第二十三章 和平回歸時的願望（第489頁）
以下是第23章〈Ước Mong Khi Thanh Bình Trở Lại〉（和平回歸時的願望）的重點總結與正體中文全文翻譯。
正體中文重點總結
一、海洋資源與漁業潛力
日本專家指出越南近海漁業潛力巨大，南越海岸線長近2,500公里。日本漁民年平均漁獲23噸，越南僅約2.5噸。
阮文紹對此非常感興趣，專注聆聽。
二、戰後經濟發展計劃
1973年4月，尼克森在聖克萊門特會議同意援助南越發展計畫至少到1980年，屆時援助額可降至約1億美元。
阮文紹推動重建，目標到1977年能出口稻米，並大幅增加水產、林產、水果、咖啡、茶葉出口。
1973年5月向國會提出1973-1977五年發展計畫（後改為1975-1980年）。重點四大領域：漁、林、農、牧。
漁：水產達200萬噸
林：木材產量達300萬立方公尺，造林30萬畝
農：增加耕地面積180萬畝
牧：牛增10%/年，雞豬增10%以上
計畫經費約18億美元，其中13億為外匯，可行因有外援、外資、貸款，且1977年起可出口石油和稻米。
為紀念1975年啟動五年計畫，國家銀行印製「1000越盾」新鈔，正面張公定，背面其陵墓（郭貢），但未及發行。
三、漁業發展
漁業是農村第二重要經濟活動。戰爭期間水產仍有盈餘，是少數出口來源。
出口額：1969年70萬美元 → 1972年600萬 → 1973年1,100萬 → 1974年2,000萬美元。這筆錢在援助斷絕時非常重要。
船隻數量：1969年81,956艘 → 1970年88,215艘，過半機動化。
1974年資料：近50萬漁民、95,000艘船（含22艘鋼殼拖網船），約60,000艘裝有引擎。
主要困難：漁港少、冷凍庫與製冰廠不足、冷鏈運輸缺乏，導致損耗率高。
目標到1977年：水產140萬噸（1972年兩倍），出口50,000噸（3,500萬美元）。漁業發展經費1.1億美元，其中7,800萬用於造遠洋漁船。
亞洲開發銀行從1970年起提供貸款支持。
四、林業發展
林產豐富，有600萬畝硬木林，高原地區有松木，廣義有肉桂，外銷歐洲美國。
目標造林73,000畝柚木等珍貴樹種，設立合板廠、造紙廠、鋸木廠、家具廠等。
投資額1.07億美元，吸引國內外私人投資。預計1977年木材產量330萬立方公尺（1972年為70萬噸？單位換算），可出口190萬。
五、農業：增產與自給自足
1974年雖產460萬噸米，仍進口16萬噸。預計1975年底可自給。
1980年目標：開墾戰時荒廢的180萬畝，總耕地面積達480萬畝。按平均每畝2.6噸稻穀，總產1,250萬噸稻穀（810萬噸米）。人口約2,330萬，需560萬噸米，可出口250萬噸米。
推動「深耕作、多作化」，擴大「神農稻」種植，發展雙季稻。
「引水入田」計畫：超過100萬畝配備水利設施，5年內完成50萬畝，15年內完成另一半。經費5.1億美元。
1974年4月25日內閣會議批准：安江開發50萬畝浮稻（試驗田每畝達10噸）、豐盈-沙的-芹苴增12.5萬畝雙季稻、開發高地與荒地等。
1969-1972年間農民已購買40萬台抽水機。
六、畜牧業
從「綠色革命」延伸到「畜牧革命」。
雞：1969年初14座孵蛋廠月產85,000雛雞 → 1970年30座月產75萬，1972年年產2,800萬隻。飼料從73,000噸/年增至48萬噸/年。
豬：1969年引進新品種，從4個種豬場增至44個，進口500頭種豬。目標年增10%立即達成。
預防注射：1968年1,270萬劑 → 1972年2,500萬劑，1975年有52個注射中心。
進口「杜洛克」和「波蘭中國豬」種豬，設40個技術指導站。
1973年統計：雞3,600萬隻、豬400萬頭、水牛黃牛150萬頭。損耗率仍高（雞豬15-20%，牛7-10%），仍需進口玉米等飼料71,000噸，政府擴大飼料作物種植面積至5,000畝，並有29家飼料加工廠。
七、行政改革與農村發展
美國國際開發總署認為阮文紹在行政組織改革上有重大轉折，使中央政府的法律與政策更貼近農村。
設立「省級機動支援隊」定期下鄉審查評估，就地解決困難。
設立「中央安全與發展委員會」協調部會與地方。
設立「省發展基金」和「中央地方發展基金」（1969年），獨立於預算之外，專注於「農村開門」三大領域：鄉道、橋樑、水利。
基金預算：1969年14億越盾 → 1971年3,100億越盾。
推動「行政革命」：分權、增加地方權限與預算、縮小中央政府範圍。幹部必須下到郡、村。頭頓培訓中心非常活躍。
八、村莊自主發展計畫
1969-1973年共完成62,390個項目，分佈如下：
教育培訓：9,500
公共衛生：1,811
農漁業：14,269
公共工程：31,435
手工業：299
其他：3,144
九、和平回歸時的簡單願望
1974年夏，馬丁大使建議阮文紹立即提出一批「快啟動、快見效」的項目，以便爭取美援。
漁業被列為優先（整體優先第三），特別受關注的是在潘朗、承天、廣信、廣義、富安、金蘭、頭頓、福省、朱篤、薄寮、西貢正興等地興建12座魚市場及漁船停泊區。經費12億越盾（約200萬美元），一年完成。
阮文紹自幼喜愛捕魚，畢業於航海學校。他曾對莫瑞將軍說：「我希望和平後，回到家鄉有條小船去捕魚。」
按計劃他不會在1975年10月第三次競選總統，預計當年深秋即可返回潘朗捕魚。
他的和平願望非常簡單，就像歌詞所說：「Vui khoang cá đây」（魚艙滿滿的歡樂）。
正體中文全文翻譯
第二十三章
和平回歸時的願望（第489頁）
今夜船渡長江，
讓明晨早得魚艙滿滿。
（〈漁民之歌〉- 范廷章）
「貴國的大陸棚非常豐富。」一位日本專家在東京一次壽司餐會上對我們說。
「是的，我們正在開採石油。」我回答。
「不，我們說的是貴國的水產潛力。」專家繼續說。然後他拿出許多關於太平洋水產的資料說：「南越擁有近2,500公里的海岸線，你們只需要投資基礎設施、漁船和培訓漁民，就能獲得大量外匯。日本漁民平均年產23噸魚，而越南人僅約2.5噸。」1973年秋，我結束日本的援助考察行程回來後，將學到的許多捕魚細節告訴阮文紹總統，他眼睛亮了起來，聽得非常專注。
