第六章：絕望中的掙扎（第133頁-152）
這段文字記錄了南越政權在垮台前夕，面對美援斷絕與資源枯竭時，如何將最後的希望寄託於石油開發與動用國家黃金、外匯儲備進行最後一搏。以下為中文譯文：
第六章：絕望中的掙扎（第133頁）
那天清晨，當薄霧仍繚繞在軍隊義莊（軍人公墓）的山丘上時，全體內閣成員及總統府職員皆已到齊。獻花儀式開始，紹（Thiệu）總統親自點燃紀念碑前的大油槽。火光熊熊燃起，蓋過了初現的晨曦。軍樂隊緩緩演奏起《招魂祭士之歌》，眾人合十頂禮，祈求英靈在國家危難之際保佑社稷。那是 1974 年 11 月 3 日的「陣亡將士紀念日」。
自當年 8 月起，石油開發的前景突然變得樂觀。據估計，到 1975 年底將有 20 個鑽井平台投入運作。在接獲關於「鴻-9」（HỒNG-9）鑽井井位的報告後，大約 9 月底或 10 月初，紹總統叫我陪同他前往視察油田。在飛往外海的直升機上，遠遠望見鑽井平台火光照亮天際，紹總統神色稍顯開朗，他凝神注視，問道：「什麼時候才能真正出油？」我回答根據經濟部參考油商資訊的估算，最遲要到 1977 年底。在接連不斷的悲慘消息中，外海那簇騰起的火焰，或許也在總統心頭映照出一絲微光。當時尼克森（Nixon）剛辭職，美國國會正飛速削減援助，戰場情勢告急，超級通貨膨脹橫行，經濟危機爆發，萬事皆匱乏！
在鑽井平台上，當專家簡報生產能力時，紹總統聽得非常仔細。專家總結說，如果有更多「激勵措施」（incentive），公司可以增加設備加快開採。他轉頭看我問道：「怎麼激勵？」我建議可以重新審視合約，提高他們的獲利分配，或是研究稅務優惠。紹總統立即同意：「可以，可以。」回到獨立宮後，他指示武文淦（Võ Văn Cầm）大校聯繫相關部門，務必在 11 月前運一桶原油回西貢。11 月 1 日是國慶日，我原以為他想點燃原油上電視向同胞演說，以振奮日益低落的士氣。但沒想到，當政府公報公布「陣亡將士紀念日」流程時，我才知道第一桶原油被送往邊和軍隊義莊，祭奠陣亡將士。
由於石油潛力看好，紹總統指示要「豁出去」（xả láng），考慮以此作為擔保，設法為軍隊購買補給（當時彈藥庫存僅剩 45 天）。這項指示與他在 1975 年 3 月 20 日早餐會上對我們說的話一致：「國家的生存要求我們必須豁出去。」財經小組於 4 月初開會執行此決定。
傾盡金銀儲備購買補給
首要考慮的是動用國家銀行剩餘的外匯儲備，包括美元現金和黃金。在討論購買補給時，政府內部也有意見認為，既然南越還在等待更多援助，就不該宣揚動用金銀儲備買子彈，否則會影響民心並導致本幣貶值。
當時名義上還在等待 7.22 億美元的追加援助！但福特（Ford）總統在 4 月 9 日提出這筆撥款申請，其實只是為了「好看」的姿態，安撫南越方，以免紹總統大聲抗議或做出損害盟友的事。關於此點，福特總統的安全顧問斯考克羅夫特（Brent Scowcroft）後來在訪談中透露：「實際上，我們中沒有人相信能從國會拿到這筆錢。這樣申請只是為了讓我們看起來對所有努力仍有誠意。我們當時只關心如何撤離與脫身。」
當時南越也看穿了這點，特別是駐美大使陳金鳳（Trần Kim Phượng）從華盛頓發回悲慘情勢的電報後更為明確。福特總統對南方最後的求救完全置之不理，還向國會提出 4 月 19 日這個急促的截止日期，這無異於為國會否決此案鋪路。
紹總統請求馬丁大使支援這最後的行動，馬丁也毫不遲疑。首先是協助轉移黃金以購買補給（見第 12 章），但消息洩露後導致行動徹底失敗，於是雙方改在極度保密的情況下商討動用美元儲備。馬丁認為這是個好主意，並承諾會想辦法。
直到 1975 年後的 32 年，我們才知道，就在馬丁收到國務卿季辛吉（Kissinger）「儘快收拾走人」指示的那天，他竟還向華盛頓發電報詢問「對外銷售軍需物資」（Foreign Military Sales）的手續。他這種「垂死掙扎」的行動得到了游擊戰專家及美方顧問羅伯特·湯普森（Robert Thompson）的支持。在崩潰前兩個月，湯普森視察戰場後向福特總統報告：「南方正準備繼續戰鬥，如果能有最低限度的支持來激勵人民並遏制河內，幫助他們堅持夠久，美方就能達成撤出。然而，若無支援，南方將在美國永恆的羞辱中崩潰。」
1975 年 4 月 17 日，距離南方崩潰僅剩約兩週，馬丁指示經濟參事丹尼（Danny Ellerman）向白宮國家安全會議的馬爾科姆·巴特勒（Malcomb Butler）發出電報。這份編號「Saigon 0709」並由馬丁署名的電報內容摘要如下：
1975 年 4 月 17 日 經由馬丁專線轉發 收件人：馬爾科姆·巴特勒，國家安全會議 主旨：購買彈藥的可能性
「越南共和國政府似乎正在考慮動用其外匯儲備來購買彈藥。請告知：
『對外銷售軍需物資』手續具體如何辦理？
這批物資最快何時能開始運送？
可以安排哪種信貸融資？
如果（南越政府）做出決定，我們如何能最快開始執行？」
美國的「對外銷售軍需物資」程序極其嚴格繁瑣，特別是在冷戰時期。運輸又是另一個問題。如果要快，就必須空運，但運費極其昂貴（油價在 1973 年底三個月內從每桶 2 美元飆升至 12 美元。註：2008 年曾達到 147 美元）。1973 年前，美越空運與海運的費用比是 10 比 1，到 1974 年底則飆升至 44 比 1。此外，即便買得到，還得找大銀行願意提供貸款信用證來結算。南越政府不可能在幾天內從分散在全球金融中心的帳戶中歸攏資金。但相對而言，動用外匯儲備買補給，已是所有措施中能最快施行的一項。
（第 137 頁）
這段文字生動地描述了美國駐南越大使馬丁（Graham Martin）在西貢政權倒塌前夕，如何試圖繞過美國政府內部的官僚阻礙，為南越爭取最後一線生機。以下是中文譯文：
馬丁大使迂迴繞道以避開障礙
除了繁瑣的程序與運輸耗時等技術性問題外，還存在著三個巨大的障礙：國防部長消極的態度、美國國會的情緒，以及國務院的立場。當時戰場形勢已迫在眉睫，1975 年 4 月 17 日，春祿（Xuân Lộc）防線已經失守。馬丁先生仍堅持尋找迂迴途徑以避開障礙。他在「0709 號電報」中繼續寫道：
「我不打算走軍事渠道，而是希望請求你與克林特·蘭傑（Clint Ranger）會面，以諮詢埃里克·馮·馬博德（Erich Von Marbod）先生的意見。我希望他本人或其下屬能就此問題，以及如何克服這些障礙，提供有用的初步評估。」
馬丁先生不想走軍事渠道，是因為他深知如果走這條路，請求必須先經過駐越武官處處長霍默·史密斯將軍（駐紮於新山一），再按軍階系統上呈至國防部長詹姆斯·施萊辛格（James Schlesinger）。馬丁太清楚施萊辛格那種「甩手不管」的態度了。4 月 2 日，即便在峴港淪陷後，施萊辛格竟還宣稱南方「相對較少發生大規模戰鬥」，目的就是為了淡化戰場烈度。為什麼要這樣做？是為了讓美國避開支援南方的責任。在魏安德將軍前往西貢視察情勢前（3 月底），施萊辛格還叮囑道：「弗雷德，要謹慎。不要許下太多承諾。不要讓自己陷入那種以為能扭轉乾坤的想法中。潮水幾乎已經退盡了。」（《失去的十字架》，第 285 頁）。至於埃里克·馮·馬博德，雖然他是施萊辛格的下屬，但對南方深具同情心，因此馬丁想私下探詢他的意見。
第二個困難是美國國會的反對立場。國會究竟會贊成還是反對南越共和國的要求？為了維護總統與總理的體面，馬丁在電報中推說這只是下屬的意見，尚未定案，以便萬一受阻時仍能保留外交臉面。電報繼續寫道：
