發聲。哈並沒有寫什麼，她只是記錄。這是一種缺乏膽識的人做不到的筆法。

當面對那些充滿理想、愛情、不公、喪失、痛苦……的命運與人物時，能夠保持一種沉默，近乎絕對的沉默，這對執筆者來說是一種極其嚴酷的考驗。

這是一種透明的文學。執筆者遵守一種鐵一般的紀律：不摻雜情感、不評論、不評價。書中的人物似乎也「浸染」了這種精神，他們講述自己的故事就像一份報告。那些文字冷靜、平淡地一個接一個連成一行。戰爭與人生就這樣呈現出來。沒有形容詞，所有那些像「激昂」、「豪邁」、「沸騰」、「死亡」、「悲痛」、「支離破碎」、「殘忍」、「非人」、「野蠻」……的字眼，都是讀者自己感受到，並親自命名的。

書中人物所經歷的一切，讓讀者自己也幾乎無法承受，但奇怪的是，無論哪一方，沒有人怨恨，沒有人仇視。只有失去與傷痛。

透過徹底站在一旁、不帶成見、不加評判，只是傾聽並速記從各方傳來的聲音，《那些日子那些年》值得成為一本給那些真正有心想要和解、並且真心想要以更善良的方式對待過去的人的書，無論他們站在哪一方。

越南龍（Việt Long）的敘述，他名字取自兩位烈士，出身於一個世代革命的家庭，他有一位姑姑「在那一方」，另一位姑姑則是越南英雄母親——那位從1955年到1973年從未在監獄外超過六個月的女人，而戰爭剛結束，她的布就被沒收，花園也被侵占……：

「戰爭在家族的故事裡是不存在的。爸爸說，戰爭是不該提起的事。爸媽不希望孩子對戰爭有對錯的看法。國家已經統一了。和平了。我們家裡不掛勳章，也不掛任何會讓人想起戰爭的東西。家裡把7月27日當成幾位哥哥的忌日。」

《那些日子那些年》這本書，可能會讓經歷過戰爭的人因為它所承載的沉重記憶而感到痛苦，但它更需要被那些已經遺忘、或從未了解過的人閱讀，以便更善良地對待歷史，也更善良地對待彼此……

**泰浩（Thái Hạo）**

---

翻譯完成。如果您需要調整語氣（更文學化、更口語化）、修改特定詞彙，或是需要簡體中文版本，請告訴我！

Thái Hạo 的貼文

Thái Hạo

2025年5月1日

 ·

BÊN SỐNG SÓT…

Tôi đọc 1 ngày, đến gần 2 giờ sáng thì xong “Những ngày tháng năm” của Phan Thúy Hà. Thực ra tôi đã nhiều lần dừng lại, bỏ đi làm việc khác hoặc lang thang trong vườn, cho đến khi tâm trí dịu đi.

Một định nghĩa về Chiến Tranh.

Chiến tranh không chỉ có máy bay, tên lửa, đạn pháo, thắng thua, xác người… Một khuôn mặt khác, được vẽ tỉ mỉ hơn, trầm hơn, và ghê gớm hơn. Không chỉ diễn ra trên chiến trường, chiến trường chỉ là một góc, nhỏ thôi. Nó ở khắp nơi và kéo lê quá khứ đến 50 năm sau: trong mỗi gia đình, trong từng con người; trong ngụm nước, trong miếng ăn, trong ánh mắt, trong lời nói; cuộc chiến trên bước đường tháo chạy, trên đại dương trôi dạt chết chóc; trên từng bước li hương thương nhớ; cuộc chiến khiến con người phát điên, linh hồn họ tả tơi như những tấm vải liệm bỏ lại trong nghĩa địa khi linh hồn đã đi hoang…

Không có bên thắng cuộc, không có bên thua cuộc. Chỉ có bên sống sót. Cuốn sách là lời kể của những người sống sót. Họ ở mọi phía, cộng sản và quốc gia, nông dân và trí thức, thuyền nhân và cải tạo, ở lại và tháo chạy; lính tráng và dân thường, người già và trẻ con, đàn ông và phụ nữ, lành lặn và tật nguyền…

Chiến tranh đi qua cuộc đời của tất cả, không trừ ai, như một chất phóng xạ xuyên qua cơ thể. Bắt đầu với những người dân Hà Tĩnh xung phong dỡ nhà để làm đường cho xe vào miền Nam, năm 1968; và kết thúc bằng “nỗi nhớ khôn nguôi” của một cụ già người Huế và một chàng trai gốc Việt được sinh ra ở Bỉ – con của một thuyền nhân.