停戰協定後，儘管日常公務繁重，阮文紹始終為經濟問題保留時間。他不僅關注糧食供應和因油價暴漲引發的經濟危機，還非常喜歡討論「戰後經濟」發展，彷彿和平已經回歸。在這些討論中，我們才聽到他訴說和平回歸時的心願。
1973年4月在聖克萊門特的會議上，尼克森總統同意協助一項發展計畫至少到1980年。到那時，所需的援助額大約只需1億美元。阮文紹敦促盡快重建，特別是開發那些既能減少進口又能增加出口創匯的資源。目標是到1977年能夠出口稻米，並大幅增加水產、林產、水果、咖啡、茶葉的出口。1973年5月，他向國會提出1973-1977五年發展計畫（後改為1975-1980年）。為了快速發展，需要扶持人民熟悉的傳統產業：漁、林、農、牧。農業生產目標鎖定：
漁：發展漁業——河魚、海魚、網箱魚、養蝦；水產產量增至200萬噸。
林：開發林產——木材加工、植林；木材產量增至300萬立方公尺；推動植林，培育樹苗，在壯奔再造30萬畝森林。
農：深耕作、多作化；增加耕地面積180萬畝。
牧：養殖、牲畜——水牛黃牛：每年增10%；雞、豬：增10%以上。
計畫經費約18億美元，其中13億為外匯。這筆經費一部分可由援助提供，一部分由外國投資和貸款補充。根據大陸棚石油勘探結果，1977年大量出口的可能性很高。此外，稻米產量預計從1975年起快速增長，並可從1976年起出口。因此，資助這個五年計畫是可行的。
為了部分紀念1975年作為新五年計畫的開端，國家銀行印製了「1000越盾」新鈔，正面是「張公定」肖像，背面是他的陵墓（在郭貢）。張公定是嗣德帝時期的一位官員，以在郭貢開墾土地、建立墾植區、為民謀利而聞名。他也是1882年條約後違抗皇命、繼續抵抗法國殖民者的人。這枚新鈔剛剛印好樣張，尚未來得及發行（我們在本章中重印供讀者紀念）。
河魚、海魚、網箱魚
捕魚是農村第二重要的經濟活動。僅次於米，一個家庭預算中對魚和魚露的開支排在第二位。戰爭期間，越南幾乎一切都要進口，唯獨水產有盈餘，還是少數出口來源。1969年水產產量近50萬噸：蝦魚出口額從1969年的70萬美元增至1972年的600萬美元，再到1973年的1,100萬美元。到1974年，成果非常可觀：出口額達2,000萬美元。飢餓時一撮比飽時一包更重要，在援助斷絕之際，這是一筆非常重要的錢，用來進口昂貴的油料和肥料。
這部分成果要歸功於漁業的機動化。漁船數量從1969年的81,956艘增至1970年的88,215艘。其中超過半數配備了引擎。1974年，僅堅江省就有8,060艘漁船，產量近59,000噸；薄寮省有2,450艘漁船，產量近33,000噸。那些裝有「蝦尾機」（形狀像蝦尾）的漁船在後江、前江、河渠上來回穿梭，景象非常悅目。那些小小引擎發出的噠噠聲，也為農村增添了幾分熱鬧。（1）
1974年漁業的景象是：近50萬漁民，95,000艘漁船，其中22艘為鋼殼拖網船。大部分為木船，從小舢舨到載重50噸的漁船。約60,000艘船裝有機械設備。一些水產公司擁有高達30艘船組成的船隊。而網箱養魚則散佈在各主要河流上。
最困難的問題是水產損耗率極高。有三個難題：
漁港極少，尤其是能夠停靠遠洋漁船的港口；
漁區缺乏冷凍庫和製冰廠；
水產運輸不發達，很少有冷凍設備的卡車。
由於損耗大，儘管漁民以相對低價出售（因為必須當天賣掉），利潤微薄，但城市裡的售價卻非常高。此外，利潤還受到魚蝦飼料短缺的影響。越南必須從秘魯和日本進口魚粉。因此，發展計畫也優先鼓勵企業家投資魚飼料廠和魚罐頭生產。
漁業局估計，到1977年，可以擁有一支500艘遠洋漁船船隊，並建議將一些海軍的小型或老舊船隻改裝為漁船。同年，水產產量將達140萬噸，是1972年產量的兩倍；出口將從2,300噸（600萬美元）增至50,000噸（3,500萬美元）。資金支援是可行的。漁業發展計畫的總經費為1.1億美元，其中7,800萬用於建造遠洋漁船，900萬用於生產工具，350萬用於開發50萬畝紅樹林（落葉林）養蝦，其餘用於建設冷凍庫和製冰廠。這是一筆鉅款，但根據市場調查，私人投資領域——包括外國投資——很願意投入漁業，因為利潤高、回報快，且作業活動不太受當地安全狀況影響。如果有90至120噸級的金槍魚船，漁民的年出海天數可達280天。
此外，1973-1975年間，河上網箱養魚運動蓬勃發展。除了魚塘，漁民還在河上直接圍網、搭設魚排養魚。產量高，產品新鮮，因為有買家時才捕撈，或在當地市場販售，較少需要冷凍。
1973年，在美國國際開發總署資助下，開始貸款購買使用先進技術捕魚的大型漁船，並在西貢和頭頓設立魚市場。此外，亞洲開發銀行非常支持漁業發展計畫。從1970年起，已貸款500萬美元用於384艘近海漁船的機動化、一個遠洋漁業試點計畫以及兩個冷凍庫和兩座製冰廠。亞洲開發銀行也正在協商貸款，以資助1975-1976年的優先漁業項目。
山、樹、林
林業發展也很有吸引力，因為國際市場木材價格大幅上漲。除九龍江平原地區外，越南的林產非常豐富，有600萬畝硬木林，許多珍貴樹種價值高昂，受到歐洲國家（尤其是法國、丹麥）家具業的青睞。高原地區有松木，廣義省有肉桂，銷往歐洲和美國。目標是新增種植73,000畝松木、柚木及其他珍貴樹種；設立5家合板廠、2家造紙廠、5家鋸木廠、5家家具廠、層壓木製品廠、肉桂加工廠。
林業發展總投資很高：1.07億美元，但由於林業能吸引大量私人投資（包括越南人和外國人），資金可以籌集。預計到1977年，南越可生產330萬立方公尺木材（1972年為70萬噸），其中可出口190萬。
1974年4月25日內閣會議上：農長尊室呈報告，聯合國糧農組織已同意研究高原地區的植林計畫。阮文紹總統仔細閱讀了會議記錄。
芬芳稻浪