「你們如何評估國會對於『越南共和國政府動用自身外匯儲備購買彈藥』的反應？南越政府內部較低層級（相對於領導層）的討論認為，如果南方表現出願意犧牲一切的決心，國會的反應可能會更趨向正面。然而，也有人質疑這種觀點，認為這樣做很吃虧，應該繼續等待國會對 7.22 億美元軍援案的最終裁決。」
最後也是最大的障礙是國務院。就在同一天（4 月 17 日），國務卿季辛吉（Kissinger）已給馬丁大使發電報催促撤走，指示必須「立即迅速撤離」（to get out fast and now）。因此馬丁將電報直接發往白宮，而非發給國務院。
這一幕令人動容：當華盛頓已經轉過頭去時，唯獨這位大使依然癡癡地守望著南方的軍民，充滿眷戀。就這樣，在最後的日子裡，越南共和國擁有了兩個「美國盟友」：一個在華盛頓，另一個在西貢。
（第 140 頁）
- 文件時間：1975 年4 月17 日。
- 文件內容：討論南越政府（GVN）計劃使用外匯儲備購買軍火，並諮詢美國政府如何進行交易。
- 關鍵人物：Martin、Malcolm Butler、Clint Granger。
- 文件標題：138 • 阮進興(NGUYỄN TIẾN HƯNG)
- 收件人：Malcolm Butler，美國國家安全委員會工作人員，華盛頓
- 發件人：Denny Ellerman，美國駐西貢大使館
- 主旨：[疑似] 可能的軍火購買案
- 內容摘要：
- 1. 關於GVN (南越政府) 似乎正在考慮使用FX (外匯) 儲備購買軍火。 需要什麼條件來為此設立FMS (對外軍售) 案件？ 運輸能多快開始？ 可以安排什麼樣的信用？ 如果決定做出，我們將如何啟動？
- 2. 為了不經過軍事管道，我希望你與Clint Granger 一起探索與Erich (姓氏不清楚) 的問題。 我希望他或他的人員能給你對問題以及如何掃清障礙的初步評估...
- 3. 對於國會對GVN 使用FX 購買軍火的反應有何評估？ 此處有人以及低層GVN 官員認為，透過展現犧牲一切的決心，國會的反應會是積極的。 其他人質疑這種觀點，甚至爭辯這會適得其反，因此最好等到國會對7.22 億美元做出決定。 我們想避免噱頭；另一方面，如果機會存在，我們不想錯過。 國會的人員和Erich 的評估將幫助我們決定是否建議GVN 使用黃金...
- 署名：MARTIN
這段文字揭示了南越政權在垮台前半個月，試圖以「貸款」取代「直接援助」作為最後的政治外交賭注，以及美方官員在華盛頓冷漠氛圍下的掙扎。以下是中文譯文：
最後的賭注（第140頁）
正如在《失去的十字架》（KĐMTC）一書中所載，4 月 14 日，紹總統給我們看了一份由王文北外長從倫敦發回的電報，報告了令人樂觀的行程結果：「所有人，特別是哈立德國王，都向我提供了堅定的保證，將繼續支持並向越南共和國（南越）提供經濟援助。」
如今我們獲得了更多關於王外長此行的資料。文件顯示，當時南越民間的石油消耗量估計為每天 3.2 萬桶，軍事需求量也大約與此相當。石油是從新加坡和印尼的煉油廠進口的，而在用於煉油並供應給南越的原油中，高達 45% 來自沙烏地阿拉伯。南越每年在油料上的支出為 3 億美元。因此，最緊迫的要求之一就是沙烏地繼續在這一需求上幫助南方。
然而，華盛頓對王外長的使命態度冷淡。美國駐沙烏地大使詹姆斯·阿金斯（James Akins）於 4 月 12 日從首都吉達發給國務卿季辛吉的電報中提到，他可以支援王外長，但他抱怨道：「我尚未收到部（國務院）關於支援王先生的任何指示……我多次對此問題（援助南越）表達強硬立場，我認為這符合美國政策，但我總是接到停止行動的通知……」針對華盛頓一直擔心王外長的行程會洩露的問題，阿金斯大使接著寫道：「如果國務卿害怕此事洩露，我看不出我們提議或採取的任何行動會有什麼令人反感的地方——除非現在嘗試營救西貢和南越人民這件事本身，已被視為是不道德的。」（原文：If the Secretary fears that there will be a leak, I cannot see that anything proposed or done would be objectionable — unless the very fact of trying to rescue Saigon and the South Vietnamese is now considered as immoral）。我們可以推論，華盛頓方面肯定發出了某種「甩手不管」的信號，才讓這位駐沙烏地大使說出如此重話！
當時在西貢，紹總統並不知道這份密電，但在得知王外長已會見費薩爾國王的繼任者並取得成功後，他燃起了一絲希望。王外長要求獲准在返回西貢前先繞道華盛頓停留兩天以研判情勢。紹總統告訴我應配合王外長在華盛頓的工作，並提出「貸款」建議以取代援助。
最初向美國借貸的計畫是由我們本人提議紹總統考慮的。1974 年夏天，當西貢與華盛頓的關係日益惡化時，紹總統與馬丁大使討論了請求國會給予南越最後一筆撥款的事，但成功的可能性極低。因此我們建議，他也同意研究一個備案，即「援助性貸款」，作為美國對其盟友最後的恩慈。
現在，由於福特總統提出 4 月 19 日作為國會決定是否繼續援助南方的最後期限，紹總統希望推遲這項裁決，因為國會極大機率會投下反對票。如何推遲？唯有提出「援助性貸款」這項新提案供國會審議，以取代直接表決。借貸計畫是當時唯一的出路，且還有沙烏地國王這位盟友的支持。在我們出發前，一封寫給福特總統的信已起草好放在紹總統桌上。他叮囑，在華盛頓如果看到此事有成功的希望，就立即發電報回來讓他簽署並交給馬丁大使。信中言辭懇切，其中一段寫道：「我誠摯地請求您呼籲國會向越南共和國提供 30 億美元的長期貸款，分為三年撥付，利率由國會決定，並請求在償還本息前給予 10 年寬限期。越南共和國的石油資源與農業資源將作為這筆債務的抵押品……這是我們以盟友身份呼籲美國幫助的最後行動。」
為了協助執行這項任務，紹總統請求馬丁大使支持我們的行程。馬丁隨即給國務卿發電報（4 月 15 日電報）： 「我報告國務卿知悉，紹先生建議如果 7.22 億美元的追加軍援可能被國會否決，我們應設法推遲表決日期。儘管紹先生不願明說，但顯然他和其他所有人一樣，都不知道（如果國會否決）後果會如何？」
隨後，馬丁直接提出了南越要求的貸款金額。在 4 月 17 日的 0709 號密電中： 「在另一份經由此專線發出的訊息中，大使提出了越南共和國申請 50 億美元貸款的建議，以此作為解決目前國會僵局（關於增撥軍援案）的方案。」
為什麼南越只想借 30 億美元，而丹尼·艾勒曼（代表馬丁大使）卻說是 50 億？後來，當我探望退休後的馬丁前大使時問及此事，他回答：「面對美國國會，如果你想要 30 億，你就得開口要 50 億。」 他接著補充：「南越政府當時這樣打算（貸款）是對的，因為在那個時刻，這比要求追加撥款援助更具現實意義。」
（第 143 頁）
這段文字揭露了馬丁大使（Graham Martin）如何在幕後避開美國國務院，私下與白宮及南越計畫部長聯繫，試圖推動最後的貸款計畫。以下是中文譯文：
關於計畫部長赴美求貸的報告（第 143 頁）
從接到紹（Thiệu）總統下達的出差指示起，我就對馬丁大使表達了對美國國務院的顧慮，並表示我還需諮詢我的朋友沃倫·納特（Warren Nutter）博士。納特博士曾任國防部助理部長，是我在維吉尼亞大學時期的恩師，在共和黨內極具影響力。直到 30 多年後，我們才得知這次出差背後發生的種種內幕。