Người ta dường như khó mà thấy được khuôn mặt của chiến tranh nếu không đọc những cuốn sách như “Những ngày tháng năm”, ngay cả khi họ chính là người đã sống giữa các làn đạn và thoát chết trở về. Vì, bất luận thế nào, đó vẫn chỉ là trải nghiệm của một cuộc đời với một số phận không lặp lại. Chiến tranh hiện ra và để lại thương tích trên số phận của tất cả, ngay cả những người chưa từng nghe tiếng súng, vì may mắn sinh sau 1975.

Ngồi trước trang sách, người đọc bị đẩy vào một cuộc chiến không tiếng súng: cuộc chiến của số phận con người. Trải qua một cơn đau trường thiên chồng chất, lương tri họ bị thách thức dữ dội, cho đến khi tự mình đứng dậy, và đi về phía con người. 

Phan Thúy Hà đứng ở đâu khi viết “Những ngày tháng năm”?

Tác giả vắng mặt trong cuốn sách của mình. Chị để cho nhân vật tự lên tiếng. Hà không viết gì cả, chị chỉ ghi lại. Đó là một thứ bút pháp mà người thiếu bản lĩnh không làm được.

Khi đối diện với những số phận và con người với đầy ắp lý tưởng, tình yêu, bất công, mất mát, đau khổ…, để giữ được một sự im lặng, im lặng gần như tuyệt đối, đó là một thách thức nghiệt ngã với người cầm bút.

Một thứ văn chương trong suốt. Người cầm bút giữ một kỷ luật sắt: không cảm xúc, không bình luận, không đánh giá. Nhân vật của chị dường như cũng “thấm nhuần” tinh thần ấy, họ kể câu chuyện của mình như một bản tường trình. Những con chữ lạnh lùng, thản nhiên nối nhau chạy thành dòng. Cuộc chiến và cuộc đời cứ thế hiện ra. Không có tính từ, tất cả những chữ như “bồng bột”, “hào hùng”, “sục sôi”, “chết chóc”, “đau thương”, “tơi tả”, “độc ác”, “phi nhân”, “man rợ”… là do người đọc tự cảm thấy và gọi thành tên.

Những gì các nhân vật trong sách đã trải qua khiến chính người đọc cũng khó lòng chịu đựng nổi, nhưng lạ thay, dù là bên nào, cũng không ai oán trách, không ai hận thù. Chỉ mất mát và thương đau. 

Bằng cách giữ mình đứng hẳn sang một bên, không định kiến, không phán xét, chỉ nghe và tốc ký tiếng nói từ mọi phía vọng đến, “Những ngày tháng năm” xứng đáng là cuốn sách dành cho những ai có ý định thực tâm muốn hòa hợp hòa giải, và nhất là thực tâm muốn đối xử tử tế hơn với quá khứ, bất luận họ ở phía nào. 

Lời kể của Việt Long, người mang tên của hai liệt sĩ, con trong một gia đình cách mạng nhiều đời, cháu của một người cô “phía bên kia” và một người cô khác là Mẹ Việt Nam anh hùng – người đàn bà mà từ năm 55 đến 73 chưa bao giờ ở ngoài nhà tù quá 6 tháng, và khi chiến tranh vừa kết thúc vải của bà bị thu, vườn của bà bị lấn…:

“Chiến tranh không có trong câu chuyện kể của gia đình. Ba tôi nói, chiến tranh là điều không nên nhắc đến. Ba mẹ tôi không muốn con cái có cái nhìn đúng sai về cuộc chiến. Đất nước thống nhất rồi. Hòa bình rồi. Trong nhà tôi không treo huy chương hay bất cứ gì gợi nhắc. Gia đình lấy ngày 27-7 làm ngày giỗ các anh”.

“Những ngày tháng năm”, cuốn sách có thể gây đau đớn cho những người đã đi qua chiến tranh bởi ký ức nặng trĩu mà nó mang trong mình, nhưng cần được đọc bởi những ai đã lãng quên hoặc chưa từng biết tới, để sống tử tế hơn với lịch sử, và với nhau…

Thái Hạo