1973-1974年間，阮文紹總統不斷催促經濟財政部門想盡辦法盡早實現糧食自給。雖然大米進口量已比1960年代大幅減少（例如1966年進口434,000噸；1967年750,000噸），但直到1974年，儘管已生產460萬噸米，仍須進口160,000噸。然而從1975年底起情況將不同：稻米產量可視為滿足國內消費（見前一章）。計畫部估計，到1980年，如果能開墾戰時荒廢的180萬畝田地，總耕地面積將達480萬畝。如此，按平均每畝產2.6噸稻穀計算，總產量將達1,250萬噸稻穀，相當於810萬噸米。1980年南越人口約2,330萬，所需消費的米為560萬噸。這樣將剩餘250萬噸可供出口。
除了擴大耕地面積，「深耕作、多作化」方法變得迫切：最大化發展神農稻以增加雙季稻面積，並實現農業多樣化。
為實現此目標，加速推動「引水入田」計畫：超過100萬畝農田將配備水利設施，河堤得到加固。50萬畝必須在5年內完成，另一半在15年內完成。由於需要許多大型工程，經費很高：5.1億美元。儘管預算非常困難，工程仍於1973年啟動，到1977年可減少59,000畝面積的鹽鹼入侵；配備2,000台抽水機灌溉44,000畝，並再進口12,000台抽水機開發30萬畝荒地。
深耕作、多作化：同樣在1974年4月25日的會議上，農長尊室呈提出建議，立即獲得政府及總統批准：
開發安江省50萬畝浮稻（民眾已試種10畝，產量超過每畝1.2噸，有的地方達10噸）；
豐盈、沙的、芹苴增12.5萬畝雙季稻（迄今只有35萬畝有完善的堤防可進行雙季深耕作）；
開發荒地：仍有300萬畝荒地，其中高原地區160萬畝，平隆、福隆、西寧50萬畝，薩特森林40萬畝；
接納種植高粱、玉米和發展網箱養魚。
關於設備，在此之前的四年（1969-1972），農民已購買了40萬台抽水機。
畜牧業
從「綠色革命」很快延伸到針對雞、豬的「畜牧革命」：
雞：1968年底推出用新品種取代傳統雞隻的計畫，1969和1970年產量立即每年增長15%。1969年初只有14座孵蛋廠，月產85,000隻雛雞。到1970年已有30座，月產750,000隻雛雞。1972年，年產能力達2,800萬隻雞。同時，雞飼料也從73,000噸/年增至480,000噸/年。
豬：同樣在1969年，「新品種豬」計畫開始實施，鼓勵農民引進新品種豬並使用更現代的方法養豬。種豬場從4個增加到44個。進口500頭種豬出售給簽約承諾採用新管理方法的農民。年增10%的目標立即達成。
此外，預防接種計畫既提高了數量也提高了質量。平均每月有200萬頭動物接受注射。1968年：1,270萬劑次，到1972年增至2,500萬劑次。到1975年已有52個注射中心。
提升肉質：引進「杜洛克」和「波蘭中國豬」種豬，設立40個技術指導站向農民傳授養豬技術。
1973年牲畜總數為：雞3,600萬隻，豬400萬頭，水牛黃牛150萬頭。然而，損耗率仍然很高：雞豬15%-20%；牛7%-10%，且仍需進口71,000噸玉米等飼料。因此，政府擴大穀物種植面積（至5,000畝以上），並在現有29家飼料加工廠的基礎上再增加。
中央政策與鄉村慣例
美國國際開發總署評價說，阮文紹總統在改變行政組織、使中央政府和法律更貼近農村方面，實現了一個轉折點。特別是那些「支援、提供農村服務」的計畫。例如設立「省級機動支援隊」，定期下鄉審查評估農村發展計畫，有權就地解決發現的困難。如果無法解決，則由省級在中央支援下解決。還設立了「中央安全與發展委員會」，協調各部會和地方在農村發展方面的合作。
其次是「省發展基金」和「中央地方發展基金」：為支援省級而設，獨立於1969年設立的預算之外，用於資助「農村開門」的優先項目，特別是在三個領域：鄉道、橋樑、水利。這兩個基金的預算從1969年的14億越盾增至1971年的3,100億越盾。
中央政府與地方連接以及就地解決問題的成功經驗，導致了中央本身的行政改革——由阮文紹總統親自發起和推動的「行政革命」計畫，尤其是在停戰之後。國家行政學院全力支持郭煌河進行這項工作。目標是「分權」，增加地方的權限和預算，縮小中央政府的範圍。幹部必須下到郡、村，而不是只留在西貢和省會。頭頓的幹部培訓中心非常活躍，一批又一批的公務員前往學習。
打開村莊大門
農村發展計畫也促進了村莊大門的敞開，減少了村莊隱藏在綠竹籬笆後寂靜隔絕的景象。「村莊自主發展計畫」旨在贏得農村人民的心，由美國國際開發總署資助，逐步改善農村面貌。1969年至1973年的5年間，共完成了62,390個項目如下：
教育培訓：9,500個
公共衛生：1,811個
農漁業：14,269個
公共工程：31,435個
手工業：299個
其他項目：3,144個
和平回歸時的簡單願望
1974年夏，面對黯淡的財政前景，馬丁大使建議阮文紹總統立即提出一些項目，以便他協助向美國政府和一些友邦爭取援助。等到1976年就太晚了。為各領域準備「可行性項目」需要大量時間，至少兩三年。但阮文紹指示計畫部必須在三個月內緊急編制一份項目清單，標準是選擇那些能夠「快啟動、快見效」的項目。
哪些行業能做既快速又無需反覆審查可行性且有成效的項目？答案顯而易見：漁業是能夠最快啟動、利潤最高且容易吸引投資的項目之一。除了農業生產項目，水利工程獲利最多。計畫部共完成了251個項目，將漁業列為優先第三。在與我們一起審查這份清單時，阮文紹仔細閱讀了「第二類別」下的項目，涵蓋從漁港、漁具到為冷凍工業提供服務的製冰廠等各個領域。
阮文紹特別關注並向我們詢問關於在潘朗、承天、廣信、廣義、富安、金蘭、頭頓、福省、朱篤、薄寮、西貢正興等地興建12座魚市場及漁船停泊區的項目。該項目將由農業部漁業局執行，但設計和建設必須交給私營公司以提高效率和速度。目標是為漁民提供保鮮設施和服務，提高水產品質、營銷和配銷。總經費為12億越盾（約200萬美元）。工期一年。聽完細節，阮文紹頻頻點頭，不時詢問進展情況。
正是在這個時候，我們才注意到他非常喜歡捕魚。也許因為他出身沿海地區（潘朗縣清海鎮治水），從小就喜歡捕魚。後來他進入西貢的商船學校就讀。在閒聊時，他經常提到那種裝有「蝦尾機」的漁船。