事實上，馬丁大使當時曾指示參事丹尼·艾勒曼（Danny Ellerman）致函白宮的巴特勒（Butler）先生，強調關於南越申請貸款一事，「最重要的莫過於不要讓國務院和美國國際開發總署（USAID）知道」。他還叮囑巴特勒去尋找（阮進）興，因為興部長可能會先向國務院和開發總署提出此事：
「計畫部長（阮進）興已離開西貢前往華盛頓，負責游說整體的援助事宜，特別是推動貸款建議。在南越方面，這項提議幾乎是由他一手促成的。他可能會先向國務院和美國國際開發總署提出這項建議；他之所以這麼做，是因為他深信美國人民會非常願意接受。我們將此視為最後才動用的備案，後續推進仍取決於（你們）對國會反應的研判。
您可以去見興部長，並告知他您本人與庫珀（Cooper）先生也正就此（貸款）問題進行研究，但他必須尊重我們對國會反應的評估意見。
順頌商祺， 馬丁」
我們當時深信「貸款」計畫是可行的。針對此問題，馬丁大使在同一份電報中進行了務實的盤算並提議：
「我們粗略計算，若以 3% 的利率，給予 10 年寬限期及 25 年的還款期，這似乎是可行的。
我們已要求庫珀先生研究此問題。請告知進展如何，而最重要的莫過於不要讓國務院及美國國際開發總署知道。」
（第 145 頁）
- 文件類型為電報，由丹尼·埃勒曼發給馬爾科姆·巴特勒。
- 主要討論內容為一筆50 億美元的貸款，旨在解決國會的僵局。
- 提到了越南計劃部長Hung 前往華盛頓游說以推動貸款項目。
- 特別指示將此事務暫時對國務院/國際開發署（State/AID）保密。
- 發送者：Danny Ellerman，美國駐西貢大使館
- 收件者：Malcolm Butler，美國國家安全委員會工作人員，華盛頓
- 主題：可能進行的彈藥採購
- 內容節錄：大使提出了50 億美元貸款的議題，作為解決可能出現的國會僵局的一種方式。 我粗略計算了一下，認為10 年寬限期和25 年償還期是可行的。 Hung，計劃部長，已前往華盛頓進行一般性游說，並推動貸款的想法，這似乎主要是他基於越南共和國方面的立場。
這段文字記錄了南越政府最後的「貸款計畫」在華盛頓遭遇的冷酷現實，以及美國政府如何正式宣告對越戰的終結。以下是中文譯文：
白宮的反應：「這對興先生將是一場災難」？（第148頁）
白宮對於「援助性貸款」的反應如何？以下是回覆內容：
白宮 致：美國駐西貢大使館／機密 — 經由 SRF White House 50725 管道 收件人：丹尼·艾勒曼（Denny Ellerman），西貢經濟參事 發件人：馬爾科姆·巴特勒（Malcomb Butler），國家安全會議 主旨：黃金、購買彈藥及貸款事宜
關於 50 億美元貸款案 「庫珀（Cooper）與斯蒂曼（Stearmnan）先生昨天已討論過此事，我今天也與這兩位談過了。一致的意見是：在目前的情況下，我們根本沒辦法辦成這件事。 我還沒讀到新發來的電報，所以不清楚細節，但如果（貸款）需要國會批准，那實在太難了，起初至少得等到局勢穩定下來才行。」
當時美國一心只想脫身，不想再添任何麻煩。我與前國防部助理部長沃倫·納特（Warren Nutter）博士商討此事，他建議我無需再與行政部門接觸，因為他們已經完全撒手不管了。因此我避開了他們，繼續獨自活動。
巴特勒先生在電報中繼續寫道：
「我還沒見到興先生，但我會繼續找他；我同意，如果他執意獨自為這筆貸款奔走，那對他而言將是一場災難（it would be a disaster for him）。」
難道我們真的走錯路了嗎？實際上，聽從了恩師的建議，我沒有去見行政官員，而是去見了美國參議院軍隊牧師愛德華·埃爾森（Edward Elson）。他極具威望，每天早晨參議院開議前，都是由他領頭為全體議員禱告。我們交情匪淺。我請求他嘗試說服參議員們，考慮以貸款計畫來取代投下「反對票」。埃爾森牧師承諾會盡力幫忙，但也坦言恐怕為時已晚。
確實已經太晚了。當我於 4 月 15 日在獨立宮辭別紹總統前往美國時，看他神情凝重憂慮，但並無絕望之色。我原以為應該還有時間活動，只要有一線希望就要爭取到底。然而現在，連一滴水的希望都沒了。
1975 年 4 月 18 日上午，各大通訊社報導：參議院國防委員會剛剛投票反對增加對南越的軍援。國際關係委員會也剛批准授權福特總統動用美軍撤離在越美國人。對我們而言，這是一個終身難忘的時刻：1975 年 4 月 18 日，星期五。
隔天是週末，白宮還得為福特總統 4 月 23 日星期三前往紐奧良的行程做最後準備。那天，福特總統從容地步入杜蘭大學（Tulane University）的講壇，隨後鏗鏘有力地宣布： 「對於美國而言，越南戰爭已經結束…… 美國可以重新找回（越戰）之前的自豪感。但這種自豪感，絕不可能透過重新參與一場對美國而言已經結束的戰爭來獲得。」
（第 148 頁）
- 文件類型：1975年4月的機密電報，屬於「Backchannel Messages」系列。
- 關鍵內容：談論有關黃金、彈藥採購以及數十億美元貸款的問題。
- 歷史背景：文件提及當時的嚴峻形勢以及如果局勢沒有穩定，貸款難以進行。
- 標題：阮文紹總統心聲· 147
- 日期：四月
- 發送時間：19/02052
- 收件人：立即送交A. DENNY ELLERMAN
- 發送時間：190030Z APR 75 (1975年4月19日)
- 發送方：白宮
- 接收方：美國駐西貢大使館
- 機密等級：SECRET (機密)
- 收件人細節：A. DENNY ELLERMAN，經濟事務公使銜參贊- 西貢
- 發送人：MALCOLM BUTLER
- 主題：黃金、彈藥採購與貸款
- 內容摘要：
- 關於數十億美元的貸款，COOPER 和STEARMAN 昨天討論過，我今天也與他們談過。 共識是，在目前的情況下，我們似乎無法做到。 我還沒有看到傳入的電報，所以無法談論具體細節，但如果必須透過撥款程序，那這是一個無法開始的項目，至少在局勢穩定之前是這樣。 我還沒有聯絡到HUNG，但會繼續嘗試。 我同意讓他獨自推動貸款將是一場災難。
- 我明白這對你來說是一個艱難的時期，我希望你繼續讓我知道我能如何協助你。
- 致以誠摯的問候。
這段文字探討了南越垮台前夕，若美方的支持能延續片刻，歷史是否可能會有一個較不痛苦的結局。以下是中文譯文：
謝幕之時本可有所不同？（第 148 頁）
如果越南共和國（南越）最後的籌謀以及馬丁大使的支持得到了華盛頓的同意，結局會是如何？
根據馬丁大使的說法，如果有補給，且如果華盛頓沒有表現得如此明顯要拋棄南方，那麼當時南越或許還能再支撐一段時間。當然，肯定撐不了太久，但至少還有那麼一點機會去談判達成一項政治解決方案。馬丁先生認為，根據他（以及法國大使梅裡永）當時游說的政治方案，權力的交接或許會更趨於溫和，且極大可能不會出現隨後而來的那些「學習改造營」。一場長期的戰爭終須結束，但它本可以結束得不那麼慘痛。
馬丁先生始終堅信，直到 1975 年 4 月 27 日，北越仍同意透過政治方案進行談判，直到那晚才改變主意。後來他向美國國會陳述時也是持此論調。國務卿亨利·季辛吉（Henry Kissinger）在 1975 年 5 月 5 日的記者會上也證實了這一點（見《失去的十字架》，第 391 頁）。
為什麼北越會在 4 月 27 日晚間改變主意，轉而採取純軍事手段、改用坦克開進西貢？福特（Ford）總統在 4 月 23 日的那番演說，是否對此事件產生了影響？我們必須等待更多新的解密文件，才能得到最終的答案。
（第 149 頁）
- 照片內容：1975年3月初，國際媒體訪問當時的越南共和國總統阮文紹（TT Thiệu），討論軍事援助情況。
- 人物：照片中可見阮文紹總統，作者（Nguyen Tien Hung）坐在中間。
- 來源：照片由總統府提供。
- 背景：此場景發生在越南戰爭結束前的關鍵時期。
- 標題：150 • 阮進興(Nguyễn Tiến Hưng)
- 說明：1975年3月初：國際媒體訪問總統阮文紹關於軍援情況，作者坐在中間。 （圖：總統府）。
- 歷史場景：畫面左側為阮文紹總統，正在接見一名美國眾議員（右二）。
- 關鍵人物：總統左側為時任美國駐越副大使沃爾夫岡·雷曼（Wolfgang Lehman）。
- 照片來源：此影像出自「總統府」的紀錄照片，記載於關於阮文紹總統的書籍中。
- 歷史背景：阮文紹是越南共和國在1967年至1975年期間的總統，此情景反映了當時南越與美國之間的密切外交關係。
- 標題：阮文紹總統心聲• 151
- 圖說：紹總統接見一位美國眾議員；作者坐在眾議員旁邊；總統左邊是美國副大使沃爾夫岡·雷曼。 （圖片：總統府）。
- 此為阮文紹總統與美國大使馬丁（Martin）及美國國會議員的會談。
- 背景為位於胡志明市的南越總統府（獨立宮）。
- 此類會談通常涉及越戰期間的美國援助政策。
- 照片記錄了越南戰爭結束前夕的關鍵外交時刻。
- 152 • 阮進興
- 阮文紹總統接見一位美國國會議員討論援助，作者坐在馬丁大使身旁。
- （圖：總統府）。
翻譯成中文
(P133)
CHƯƠNG 6
Xoay Xở Lúc Tuyệt Vọng
Sáng sớm hôm ấy, lúc sương mù vẫn còn lãng đãng trên đổi Nghĩa Trang Quân Đội, toàn thể nội các và nhân viên văn phòng tổng thống đã có mặt. Nghi lễ đạt vòng hoa bắt đầu, TT Thiệu đích thân châm lửa vào một vạc dầu lớn để ngay trước đài tưởng niệm. Lửa bốc cháy sáng rực, át đi cả ánh bình minh lúc vừa hé rạng. Ban Quân Nhạc chẩm chậm cử bài Chiêu Hồn Tử Sĩ, mọi người chấp tay vái lậy, cầu xin hương hồn các chiến sĩ anh hùng phù hộ cho đất nước trong giờ phút hiểm nghèo này. Đó là ngày “Chiến sĩ Trận
Vong, mồng 3 tháng 11, 1974. Kể từ tháng 8 năm đó triển vọng dầu lửa bỗng nhiên trở nên lạc quan. Theo ước tính thì cuối năm 1975 cũng đã có 20 dàn khoan. hoạt động (KĐMTC, trang 153-155). Sau khi được
báo cáo về HỒNG- 9, khoảng cuối tháng 9, đầu tháng 10 (tôi
không nhớ rõ ngày), TT Thiệu bảo tôi cùng đi với ông ra thăm
mỏ dầu. Trên chuyến trực thăng bay ra khơi, xa xa khi nhìn
thấy ngọn lửa cháy sáng trên vòm trời từ những dàn khoan, Vẻ
mát ông Thiệu có bề tươi lên, ông nhìn thật chăm chú. “Bao
giờ thì mới thực sự có dầu,” ông hỏi. Tôi trả lời là theo Bộ
Kinh tế ước tính dựa trên những thông tin của các hãng thì
muộn lắm là tới cuối 1977. Trong lúc nhận được những tin tức
bi đát liên tục, ngọn lửa nghi ngút từ ngoài khơi chắc cũng đã
rọi vào tâm trí ông tổng thống được một tia sáng. TT Nixon
vừa từ chức, Quốc Hội Mỹ đang cắt giảm viện trợ thật nhanh,
chiến trường bắt đầu sôi động, nạn siêu lạm phát hoành hành,
kinh tế khủng hoảng, mọi sự đều thiếu thốn!
Trên dàn khoan, khi chuyên gia trình bày về khả năng sản
xuất, ông Thiệu lắng nghe mọi chi tiết. Người chuyên gia kết
luận rằng nếu có thêm sự khuyến khích (incentive) thì hãng
có thể tăng phương tiện để đào nhanh hơn. “Khuyến khích
làm sao, ” ông nhìn tôi hỏi. Tôi trình bày rằng có thể xem xét
lại hợp đồng rồi cho họ chia phần cao hơn, hoặc nghiên cứu
khía cạnh thuế má để cho họ ưu đãi hơn khi họ bắt đầu xuất
cảng. Ông Thiệu đồng ý ngay: “Được chứ, được chứ.” Về tới
Dinh Độc Lập, ông chỉ thị Đại tá Võ Văn Cầm (Chánh Văn
phòng) liên lạc với cơ quan hữu trách để cho chuyển một
thùng dầu thô về Sàigòn trước tháng 11. Mồng một tháng 11
là ngày Quốc Khánh, tôi tưởng chắc ông muốn đốt để chiếu
lên TV và nói chuyện với đồng bào về dầu lửa, hy vọng tác
động vào tinh thần đang sa sút. Nhưng không, khi Văn phòng
Chính phủ thông báo chương trình nghi lễ của ngày “Chiến Sĩ
Trận Vong,` tôi mới biết thùng dầu đầu tiên đã được đem lên
Nghĩa trang Quân Đội Biên Hòa để phúng viếng.