約翰·莫瑞將軍告訴我一個故事：有一天他在一個招待會上見到阮文紹，看他身體很好，莫瑞問：「總統從事什麼運動？」阮文紹回答說以前他喜歡滑水和打網球，他只在晚上打網球，因為白天太忙。但從1973年底起，總理下令節約用電，到現在他連網球也停了，因為球場晚上不許開燈。從此他唯一的樂趣就是釣魚。據平將軍說，由於安全問題，他有時會突然在下午去西貢河釣魚，但不是很規律。偶爾他也會到昆島，登上海軍的小船去海釣，他非常喜歡馬鮫魚。莫瑞將軍說，談完網球後，阮文紹轉到捕魚話題，開心地談起那些裝有蝦尾機的漁船在河渠上穿梭的景象：「我希望和平後，回到家鄉有條小船去捕魚。」這段話我們也曾聽他說過。
後來，每次重逢，只要一提到捕魚，阮文紹的臉就亮了起來，反映出那些記憶、那些他做過的工作，直到晚年仍帶給他輕柔的安慰。如第17章所述，他表示不會在1975年10月第三次競選總統。那麼從那年深秋起，他就可以回到潘朗去捕魚了。
如此，他對和平回歸的願望真的很簡單，因為如果去捕魚，每個人的願望都不過是：「魚艙滿滿的歡樂。」（第500頁）
- 歷史照片：照片記錄了1973 年9 月，越南農民向時任總統阮文紹贈送新米，以紀念「耕者有其田」的土地改革法律。
- 收藏品：圖片下方顯示了在獨立宮展出的紀念品，同樣是為了紀念該土地改革政策。
- 阮文紹總統的心聲- 501
- k730915
- 農民向阮文紹總統贈送初收稻穗，1973年9月。 （圖片：越南共和國駐華盛頓大使館，1974年）
- 獨立宮的紀念品，由農民贈予阮文紹總統，以紀念「耕者有其田」法律（圖片：謝文才）。
- 發行背景：該紙幣發行於1975 年，旨在紀念1975-1980 年的發展計劃。
- 圖像設計：紙幣正面描繪了Trương Công Định 的陵墓，他對前江省的農業發展做出了貢獻。
- 收藏價值：此類舊版紙幣已不再流通，現主要作為錢幣收藏品。
- 頁首：502 ・ NGUYỄN TIẾN HƯNG
- 正面頂部：NGÂN HÀNG QUỐC GIA VIỆT NAM (越南國家銀行)
- 正面中間：MỘT NGÀN ĐỒNG (一千盾)
- 正面序號：A1000000
- 正面中間文字：GIẤY MẪU (樣本紙幣)
- 背面頂部：NGÂN HÀNG QUỐC GIA VIỆT NAM (越南國家銀行)
- 背面中間：MỘT NGÀN ĐỒNG (一千盾)
- 底部說明：1975年印製的1000盾紙幣樣本，紀念1975-1980年發展計劃，圖像為Trương Công Định陵墓，他在發展Gò Công農業方面有功。 （圖：越南國家銀行，1975年）。
- 圖像主題：傳統越南漁船與漁民作業場景。
- 文字內容：頁面上方顯示「總統的思考• 503」，下方描述文字為「這一切都很愉快。(上方與下方照片)」。
- 歷史脈絡：這些影像描繪了越南當地的傳統捕魚方式，這可能是關於當時越南政治人物或歷史記錄的相關書籍的一頁。
- 標題：總統的思考• 503
- 描述：這一切都很愉快。 (上方與下方照片)
先用正體中文寫出重點，在整篇翻譯成正體中文
CHƯƠNG 23
Ước Mong Khi Thanh Bình Trở Lại(P489)
“Đêm nay thuyễn vượt trường giang,
Cho mai sớm được vui khoang cá đây. ”
(“Tiếng Dân Chài' - Phạm Đình Chương)
Thềm lục địa nước ông rất phong phú,” chuyên gia người
Nhật nói với chúng tôi trong một bữa ăn sushi ở Tokyo.
“Vâng, chúng tôi đang cho khai thác dầu lửa,” tôi đáp
lại. “Không, chúng tôi muốn nói tới tiểm năng hải sản của các
ông,” người chuyên gia nói tiếp. Rồi anh ta đem ra nhiều dữ
kiện về hải sản ở Thái Bình Dương và nói “với ven biển Miền
Nam dài gần 2,500 cây số, các ông chỉ cần đầu tư vào hạ tầng
cơ sở, tầu đánh cá, và đào tạo ngư dân là có được số ngoại tỆ
lớn. Trung bình một ngư dân Nhật sản xuất tới 23 tấn cá một năm mà người Việt chỉ mới tới mức khoảng 2.5 tấn. Sau chuyến
đi công tác về viện trợ Nhật vào mùa Thu 1973, tôi kể lại cho
TT Thiệu nhiều chỉ tiết về đánh cá vừa học hỏi được, mắt ông
sáng lên và nghe rất chăm chú.
Sau hiệp định đình chiến, mặc dù công việc hằng ngày
chồng chất, ông Thiệu luôn dành thời giờ cho những vấn đề
kinh tế. Không phải chỉ riêng vấn đề tiếp tế gạo và khủng
hoảng kinh tế do giá dầu lửa tăng vụt, ông còn rất thích bàn
đến phát triển nên “kinh tế hậu chiến" cứ như là hòa bình đã
trở lại rồi. Trong những lúc bàn luận chúng tôi mới được nghe
ông nói tới ước mong của ông khi ngày thanh bình trở lại.