Vì khả năng dầu hỏa rất tốt, TT Thiệu chỉ thị phải “xả
láng, xem xét để sử dụng nó vào một cố gắng chung là tìm
cách mua cho được tiếp liệu cho quân đội (vì trong kho chỉ còn 45 ngày đạn). Chỉ thị này thì cũng giống như điều ông nói
với chúng tôi trong bữa ăn sáng ngày 20 tháng 3, 1975: “Sự
sống còn của một quốc gia đòi mình phải xả láng.” Nhóm
Kinh tế Tài chính bàn bạc vào đầu tháng 4 để thi hành quyết
định này.
Dốc hết dự trữ vàng bạc mua tiếp liệu
Xem xét đầu tiên là việc sử dụng ngay cả dự trữ ngoại tệ
còn lại của Ngân hàng Quốc gia, gồm số tiền đôla và vàng.
Trong khi bàn việc mua tiếp liệu cũng có ý kiến trong nội
bộ chính phủ cho rằng vì VNCH còn đang chờ đợi thêm viện
trợ thì không nên nói tới việc đem dự trữ và vàng ra mua đạn,
sẽ ảnh hưởng vào tâm lý quần chúng và tiền đồng sẽ mất giá.
Lúc ấy về mặt lý thuyết thì vẫn còn chờ khoản $722 triệu
viện trợ bổ sung! Nhưng việc TT Ford xin thêm số tiền này
ngày 9 tháng 4) thì cũng chỉ là “một nghĩa cử trông cho đẹp”
nhằm xoa dịu phía VNCH để cho ông Thiệu khỏi la lối lên
hoặc làm chuyện gì có phương hại đến đồng minh. Về điểm
này, chính ông Brent Scowcroft, Phụ tá An ninh của Tổng thống
Ford đã tiết lộ cho chúng tôi trong một cuộc phỏng vấn về sau
này: “Thực ra không một ai trong chúng tôi tin rằng sẽ xin
Quốc hội được khoản tiền này (8722 triệu). Việc xin như vậy
chỉ là một cách làm cho chúng tôi trông có vẻ nh vẫn còn
thật lòng về tất cả những cố gắng ấy. Chúng tôi chỉ quan tâm
đến cách rút đi và giải kết mà thôi” (KĐMTC, trang 293).
Lúc đó thì VNCH cũng thấy điều ấy rồi, và càng rõ hơn
khi Đại sứ Trần Kim Phượng đã đánh điện từ Washington về
để báo cáo tình hình bi đát. TT Ford đã lờ hẳn lời cầu cứu cuối
cùng của Miễn Nam lại còn mang ra một hạn chót gấp gáp là
ngày 19 tháng 4 để Quốc hội quyết định, và như vậy thì cũng
như mở đường cho Quốc hội bác đi mà thôi.
TT Thiệu nhờ đại sứ Martin yểm trợ công tác cuối cùng,
và ông đã không ngần ngại. Đầu tiên là giúp chuyển vàng đi mua tiếp liệu (xem chương 12), nhưng khi bị lộ ra rồi thì coi
như là thất bại hoàn toàn nên việc sử dụng dự trữ đôla được
bàn định với đại sứ Martin một cách hết sức kín đáo. Ông cho
rằng đây là một ý kiến hay và hứa sẽ suy nghĩ tìm cách giúp.
Phải đợi tới 32 năm sau 1975 chúng tôi mới biết được rằng
chính ngày ông nhận được chỉ thị của Ngoại trưởng Kissinger
là phải cuốn gói ra đi cho nhanh thì ông lại đánh điện về
Washington hỏi xem thủ tục “bán quân nhu ra ngoại quốc” như
thế nào? Hành động “còn nước còn tát của ông' đã được hỗ
trợ bởi ông Robert Thompson, chuyên gia về du kích và là cố
vấn cho chính phủ Hoa Kỳ về Việt Nam. Chỉ hai tháng trước
khi sụp đổ, sau khi thăm chiến trường Việt Nam và tham khảo
với ông đại sứ, ông Thompson đã báo cáo cho Tổng thống
Ford: “Miền Nam đang sẵn sàng tiếp tục chiến đấu, và nếu có
được sự ủng hộ tối thiểu để khích lệ nhân dân họ và để ngăn
cản Hà Nội, giúp họ kiên trì dai dẳng đủ lâu, thì sẽ đi tới chỗ
chấm dứt được sự can dự của Hoa Kỳ. Thế nhưng, nếu không
được yểm trợ, Miền Nam sẽ sụp đổ trước sự hổ thẹn muôn
đời của Hoa Kỳ. (xem KĐMTC, trang 236-237).
Ngày 17 T 4, 1975, tức là chỉ còn xấp xỉ hai tuần nữa
trước khi Miền Nam sụp đổ, ông Martin chỉ thị Danny Ellerman,
Tham vụ Kinh tế đánh điện về cho ông Malcomb Butler tại
Hội đồng An ninh Quốc gia, Tòa Bạch Ôc - công điện "Sàigòn
0709' có ký Martin được in lại trong Phụ Lục C: (tác giả trình
bầy lại và dùng bullets để độc giả dễ theo dõi):
Ngày 17 tháng 4, 1975
Chuyển qua đường giây của Martin
Người nhận: Malcomb Butler
Hội đồng An Ninh Quốc Gia, Washington DC
Vấn đề: Khả năng mua đạn dược
“Chính phủ VNCH dường như đang cân nhắc việc dùng dự
trữ ngoại tệ của mình để mua đạn dược. Xin ông cho biết:
m Cần phải làm những gì cho thủ tục 'Bán quân nhu ra
ngoại quốc'?
m Phải cần bao lâu để có thể bắt đầu chuyên chở số quân
nhu này?
m Loại tín dụng nào có thể sắp xếp được để tài trợ?
m Làm thế nào chúng tôi có thể bắt đầu tiến hành cho
nhanh nếu có quyết định (của Chính phủ VNCH)?”
Thủ tục “Bán Quân Nhu Ra Ngoại Quốc” tại Mỹ rất chặt
chẽ, rườm rà, nhất là trong thời còn chiến tranh lạnh. Vận
chuyển tiếp liệu lại là vấn để khác. Nếu muốn có cho nhanh
thì phải gửi bằng máy bay, nhưng phí tổn chuyên chở lại quá
đắt (vì giá xăng tăng vọt lên, từ $2/barrel lên $12/barrel chỉ
nội trong 3 tháng cuối năm 1973 - nơi đây xin ghi chú thêm là
vào năm 2008 thì giá có lúc lên tới $147/barrel). Trước 1973,
chỉ số vận chuyển từ Mỹ sang Việt Nam bằng máy bay và tàu
thuỷ là 10 trên 1 (một tấn hàng gửi bằng tàu thuỷ phí tổn là
$100, và bằng máy bay là $1,000). Vào cuối năm 1974, theo
Tướng John Murray thì chỉ số này đã lên 44 trên 1. Ngoài ra,
nếu mua được thì lại còn phải sắp xếp xem có ngân hàng lớn
nào bằng lòng cho vay để có tín dụng mà thanh toán. Chính
phủ VNCH (cũng như bất cứ chính phủ nào khác) không thể
nào đi gom góp ngay trong vài ngày tất cả tài khoản gửi rải
rác ở các ngân hàng tại những trung tâm tài chánh quốc tế để
chi trả ngay được. Nhưng tương đối mà nói, việc dùng dự trữ
ngoại tệ để mua tiếp liệu là việc có thể làm nhanh nhất trong
tất cả những biện pháp khác.
(P137)
翻譯成中文
Đại sứ Martin đi vòng để tránh trở ngại
Ngoài vấn đề hoàn toàn kỹ thuật là thủ tục rườm rà và mất
thời gian để vận chuyển còn có những khó khăn khác đó là ba
trở ngại lớn: thái độ tiêu cực của chính Bộ trưởng Quốc phòng,
tinh thần của Quốc hội Hoa Kỳ, và lập trường của Bộ Ngoại
giao. Tình hình chiến trường thì lại gấp rút vì ngày 17 tháng 4 thì tuyến Xuân Lộc đã bị bổ ngỏ. Ông Martin vẫn kiên trì tìm
cách đi vòng để tránh trở ngại. Điện 0709 viết tiếp:
“Thay vì đi qua ngả quân sự, tôi muốn yêu cầu ông gặp
ông Clint Ranger để tham khảo ý kiến ông Erich Von
Marbod. Tôi hy vọng rằng chính ông ta hoặc nhân viên
của ông ta sẽ có thể cung cấp cho ông những thẩm định
sơ khởi hữu ích về vấn để này, và về việc làm sao để có
thể vượt qua những trở ngại.”
Ông Martin đã không muốn đi qua ngả quân sự vì biết
rằng nếu ông đi ngả này thì phải chuyển yêu cầu qua Tướng
Homer Smith, Chỉ huy trưởng Phòng Tùy viên Quân sự Hoa
Kỳ (đặt tại Tân Sơn Nhất) rồi ông này mới chuyển về Bộ
Quốc phòng theo hệ thống quân giai tới Bộ trưởng Quốc phòng
James Schlesinger. Ông Martin đã quá rõ về thái độ phủi tay
của ông Schlesinger. Ngày 2 tháng 4, sau khi Đà Nẵng đã thất
thủ rồi mà ông vẫn còn tuyên bố rằng tại Miền Nam “ương
đối ít có đánh nhau lớn, ” mục đích là để giảm tầm quan trọng
của cường độ chiến trường. Tại sao lại phải làm như vậy? Đó
là vì để né cho Mỹ cái trách nhiệm phải yểm trợ Miễn Nam.
Trước khi Tướng Fred Weyand đi Sàigòn để xem xét tình hình
(cuối tháng 3), ông còn dặn: “Fred, nên thận trọng. Đừng hứa
hẹn quá nhiều. Đừng để mình bị vướng vào cái quan niệm
rằng mình sẽ đảo ngược được ngọn triều. Triều nước đang
xuống gân hết rồi.” (KĐMTC, trang 285). Còn ông Eric Von
Marbod, tuy là dưới quyền Schlesinger nhưng có nhiều thiện
cảm với Miền Nam, nên Martin muốn thăm dò riêng ý kiến
của ông này.
Khó khăn thứ hai là lập trường chống đối của Quốc hội
Hoa Kỳ. Liệu Quốc hội có thuận hay sẽ chống lại yêu cầu
của VNCH. Để giữ thể diện cho tổng thống, thủ tướng, ông
Martin nói đây chỉ là ý kiến của cấp dưới, và cũng chưa dứt
khoát, để nếu có trục trặc thì vẫn giữ được thể diện. Thông
điệp viết tiếp:
“Thẩm định của các ông như thế nào về phản ứng của
Quốc hội đối với việc chính phủ VNCH dùng dự trữ ngoại
tệ riêng của mình để mua đạn dược? Bàn cãi từ phía nội
bộ chính phủ VNCH ở cấp thấp hơn (là cấp lãnh đạo) cho
rằng nếu Miễn Nam tỏ ra sẵn sàng hy sinh hết tất cả thì
phản ứng của Quốc hội sẽ thuận lợi hơn. Tuy nhiên, cũng
có những người khác đặt câu hỏi về quan niệm này và
còn cho rằng như vậy là thiệt thòi, cứ nên chờ đợi cho đến
khi Quốc hội quyết định về khoản $722 triệu quân viện
xem thế nào đã.”
Trở ngại cuối cùng và lớn nhất là Bộ Ngoại giao. Cùng
ngày hôm ấy, 17 tháng 4, Bộ trưởng Kissinger đã đánh điện
cho Đại sứ Martin thúc giục phải dẹp tiệm đi ngay, chỉ thị là
phải “ra đi cho lẹ và ngay lập tức) (“to get out fast and now')
(KĐMTC, trang 356), nên ông Martin gửi điện thẳng về Tòa
Bạch Ốc chứ không phải là về Bộ Ngoại giao. Thật cảm động:
đang khi Washington ngoảnh mặt đi rồi mà một mình ông Đại
sứ vẫn cứ còn đứng ngẩn ngơ nhìn vào quân dân Miền Nam
một cách luyến tiếc. Như vậy, vào những ngày cuối cùng,
VNCH đã có hai đồng minh Hoa Kỳ: một ở Washington và
một ở Sà¡igòn.
(P140)
翻譯成中文
(140)
Ván bài cuối cùng
Như đã ghi trong cuốn KĐMTC, ngày 14 tháng 4 TT Thiệu
đưa cho chúng tôi xem một công điện do Ngoại trưởng Vương
Văn Bắc đánh về từ Luân Đôn về, báo cáo lạc quan về kết
quả của chuyến đi: “Tất cả, đặc biệt là vua Haled (Khalid) đã
cho tôi những bảo đảm vững chắc về việc sẽ tiếp tục yểm trợ
và viện trợ kinh tế cho VNCH.” Ngày nay chúng tôi có thêm
được tài liệu về chuyến đi của ông Bắc. Tài liệu này cho thấy ước tính về tiêu thụ xăng nhớt của lãnh vực tư tại Miễn Nam
lúc ấy là 32,000 thùng dầu (barrels) một ngày. Nhu cầu quân sự cũng bằng khoảng này. Xăng nhớt được nhập từ những nhà máy lọc dầu ở Singapore và Indonesia. Trong lượng dầu thô
dùng để lọc và cung cấp cho Miền Nam thì tới 45% đến từ
Saudi. Mỗi năm Miền Nam chỉ tiêu về xăng nhớt là $300 triệu.
Bởi vậy một trong những yêu cầu cấp thiết là Saudi tiếp tục
giúp Miền Nam về nhu cầu này. Tuy nhiên, Washington cũng
chỉ có thái độ thờ ơ về sứ mệnh của ông Bắc. Trong một điện
tín của Đại sứ Mỹ ở Saudi là ông James Akins đánh đi từ thủ
đô Jeddah về cho ngoại trưởng Kissinger vào ngày 12 tháng 4
có nói đến việc ông có thể hỗ trợ cho ông Bắc nhưng ông
phàn nàn: “Tôi chưa nhận được bất cứ chỉ thị nào của Bộ để
yểm trợ cho ông Bắc...Nhiều lần tôi đã trình bày lập trường
mạnh đối với vấn đề này (giúp Miền Nam), những vấn đề mà
tôi coi là phù hợp với chính sách của Hoa Kỳ, nhưng tôi luôn
được thông báo là phải ngưng lại...” Đặt vấn đề Washington
cứ e ngại là chuyến đi của ông Bắc sẽ bị lộ ra, ông Akins viết
tiếp: “Nếu ông Ngoại trưởng sợ chuyện này lộ ra, thì phân tôi
lại chẳng thấy điều gì ta đề nghị hay hành động mà có thể bị
phản đối - chỉ trừ là ngay chính việc ta cố gắng cứu vớt Sàigòn
và nhân dân Miền Nam thì bây giờ đã bị coi là vô đạo đức rồi. ”
(If the Secretary fears that there wIll be a leak, I cannot see that
anything proposed or done would be obJectlonable — unless the
very fact of trying to rescue Saigon and the South Vietnamese
is now considered as immoral). Ta có thể suy luận ra là chắc
phải có tín hiệu gì về thái độ phủi tay tại Washington nên ông
Đại sứ Mỹ ở Saudi mới nói một câu nặng nề như vậy!