Trong cuộc họp tại San Clemente vào tháng 4, 1973 Tổng
thống Nixon đã đồng ý giúp một kế hoạch phát triển ít nhất là
cho tới năm 1980. Tới năm này thì mức viện trợ cần thiết chỉ
còn khoảng US$100 triệu. Ông Thiệu đốc thúc việc tái thiết
cho lẹ nhất là phát triển những tài nguyên vừa giúp giảm bớt
nhập cảng vừa tăng xuất cảng để đem đôla về. Mục tiêu là tới
1977 là có thể xuất cảng gạo, lại tăng mạnh xuất cảng hải
sản, lâm sản, hoa quả, cà phê, trà. Tháng 5, 1973, ông ra Quốc
Hội trình bày một Kế hoạch Phát triển Ngũ niên 1973-1977
(sau đổi ra là Kế Hoạch Ngũ Niên 1975-1980). Muốn phát
triển cho nhanh, cần yểm trợ những ngành nghề cổ truyền mà
nhân dân ta quen thuộc: “Ngư, Tiểu, Canh, Mục. Mục tiêu
sản xuất nông nghiệp nhắm vào:
e Ngư: phát triển ngư nghiệp: cá sông, cá biển, cá bè,
nuôi tôm; tăng sản xuất hải sản lên mức 2 triệu tấn;
e Tiểu: khai thác lâm sản: biến chế gỗ, trồng rừng: tăng sản
xuất gỗ lên 3 triệu thước khối; thúc đẩy trồng rừng, sản
xuất cây rừng con, tái tạo 300 mẫu rừng ở Trảng Bom;
s_ Canh: thâm canh, đa canh; tăng diện tích trồng trọt thêm
1.8 triệu mẫu;
s Mục: chăn nuôi, gia súc: trâu bò: tăng 10% một năm;
gà, heo: tăng trên 10%.
Ngân sách tài trợ kế hoạch này tương đương 1, § tỷ đô la,
trong đó 1, 3 tỷ là ngoại tệ. Số tiền này có thể do viện trợ tài
trợ một phần, một phần do đầu tư ngoại quốc và vay thêm.
Theo như kết quả khảo sát dầu lửa ở thềm lục địa, khả năng
xuất cảng một lượng lớn vào năm 1977 là cao. Ngoài ra, sản
xuất thóc gạo được dự kiến là sẽ tăng nhanh từ năm 1975 trở
đi và có thể xuất cảng từ 1976. Bởi vậy việc tài trợ kế hoạch
Š5-năm là khả thi.
Một phần nào để kỷ niệm năm 1975 là năm bắt đầu một
kế hoạch ngũ niên mới, Ngân Hàng Quốc Gia cho in đồng
tiên 'Một Ngàn Đồng' có hình ông “Trương Công Định' và
“Lăng Trương Công Định - Gò Công" ở mặt sau. Đây là một
vị quan đời vua Tự Đức nổi tiếng là người đã quyết tâm khai
khẩn đất đai, lập đồn điển ở Gò Công, lo cho dân. Ông cũng
là người đã trái lệnh vua, tiếp tục chống lại thực dân Pháp sau
Hiệp định 1882. Đồng tiền mới này chỉ vừa được ¡in hình mẫu
và chưa kịp phát hành (chúng tôi ¡n lại trong chương này để
độc giả lưu niệm).
2z ĐA + .~? Z ` Cá sông, cá biên, cá bè
Nghề chài lưới là hoạt động quan trọng thứ hai ở nông
thôn. Sau gạo, chi tiêu về cá, nước mắm đứng thứ hai trong
ngân sách của một gia đình. Trong thời chiến tranh, Việt Nam
phải nhập mọi thứ nhưng hải sản thì vẫn dư, còn là nguồn xuất
cảng hiếm hoi. Năm 1969, sản xuất gần nửa triệu tấn hải sản:
xuất cảng tôm cá từ US$700,000 năm 1969 lên US$6 triệu
năm 1972, rồi US$11 triệu (1973). Tới 1974 kết quả rất khả
quan: xuất cảng US$20 triệu. Miếng khi đói bằng gói khi no,
vào lúc hết viện trợ, đây là một số tiền rất quan trọng giúp
nhập cảng xăng nhớt, phân bón đắt đỏ.
Kết quả ấy một phần là nhờ vào động cơ hóa ngư nghiệp.
Số thuyền, tầu đánh cá tăng từ 81,956 vào năm 1969 lên 88,215
năm 1970. Trong số này hơn một nửa được trang bị bằng động cơ. Năm 1974, nguyên tỉnh Kiên Giang đã có 8,060 tâu sản
xuất gần 59,000 tấn hải sản; Bạc Liêu có 2.450 tầu, sản xuất
gần 33.000 tấn. Những thuyền đánh cá có “máy đuôi tôm'
(giống như đuôi con tôm) lượn đi lượn lại dọc Hậu Giang,
Tiền Giang, kênh rạch, trông rất vui mắt. Tiếng nổ lạch cạch
từ những động cơ nho nhỏ lại làm cho nông thôn thêm chút
náo nhiệt.(1)
Hình ảnh ngư nghiệp vào năm 1974 là: gần một nửa triệu
ngư dân, 95 ngàn tâu đánh cá, trong số này có 22 tầu bọc thép
đánh cá rà (trawling). Phần lớn là loại tầu gỗ, từ nhỏ tới tàu
chở được 50 tấn. Khoảng 60,000 tầu được trang bị máy móc.
Một số công ty hải sản có những đoàn tâầu lên tới 30 chiếc.
Còn bè nuôi cá thì rải rắc khắp các giòng sông chính.
Vấn đề khó khăn nhất là mức hư hao hải sản rất cao. Có ba
vấn đề khó khăn:
se Rất ít cảng cá, nhất là những cảng có thể tiếp nhận
được những tâu đánh cá biển;
e Thiếu kho đông lạnh, nhà máy làm nước đá ở những
vùng chài lưới;
e Chuyên chở hải sản chưa phát triển, rất ít loại xe tải
được trang bị đông lạnh.
Vì hư hao lớn nên dù ngư dân bán giá tương đối thấp, ít lời
(vì phải bán nội trong ngày), giá bán ở thành thị lên rất cao.
Ngoài ra mức lời còn bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu thức
ăn nuôi tôm cá. Việt Nam phải nhập cảng đồ ăn (fishmeal) từ
Peru và Nhật Bản. Bởi vậy Kế hoạch phát triển cũng đặt ưu
tiên cho doanh nhân đầu tư vào nhà máy thực phẩm cá, và sản
xuất cá hộp.
Sở Ngư nghiệp ước tính là tới 1977, có thể có một đoàn
tâu đánh cá viễn duyên là 500 tâu, để nghị biến đổi một số
tầu nhỏ hoặc cũ của Hải quân thành tầu đánh cá. Cũng năm
đó, sản xuất hải sản sẽ lên 1,4 triệu tấn, tăng gấp đôi sản xuất năm 1972; xuất cảng sẽ tăng từ 2.300 tấn (US$6 triệu) lên
50.000 tấn (US$35 triệu). Tài trợ là khả thi. Tổng số tài trợ cho
kế hoạch phát triển ngư nghiệp là US$110 triệu, trong đó
US$78 triệu là đóng tâu đánh cá biển, US$9 triệu sản xuất
dụng cụ, US$3,5 triệu khai thác 500.000 mẫu đất (defoliated
mangrove) nuôi tôm, số còn lại là xây dựng kho đông lạnh,
nhà máy nước đá. Đây là một ngân khoản lớn, nhưng theo
khảo sát thị trường thì lãnh vực đầu tư tư nhân kể cả đầu tư
ngoại quốc sẵn sàng đầu tư vào ngư nghiệp này vì lời lớn,
nhanh, hoạt động khai thác lại không bị tùy thuộc nhiều vào
tình trạng an ninh địa phương. Nếu có loại tầu 90 tấn tới 120
tấn (loại tuna clippers) thì số ngày đánh cá của ngư dân có thể
lên tới 280 ngày một năm.
Ngoài ra lại còn phong trào nuôi cá bè trên sông phát triển
mạnh vào những năm 1973-1975. Thêm vào những ao cá, ngư
dân quây lưới, làm bè nuôi cá ngay trên sông. Năng xuất cao,
sản phẩm tươi tốt, ít cần đá đông lạnh vì khi nào có người mua
thì bắt cá lên hoặc đem ra chợ ở ngay địa phương sản xuất.
Năm 1973, đã cho vay mua tâu lớn dùng kỹ thuật tân tiến
đánh cá và lập chợ cá ở Sàigòn và Vũng Tâu, được cơ quan
USAID tài trợ. Thêm vào đó, Ngân hàng Phát Triển Á Châu
(ADB) rất yểm trợ các chương trình phát triển ngư nghiệp. Từ
1970 đã cho vay US$5 triệu để động cơ hóa 384 tầu đánh cá
ngoài khơi, một chương trình thí điểm đánh cá viễn duyên và
hai kho đông lạnh cùng với hai nhà máy làm nước đá. ADB
cũng đang đàm phán về những khoản vay để tài trợ phát triển
những dự án ngư nghiệp ưu tiên cho năm 1975-1976.
Núi, cây, rừng
Phát triển lâm nghiệp cũng rất hấp dẫn vì giá gỗ tăng mạnh
trên thị trường quốc tế. Trừ vùng đồng bằng Cửu Long, lâm
sản tại Việt Nam rất phong phú với 6 triệu mẫu rừng gỗ cứng,
nhiều loại quý có giá cao, được kỹ nghệ làm bàn ghế ở các nước Âu châu, đặc biệt là Pháp, Đan Mạch chú ý. Vùng cao
nguyên có gỗ thông, ở Quảng Ngãi có quế, bán sang Âu châu
và Mỹ. Mục tiêu là trồng thêm 73,000 mẫu gỗ thông, gỗ trắc
(teak), và những loại gỗ quý khác; 5 nhà máy gỗ dán; 2 nhà
máy giấy, 5 nhà máy cưa, 5 xưởng làm bàn ghế, nhà máy làm
đổ gỗ phiến (laminated wood products), bào chế quế.
Tổng số đầu tư phát triển lâm nghiệp là cao: US$107 triệu,
nhưng có thể tài trợ được vì lâm nghiệp thu hút nhiều đầu tư
tư nhân, cả người Việt lẫn ngoại quốc. Ước tính là tới năm
1977, Miền Nam có thể sản xuất 3.3 triệu thước khối gỗ, (so
với 0.7 triệu tấn năm 1972) trong số này có thể xuất cảng 1.9
triệu.
Giữa buổi họp Nội Các ngày 25 tháng 4, 1974: Bộ trưởng
Canh nông Tôn Thất Trình báo cơ quan FAO đã đồng ý vào
nghiên cứu chương trình trồng rừng trên Cao nguyên. Biên
bản họp được TT Thiệu đọc rất kỹ.
Dào đạt lúa thơm nồng
Trong những năm 1973-1974, TT Thiệu luôn thôi thúc khối
kinh tế-tài chính phải tìm mọi cách để có thể tự túc được về
thực phẩm càng sớm càng hay. Nhập cảng gạo tuy đã bớt đi
nhiều so với những năm trong thập niên 1960 (thí dụ như 1966:
nhập 434,000 tấn; 1967: 750,000 tấn) nhưng cho tới 1974 thì
dù đã sản xuất được 4.6 triệu tấn gạo cũng vẫn còn phải nhập
160,000 tấn. Từ cuối 1975 thì khác: sản xuất thóc gạo coi như
đủ để đáp ứng tiêu thụ trong nước (xem Chương trước). Ước
tính của Bộ Kế Hoạch là tới 1980, nếu có thể khai khẩn thêm
1.8 triệu mẫu ruộng bỏ hoang trong thời chiến thì diện tích
canh tác sẽ lên 4.8 triệu mẫu. Như vậy, với năng xuất trung bình
là 2.6 tấn thóc một mẫu, tổng sản xuất lên 12.5 triệu tấn thóc,
tương đương bằng 8.1 triệu tấn gạo. Với dân số Miễn Nam
khoảng 23.3 triệu vào năm 1980 thì tổng số gạo cần để tiêu thụ
là 5.6 triệu tấn. Như vậy sẽ dư 2.5 triệu tấn để xuất cảng.
Thêm vào mở rộng diện tích sản xuất, phương pháp “thâm
canh, đa canh' trở nên cấp thời: phát triển tối đa lúa thần nông
để tăng diện tích lúa hai mùa và đa dạng hóa nông nghiệp.