Lúc ấy thì ở Sàigòn, TT Thiệu không biết gì về mật điện
này, nhưng khi biết là Ngoại trưởng Bắc đã được gặp người
kế vị vua Faisal và đã thành công thì ông có chút ít hy vọng.
Ông Bắc yêu cầu cho phép ông ghé Washington hai ngày để
thẩm định tình hình trước khi trở về Sàigòn. Ông Thiệu nói tôi
nên tiếp tay với ông Bắc làm việc tại Washington và đem ra
để nghị vay tiền thay vì viện trợ.
Nguyên thủy kế hoạch vay tiền Mỹ là do chính bản thân
chúng tôi đề nghị ông xem xét. Vào hè 1974, khi liên hệ giữa Sàigòn và Washington ngày một bi đát , TT Thiệu bàn với Đại
sứ Martin về việc yêu cầu Quốc Hội cấp một ngân khoản
cuối cùng cho Miền Nam, nhưng cũng khó mà thành công
nên chúng tôi để nghị và ông chấp thuận cho nghiên cứu một
giải pháp phòng hờ, đó là một khoản “vay viện trợ,” như là
một ân huệ cuối cùng của Hoa Kỳ đối với đồng minh.
Bây giờ vì TT Ford đã mang ra một hạn chót là ngày 19
tháng 4 để Quốc Hội phải quyết định có hay không viện trợ
Miền Nam nữa, TT Thiệu muốn hoãn lại quyết định này vì
chắc chắn là Quốc Hội sẽ bỏ phiếu chống. Làm sao mà hoãn?
Chỉ còn cách mang ra đề nghị “vay viện trợ. một đề nghị khác
cho Quốc hội xem xét thay vì bổ phiếu chống. Kế hoạch vay
viện trợ là con đường duy nhất lúc ấy, lại có thêm đồng minh
là quốc vương Saudi yểm trợ. Trước khi chúng tôi lên đường,
một bức thư cho TT Ford được soạn thảo sẵn và để trên bàn
TT Thiệu. Ông dặn là tại Washington, nếu thấy có triển vọng
tốt về việc này thì điện ngay về để ông ký và đưa cho ĐS
Martin. Lời lẽ thắm thiết, bức thư có câu: “Tôi trân trọng thỉnh
cầu Ngài kêu gọi Quốc hội cho VNCH vay dài hạn 3 tỷ đô la,
chia làm ba năm, lãi suất do Quốc Hội định, và xin triển hạn
10 năm trước khi trả vốn và lời. Tài nguyên dầu lửa và canh
nông của VNCH sẽ được dùng làm của thế chân cho món nợ
này... Đây là một hành động cuối cùng của chúng tôi kêu gọi
sự giúp đỡ của Hoa Kỳ với tư cách là một đồng minh. ”
Để giúp thi hành công tác, Tổng thống Thiệu nhờ Đại sứ
Martin yểm trợ chuyến đi của chúng tôi. Ông liền đánh điện
về cho Ngoại Trưởng (công điện ngày 15 tháng 4):
“Tôi báo cáo để Ngoại trưởng biết rằng ông Thiệu để
nghị nếu việc xin thêm $722 triệu quân viện có thể bị
Quốc Hội bác bỏ, ta nên tìm cách hoãn ngày bỏ phiếu lại.
Mặc dầu ông Thiệu không muốn nói ra nhưng rõ ràng
rằng cả ông ta lẫn tất cả mọi người khác đều không biết
rồi sự việc sẽ ra sao (nếu QH bỏ phiếu chống)?”
Sau đó ông đã đề nghị thẳng số tiền VNCH xin vay. Trong
mật điện số 0709 (17 tháng 4):
“Trong một thông điệp khác cũng qua đường giây này,
Đại sứ đã nêu lên ý kiến về việc VNCH xin vay một khoản
tiền là $5 tỷ như một giải pháp để tránh sự bế tắc hiện
nay tại Quốc Hội (về việc cấp thêm quân viện).
Tại sao VNCH chỉ muốn vay có $3 tỷ mà ông Ellerman
(nhân danh ông Martin) lại nói là $5 tỷ? Sau này, khi thăm
viếng cựu Đại sứ Martin lúc về hưu, tôi có hỏi về chuyện này,
và ông trả lời: “Với Quốc Hội Mỹ, nếu muốn $3 tỷ thì phải xin
$5 rỷ,” rồi thêm: “Chính phủ Miền Nam toan tính như vậy là
đúng, vì vào lúc đó, nó thực tế hơn là yêu cầu cấp phát thêm
quân viện. ”
(P143)
翻譯成中文
(P143)
Báo cáo về việc Tổng trưởng Kế hoạch đi vay
Ngay từ khi nhận được chỉ thị của TT Thiệu để đi công
tác, tôi đã tỏ vẻ dè dặt với ông Martin về Bộ Ngoại Giao Mỹ,
và nói tôi còn phải tham khảo ý kiến của người bạn là Tiến sĩ
Warren Nutter, Cựu Phụ tá Quốc phòng, ông thày cũ của chúng
tôi tại Đại học Virginia, là người có nhiều ảnh hưởng trong
Đảng Cộng hòa. Cho tới trên 30 năm sau chúng tôi mới biết
được những øì đã xảy ra đằng sau chuyến công tác này. Chính
Đại sứ Martin đã chỉ thị cho Tham vụ Ellerman viết cho ông
Butler ở Tòa Bạch Ốc rằng “điều quan trọng hơn cả là đừng
cho Bộ Ngoại giao và cơ quan USAID biết” về việc VNCH xin
vay tiền, và dặn Butler là nên tìm ông (Nguyễn Tiến) Hưng,
vì có thể ông Hưng sẽ đặt vấn đề này với Bộ Ngoại giao và cơ
quan USAITD trước:
“Ông (Nguyễn Tiến) Hưng, Tổng trưởng Kế Hoạch đã rời
Sàigòn để đi Washington lo việc vận động về viện trợ nói
chung và để thúc đảy ý kiến xin vay tiền nói riêng, một ý
kiển hầu như do chỉ mình ông ta về phía VNCH. Có thể là ông ta sẽ bắt đầu đưa đề nghị này ra với Bộ Ngoại giao
và cơ quan USAID trước; ông ta hành động như vậy là vì
tin tưởng rằng nhân dân Hoa Kỳ sẽ rất sẵn sàng chấp
nhận. Chúng tôi coi đây là một giải pháp cuối cùng mới
phải dùng đến, và việc xúc tiến còn tùy theo những tính
toán (của các ông) về phản ứng của Quốc hội.