Để đáp ứng mục tiêu này, chương trình 'dẫn thủy nhập điển”
được đẩy mạnh: hơn một triệu mẫu sẽ có thiết bị điều hòa
lượng nước và bờ đê được củng cố. Một nửa triệu mẫu phải
hoàn thành trong 5 năm và một nửa trong 15 năm. Vì cần
nhiều công trình lớn nên số tài trợ rất cao: US$510 triệu. Dù
ngân sách rất khó khăn, công việc đã được bắt đầu ngay từ
1973 để tới năm 1977 sẽ giảm thiểu nước mặn xâm nhập trên
diện tích là 59.000 mẫu; trang bị 2.000 máy bơm tưới nước
cho 44.000 mẫu, và nhập thêm 12.000 máy bơm để khai thác
số 300.000 mẫu ruộng bỏ hoang.
Thâm canh, đa canh: cũng trong buổi họp ngày 25 tháng 4,
1974. Tổng trưởng Tôn Thất Trình đề nghị và được chính phủ
rồi tổng thống chấp thuận ngay:
e_ Khai thác 500,000 mẫu lúa sả (floating rice) ở An Giang;
dân đã làm thử 10 mẫu, tăng năng xuất cao hơn mức
1.2 tấn/mẫu, có nơi lên tới 10 tấn;
e Thêm 125,000 mẫu hai mùa ở Phong Dinh, Sadec, Cần
Thơ; từ xưa tới nay chỉ có 350,000 mẫu là có đê điều
đàng hoàng để dân có thể thâm canh hai mùa;
e Khai thác đất hoang: còn những 3 triệu mẫu bỏ hoang,
trong đó 1.6 triệu mẫu ở Cao Nguyên, 500,000 mẫu ở
Bình long, Phước Long, Tây Ninh, và 400,000 mẫu ở
Rừng Sát;
e Kết nạp trồng lúa miến, bắp và nuôi cá bè.
Về thiết bị thì trước đó, nội trong bốn năm (1969-1972),
nông dân đã mua tới 400,000 máy bơm nước.
Chăn nuôi gia súc
Từ “cách mạng xanh' chẳng mấy lúc đã lán sang “cách mạng chăn nuôi' (*miracle breeds”) nhắm vào gà, heo:
Gà: cuối 1968 một chương trình thay thế gà cổ truyền bằng
giống mới, tăng sản xuất lên ngay 15% một năm vào 1969 và
1970. Đầu năm 1969 chỉ có 14 lò ấp trứng, sản xuất 85.000 gà
con một tháng. Tới 1970 đã có 30 lò, sản xuất 750.000 gà con
một tháng. Năm 1972, khả năng sản xuất lên tới 28 triệu gà
một năm. Cùng một lúc, thức ăn nuôi gà cũng từ 73,000 tấn
lên 480.000 tấn/năm.
Heo: cũng năm 1969, chương trình “giống heo mới” được
áp dụng, khuyến khích nông dân nhập loại heo mới và dùng
phương pháp hiện đại hơn để nuôi heo. Từ 4 trại nuôi heo
giống có thêm 44 trại nữa. 500 heo giống được nhập cảng để
bán cho nông dân ký hợp đồng là sẽ theo phương pháp quản
trị mới. Mục tiêu tăng sản xuất 10% một năm được đạt ngay
Thêm vào đó là chương trình chủng ngừa vừa tăng lượng
vừa tăng phẩm sản xuất. Cứ mỗi tháng trung bình là 2 triệu
con được chích ngừa. Năm 1968: 12.7 triệu mũi chích, rồi lên
25 triệu vào năm 1972. Tới 1975 đã có 52 trung tâm chích
ngừa.
Tăng chất lượng thịt: nhập loại heo giống “Duroc' và “Poland China Pigs' cho 40 trại chỉ dẫn kỹ thuật nuôi heo cho
nông dân.
Năm 1973 tổng số súc vật là: 36 triệu con gà, 4 triệu heo,
1.5 triệu trâu, bò. Tuy nhiên mức hư hao còn cao: 15%-20%
đối với gà và heo; 7%-10% bò và trâu, và vẫn còn phải nhập
cảng đồ ăn gia súc là 71,000 tấn bắp, và các loại kê. Bởi vậy
chính phủ cho mở rộng diện tích trồng kê (lên trên 5,000 mẫu)
và thêm vào số 29 nhà máy bào chế đồ ăn gia súc.
Phép vua đi với lệ làng
Cơ quan USAID đánh giá là TT Thiệu đã có được một
bước ngoặt trong việc thay đổi tổ chức hành chánh, đưa chính
phủ, luật pháp trung ương gần lại với nông thôn. Đặc biệt là những chương trình “yểm trợ, cung cấp địch vụ cho nông thôn.”
Thí dụ như thành lập những “Toán Lưu động Yểm trợ Cấp
Tỉnh" (Province Mobile Assistance Team) thường xuyên về
làng xem xét, đánh giá các chương trình phát triển nông thôn,
có thẩm quyền giải quyết ngay tại chỗ những khó khăn phát
hiện. Nếu không giải quyết được thì cấp tỉnh phải giải quyết
với sự yểm trợ của trung ương. Rồi còn lập “Hội đồng An ninh
và Phát triển Trung Ương' (Central Security and Development
Counecil) để phối hợp giữa các bộ, sở và địa phương trong việc
phát triển nông thôn.
Thứ nữa là Quỹ phát triển tỉnh (Province Development
Fund) và Quỹ Trung Ương Phát Triển Địa Phương (National
Fund For Local Development): để yểm trợ cấp tỉnh, độc lập
với ngân sách được thiết lập năm 1969 để yểm trợ những dự
án ưu tiên “mở rộng cửa nông thôn”, đặc biệt về ba lãnh vực:
hương lộ, cầu cống, và thủy lợi. Từ ngân sách của hai Quỹ là
1.4 tỷ đồng năm 1969 đã tăng lên 310 tỷ đồng vào năm 1971.
Kinh nghiệm thành công về mô hình nối kết được địa
phương và trung ương cũng như giải quyết vấn đề tại chỗ đã
dẫn tới cải tổ hành chính ngay ở trung ương với một chương
trình “Cách mạng Hành Chánh” do chính TT Thiệu khởi xướng
và đốc thúc, nhất là sau khi đình chiến. Trường Quốc Gia Hành
Chánh yểm trợ tối đa ông Quách Huỳnh Hà trong công tác
này. Mục đích là “tắn quyền", tăng quyển và ngân sách cho
địa phương, thu hẹp phạm vi của chính phủ trung ương. Các
nhân viên cán bộ phải về quận, về làng thay vì chỉ ở Sàigòn
và tỉnh ly. Trung tâm đào tạo cán bộ ở Vũng Tầu hết sức năng
động, tiếp nhận từng lớp rồi từng lớp công chức đi học tập.
Mở rộng cửa thôn xóm
Những chương trình phát triển nông thôn cũng tác động
vào việc mở rộng cửa làng mạc, giảm thiểu cái cảnh cách
biệt làng mạc im lìm sau lũy tre xanh. Chương trình Tự phát triển Làng (ViHage Self Development) với mục đích tranh đấu
sự ủng hộ của nhân dân (“winning the hearts and minds of
rural people”) được USAID yểm trợ để từng bước cải tiến bộ
mặt nông thôn. Trong 5 năm từ 1969 tới 1973 đã có tất cả
62,390 dự án như sau:
Giáo dục và đào tạo: 9,500 dự án;
Y tế (public health): 1,811
Nông nghiệp và ngư nghiệp: 14,269
Công trình công cộng: 31,435
Thủ công: 299
Những dự án khác: 3,144
Ước mong đơn giản khi thanh bình trở lại
Mùa Hè 1974, trước tình hình kinh viện đen tối, đại sứ
Martin cố vấn TT Thiệu để nghị ngay một số dự án để ông
giúp vận động sự tài trợ từ chính phủ Mỹ và một số quốc gia
thân hữu. Nếu để tới 1976 là muộn rồi. Những bước chuẩn bị
“dự án khả thi” cho từng lãnh vực đòi hỏi nhiều thời gian, ít
nhất cũng phải mất hai, ba năm. Nhưng ông Thiệu chỉ thị Bộ
Kế Hoạch phải cấp tốc soạn một danh sách dự án nội trong ba
tháng dựa trên tiêu chuẩn là chọn những dự án có thể “bắt
đâu nhanh, kết quả sớm” ('quick start, quick returns').
Ngành nào có thể làm những dự án vừa nhanh, khỏi cần
xem xét “khả thi lại có kết quả sớm? Câu trả lời thấy ngay:
ngư nghiệp là một trong những dự án có thể bắt đầu nhanh
nhất và lời nhất, lại dễ thu hút đầu tư. Ngoài những dự án sản
xuất nông nghiệp, thủy lợi lại mang lời nhiều nhất. Bộ Kế
Hoạch hoàn thành một tổng số là 251 dự án, xếp ngư nghiệp
là ưu tiên số 3. Khi làm việc với chúng tôi để xem xét danh
sách này, ông Thiệu đọc kỹ những dự án dưới 'Để mục II"
gồm đủ lãnh vực từ cảng cá, dụng cụ ngư nghiệp tới nhà máy
nước đá cung cấp cho kỹ nghệ đông lạnh.
Đặc biệt là ông Thiệu chú ý tới và hỏi chúng tôi về dự án
xây 12 chợ cá và bãi đậu cho thuyền, tầu đánh cá cập bến ở
Phan Rang, Thừa Thiên, Quảng Tín, Quảng Ngãi, Phú Yên,
Cam Ranh, Vũng Tầu, Phước Tỉnh, Châu Đốc, Bạc Liêu và
Chánh Hưng - Sàigòn. Dự án này sẽ do Nha Ngư Nghiệp, Bộ
Canh Nông thực hiện, nhưng thiết kế và xây dựng phải trao
cho các công ty tư nhân để có hiệu quả và nhanh chóng. Mục
tiêu là cung cấp cho ngư dân phương tiện và dịch vụ bảo quần,
tăng phẩm chất hải sản, tiếp thị và phân phối. Tổng kinh phí là
1.2 tỷ đồng (gần US$2 triệu). Thời gian hoàn thành là một
năm. Nghe chỉ tiết như vậy, ông Thiệu gật gù, thỉnh thoảng
còn hỏi xem đã tiến bộ tới đâu.
Chính vào dịp này chúng tôi mới để ý là ông rất thích thú
vui đánh cá. Có thể là vì ông xuất thân từ miễn duyên hải (tại
Trị Thủy, quận Thanh Hải, Phan Rang) nên từ bé ông đã thích
nghề chài lưới. Sau này ông có vào Sàigòn theo học ở Trường
Hàng Hải Dân Sự. Trong những khi chuyện trò giải trí, ông
hay nói tới thuyền đánh cá có máy đuôi tôm.
Tướng John Murray kể lại cho tôi câu chuyện là một hôm
ông gặp ông Thiệu trong một buổi tiếp tân, thấy ông Thiệu
khỏe mạnh, Murray hỏi “Tổng thống chơi môn thể thao gì?”
Ông Thiệu trả lời là trước đó ông thích đi trượt nước và chơi
tennis, ông chỉ chơi tennis vào chiều tối, vì ban ngày quá bận.
Nhưng từ cuối 1973 Thủ tướng ra lệnh tiết kiệm điện nên đến
bây giờ, ông phải ngừng cả tennis vì có lệnh là sân chơi cũng
không được bật đèn ban tối. Từ nay ông chỉ còn thú vui là câu
cá. Theo Tướng Bình thì vì vấn để an ninh, thỉnh thoảng ông
bất chợt đi câu ở sông Sàigòn vào buổi chiều, chứ không câu
đều đặn. Đôi khi ông cũng ra Côn Sơn lên chiếc tầu nhỏ của
Hải quân để câu cá biển, ông rất thích loại cá thu. Tướng
Murray kể là sau khi nói tới chuyện tennis, ông Thiệu chuyển
sang chuyện đánh cá và vui vẻ nói về thuyền bè đánh cá có
gắn máy đuôi tôm lượn trên sông, rạch: “Tôi hy vọng sau hòa
bình, tôi được về quê có cái tàu nhỏ đi đánh cá, ” một điều mà chúng tôi cũng đã từng được nghe ông nói.
Sau này, khi gặp lại, mỗi lần nói tới chuyện đánh cá là
thấy nét mặt ông Thiệu vui hẳn lên, phản ảnh những kỷ niệm,
những công việc ông làm mà cuối đời vẫn còn đem lại cho
ông niềm yên ủi nhẹ nhàng. Như đã đề cập tới trong Chương
17, ông cho biết sẽ không ra ứng cử chức Tổng thống lần thứ
ba vào tháng 10, 1975. Thế là từ cuối Thu năm ấy ông đã có
thể về Phan Rang để đi đánh cá.
Như vậy, ước mong của ông khi thanh bình trở lại cũng
thật đơn giản, vì nếu có đi đánh cá thì ai ai cũng chỉ mong
được: “Vui khoang cá đây. ” (P500)
留言
張貼留言