“Ông có thể tìm gặp ông Hưng và cho ông ấy biết Tằng
chính ông và ông Cooper cũng đang làm việc về vấn đề
này (xin vay), nhưng ông ô ta phải tôn trọng những suy nhật
của chúng ta về việc đánh giá phản ứng của Quốc hội
Trân trọng,
Martin
Chúng tôi tin tưởng kế hoạch “đi vay' là khả thi. Đề cập tới
vấn để này, trong cùng một công điện, ông Martin đã tính
toán sòng phẳng và để nghị:
“Chúng tôi tính toán sơ sơ là với lãi suất 3%, 10 năm
ân hạn, và 25 năm cho thời gian hoàn trả thì thấy rằng
có thể khả thi được.
“Chúng tôi đã yêu cầu ông Cooper nghiên cứu về vấn
đề này. Xin ông vui lòng hồi xem tiến bộ ra sao, và
điều quan trọng hơn cả là đừng cho Bộ Ngoại giao cũng
như cơ quan USAID (Viện Trợ Mỹ) biết. “
(P145)
翻譯成中文
Tòa Bạch Ốc phản ứng: “Sẽ là thảm bại cho ông Hưng?
Tòa Bạch Ốc đã phản ứng như thế nào về “vay' viện trợ?
Sau đây là câu trả lời.
Tòa Bạch Ốc
Gửi Tòa ĐS Hoa Kỳ Sàigòn/Mật - Qua ngả SRF White
House 50725
Gửi tới: A. Denny Ellerman, Tham Vụ Kinh Tế-Sàigòn
Người gửi: Malcomb Butler, Hội đồng An ninh Quốc gia,
Vấn đề: VÀNG, MUA ĐẠN DƯỢC, VÀ VAY TIỀN
Khoản Vay $Š tỷ
“Các ông Cooper và Stearmnan đã bàn định vấn để này
ngày hôm qua, và tôi đã nói chuyện với cả hai ông này
ngày hôm nay. Ý kiến chung là chúng ta không có cách nào
làm được việc này trong hoàn cảnh hiện tại. Tôi chưa đọc
những công điện mới tới nên chưa có những chỉ tiết, nhưng
nếu (việc vay mượn) đòi hỏi Quốc hôi phải chuẩn y thì thật
là khó, ít nhất là cho tới khi tình hình được ổn định.”
Lúc ấy Hoa Kỳ chỉ còn lo tháo gỡ, không muốn phiền lụy gì
thêm nữa. Tôi bàn công việc với Tiến sĩ Warren Nutter, cựu Phụ
tá Quốc phòng, ông cố vấn cho tôi rằng khỏi phải tiếp xúc với
phía Hành Pháp nữa, vì họ đã phủi tay hết rồi. Bởi vậy tôi lắng
tránh, và tiếp tục hoạt động một mình.
Ông Butler viết tiếp:
Tôi chưa Bặp được ông ô Hưng, nhưng sẽ tiếp tục tìm
ông ấy; tôi đồng ý rằng nếu ông ta cứ tự mình tranh
đấu cho khoản vay này thì sẽ là thẩm bại cho ông ta (it
would be a disaster for hỉm).
Như vậy là chúng tôi đã đi trật đường rầy hay chăng? Trong
thực tế vì nghe lời cố vấn của ông thầy nên thay vì gặp các
quan chức bên Hành Pháp, tôi đi tìm gặp vị Tuyên úy Thượng
viện Hoa Kỳ là Mục sư Edward Elson, một người rất có uy tín,
sáng nào ông cũng là người cất giọng đầu tiên để cầu nguyện
chung với Thượng viện trước khi khai mạc. Ông là chỗ thân tình
từ lâu. Tôi nhờ ông cố gắng thuyết phục các nghị sĩ cứu xét một
khoản vay thay vì bổ phiếu “không. Ông Elson hứa sẽ cố gIúp
nhưng cho hay có thể là đã quá muộn.
Và đã muộn thật. Khi tạm biệt TT Thiệu tại Dinh Độc Lập để đi Mỹ ngày 15 tháng 4, tôi thấy ông có vẻ đăm chiêu, lo lắng
nhưng không có dấu hiệu gì là đã tuyệt vọng. Tồi nghĩ rằng
chắc cũng còn thời gian để hoạt động, bởi vậy, còn nước còn
tát. Thế nhưng bây giờ thì một giọt nước cũng chẳng còn. Sáng
ngày 18 tháng 4, 1975, các hãng thông tấn loan tin là Ủy ban
Quốc phòng Thượng viện vừa bỏ phiếu chống việc tăng quân
viện cho VNCH. Ủy ban Ngoại giao Quốc tế cũng vừa chấp
thuận việc cho quyền Tổng thống Ford dùng quân lực Hoa Kỳ để
di tản người Mỹ ra khỏi Việt Nam. Đây là một thời điểm mà đối
với chúng tôi thật là khó quên: thứ Sáu, ngày 18 tháng 4, 1975.
Ngày mai cuối tuần, Toà Bạch Ốc còn phải sửa soạn những thủ
tục cuối cùng cho chuyến đi New Orleans của Tổng thống Ford
vào ngày thứ Tư, 23 tháng 4. Hôm ấy, ông Ford thủng thẳng bước
vào “giảng đường' của Đại học Tulane, rồi dõng đạc tuyên bố:
“Đối với Hoa Kỳ, chiến tranh Việt Nam đã kết thúc... Nước Mỹ có
thể lấy lại được niềm hãnh diện đã có trước (chiến tranh) Việt
Nam. Nhưng niềm hãnh diện ấy sẽ chẳng có thể đạt được bằng
cách tham dự trở lại cuộc chiến mà riêng đối với Mỹ nó đã chấm
dứt rồi. ”
(P148)
翻譯成中文
(P148)
Lúc hạ màn đã có thể khác?
Nếu những toan tính cuối cùng của VNCH và sự yểm trợ của
ĐS Martin được Washington đồng ý thì kết cục đã như thế nào?
Theo như Đại sứ Martin, nếu có tiếp liệu và nếu Washington đã
không lộ diện quá rõ ràng là bỏ rơi Miền Nam rồi, thì lúc đó VNCH
còn có thể cầm cự được thêm ít lâu nữa. Chắc chắn rằng cũng
không lâu, nhưng vẫn còn có chút khả năng để điều đình một giải
pháp chính trị. Ông Martin cho rằng, theo giải pháp chính trị mà
ông (và Đại sứ Pháp Merillon) vận động lúc đó, sự chuyển tiếp
chắc sẽ có bề ôn hòa hơn và khả năng cao là đã không có các trại
học tập, cải tạo tiếp theo sau. Một cuộc chiến lâu dài tất phải kết
thúc, nhưng nó đã có thể kết thúc một cách bớt đau thương hơn như
đã xảy ra.
Ông Martin cứ nhất quyết rằng cho tới ngày 27 tháng 4, 1975,
Bắc Việt vẫn còn đồng ý điều đình một giải pháp chính trị, và chỉ
đổi ý vào đêm hôm ấy. Sau này ông đã trình bày lại với Quốc hội
Mỹ cũng y như thế. Sự việc này cũng được chính Ngoại trưởng
Henry Kissinger khẳng định trong cuộc họp báo ngày 5 tháng 5,
1975 (KĐMTC, trang 391).
Tại sao Bắc Việt lại đổi ý đêm 27 tháng 4 để chỉ dùng giải
pháp quân sự là tiến vào Sàigòn bằng xe tăng? Liệu lời tuyên
bố của TT Ford vào ngày 23 tháng 4, có ảnh hưởng gì tới sự
kiện này hay không? Ta phải đợi thêm những giải mật mới để
có câu trả lời dứt khoát.
(P149)
留言
張貼留言